Manasterz (powiat jarosławski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Manasterz
Kościół parafialny w Manasterzu
Kościół parafialny w Manasterzu
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat jarosławski
Gmina Wiązownica
Liczba ludności (2011) 717[1][2]
Strefa numeracyjna 16
Kod pocztowy 37-522
Tablice rejestracyjne RJA
SIMC 0612364
Położenie na mapie gminy Wiązownica
Mapa lokalizacyjna gminy Wiązownica
Manasterz
Manasterz
Położenie na mapie powiatu jarosławskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu jarosławskiego
Manasterz
Manasterz
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Manasterz
Manasterz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Manasterz
Manasterz
Ziemia50°07′08″N 22°39′58″E/50,118889 22,666111
Figurka Matki Bożej
Szkoła podstawowa w Manasterzu
Rzeka Lubaczówka w Manasterzu
Most na Lubaczówce
Prom rzeczny na Sanie ("Manasterz – Kostków

Manasterz (w latach 1977–1981 Osetkowo) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie jarosławskim, w gminie Wiązownica[3][4]. Położony u ujścia Lubaczówki do Sanu, 16 km na północ od Jarosławia.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa przemyskiego.

We wsi znajduje się szkoła podstawowa.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Archeologia.

Początki osadnictwa na terenie Manasterza sięgają odległych czasów. Badania archeologiczne wykazały osadnictwo po ostatnim zlodowaceniu. Była to ludność z grupy tzw. Paleolitu niżowego, która zajmowała się myślistwem i rybołówstwem, osady były położone na piaszczystych wydmach nad Sanem i jego dopływami. Następny okres to Mezolit (3000-1700 p.n.e.), którego mieszkańcy prowadzili osiadły tryb życia i zajmowali się uprawą zbóż i hodowlą zwierząt. Około 1300 r. p.n.e. przybyła na te tereny ludność kultury łużyckiej, która wprowadziła nowe narzędzia, budownictwo, zwyczaje i kult wierzeniowy. W V wieku n.e. kultura łużycka uległa upadkowi z powodu najazdów plemion scytyjskich ze wschodu; zaczęto budować umocnienia i grody. Znalezione relikty ceramiki siwej (podobne są w Muninie i Łazach) pozwoliły ustalić datę powstania tej osady na V wiek n.e. Osada ta zbudowana nad dawnym korytem Lubaczówki, odkryto tu tzw. Chaty-ziemianki (chaty częściowo wkopane w ziemię)o wymiarach 4-5 m długości i 2,5 m szerokości; w VIII-X wieku był to prastary ośrodek hutniczy, w którym mieszkańcy wytapiali rudę darniową (odkryto pozostałości 7 pieców hutniczych), bliskość lasów była warunkiem do pozyskiwania drewna do wytopu żelaza [5].

Monaster Bazyliański.

Nazwa wsi Manasterz pochodzi od średniowiecznego drewnianego prawosławnego klasztoru zakonników bazyliańskich tzw. monaster-monasterion, którzy w podróżach misyjnych dotarli tu ze wschodu. wokół Monastyru powstały osady przyklasztorne i przyfolwarczne (w miejscu dzisiejszego przysiółka - Mielniki). Była też czynna gorzelnia, po której pozostały resztki murowanych piwnic. Monastyr Bazyliański prawdopodobnie został zniszczony podczas najazdu tatarskiego, albo uległ samounicestwieniu (kasacji) w wyniku przejścia prawosławia do Unii brzeskiej[5].

Historia wsi.

W dokumentach źródłowych nazwa tej miejscowości wystąpiła już w nadaniu jej na rzecz Jana z Tarnowa w 1387 roku. W sporze o dziesięciny wieś wraz z wójtem, Marcinem, występuje w dokumentach ponownie w 1448 r., oraz w spisie wiosek jarosławskich podczas ustanowienia ordynacji Jarosławskiej w 1470 roku. W 1519 roku król Zygmunt Stary zniósł ordynację, a dobra Jarosławskie podzielono. Do XIX wieku w pobliskich wioskach, nie było pańskiej rezydencji, ogromne obszary należały do Czartoryskich, a folwarki były zarządzane przez dzierżawców. Dopiero w 1812 roku powstały oddzielne posiadłości w Sieniawie, Wysocku i Wiązownicy[5].

Przydatnym źródłem archiwalnym są regestra poborowe, które zapisali poborcy podatkowi ziemi przemyskiej w latach 1515[6], 1589[7], 1628, 1651, 1658, 1674[a]. W 1674 roku w Manasterzu było 19 domów[8][b].

W 1898 roku wybrano zwierzchność gminną, której naczelnikiem został Aleksy Buszko[9].

W maju i czerwcu 1915 roku przez te tereny przechodził front walk wojsk austriacko-niemieckich z rosyjskimi. Podczas okupacji 20 lipca 1944 roku miejscowy oddział BCh, dowodzony przez Jana Wysockiego stoczył (koło mostu na Lubaczówce) zwycięską walkę z Niemcami[5].

Kościół[edytuj | edytuj kod]

Manasterz od początków swego istnienia należał do parafii rzymskokatolickiej w Jarosławiu. W 1622 roku uciekinierzy z Jarosławia, którzy schronili się w Wiązownickich lasach przed epidemią zarazy, zbudowali w Wiązownicy drewnianą kaplicę pw. św. Walentego. W 1720 roku Walenty Szumanowski rozpoczął budowę kościoła w Wiązownicy, a w 1753 roku bp Wacław Hieronim Sierakowski przydzielił Manasterz, Czerwoną Wole, Nielepkowice i Piwodę do Kapelani w Wiązownicy[5].

Gdy w 1865 roku powstała parafia w Wiązownicy, w jej skład weszły też Manasterz i Czerwona Wola. W 1937 roku z inicjatywy ks. Stanisława Sudoła, rozpoczęto budowę kościoła (przerwaną w 1939 roku z powodu wybuchu II wojny światowej). W 1950 roku mieszkańcy prosili o przydzielenie kapłana, w odpowiedzi na to żądanie bp Franciszek Barda, w 1950 roku przydzielił ks. Edwarda Dręgę, który była w Manasterzu do 1952 roku. Po ukończeniu budowy, kościół pw. MB Pocieszenia, został 2 września 1951 roku poświęcony przez bp Wojciecha Tomakę. W 1952 roku została erygowana parafia w Manasterzu[10]. Parafia przynależy do dekanatu sieniawskiego, w archidiecezji przemyskiej.

Proboszczowie parafii w Manasterzu.
1952-1966. ks. Feliks Karasiński.
1966-1984. ks. Marian Marchut.
1984-1991. ks. Józef Sądej.
1991-2004. ks. Franciszek Kida.
2004-2015. ks. Tadeusz Bernat.
2015-2017. ks. Krzysztof Zygar.


Oświata[edytuj | edytuj kod]

Początki szkolnictwa parafialnego w Manasterzu sięgają pierwszej połowy XIX wieku, według Schematyzmu Greckokatolickiej Eparchii Przemyskiej z 1830 roku istniała już od jakiegoś czasu szkoła parafialna przy parochii greckokatolickiej (schola parochialis)[11].

Przydatnym źródłem archiwalnym do poznawania historii szkolnictwa w Galicji, są austriackie Szematyzmy Galicji i Lodomerii, które podają wykaz szkół ludowych, wraz z nazwiskami ich nauczycieli. W 1874 roku szkoła cerkiewna została przekształcona na szkołę publiczną, ludową (filialną), która w latach 1874-1877 nie posiadała nauczyciela (posada nie obsadzona), a od 1877 roku szkoła była jednoklasowa i nauczycielem był Jan Mełech. Szkoły wiejskie były tylko męskie, a od 1890 roku były już mieszane (dostępne dla wszystkich uczniów). Od 1909 roku szkoła posiadała po dwóch nauczycieli: kierownik i pomocnik. Pomocnicami byli: Maria Grzegorzek (1909-1910), Maria Kalinowska (1911-1912)[12], Maria z Grzegorzaków Kalinowska (1913-1914).

W 1911 roku w zasańskiej części Manasterza (przysiółek Wielgosy), utworzono Szkołę Eksponowaną Wielgosy ad Manasterz, której nauczycielką w latach 1911-1914 była Karolina Michalska[13].

Kierownicy szkoły.
1877-1892. Jan Mełech[14].
1892-1903. Józef Sobolewski[15].
1903-1905. Leopold Łańcucki[16].
1905-1910. Antoni Sierżęga[17].
1910-1914. Jan Kalinowski[18].

Zobacz[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Z regestru wynika, że wieś w 1515 roku posiadała 7 łanów ziemi rolnej i młyn. Już na jakiś czas przed 1515 roku istniała cerkiew, gdyż wspomniano o duchownym (pop). Z regestru z 1589 roku wynika, że zwiększyła się do 15 łanów powierzchnia gruntów rolnych, był młyn o dwóch kamieniach (molendinum 2 rothare). W 1651 i 1658 roku wieś została objęta częściową zniżką podatku z powodu zniszczeń wojennych (a propinatione vini cremati). W 1596 roku została zawarta Unia brzeska, pomiędzy papiestwem i prawosławiem we wschodniej Polsce. Jednak z powodu sprzeciwu szlachcica Konstantego Wasyla Ostrogskiego, który wycofał się przed zawarciem Unii, nastąpił wewnętrzny podział wśród duchowieństwa na dwie części: popierających Unię i jej przeciwników, z tego powodu istniały równolegle biskupstwa unickie i prawosławne, które wzajemnie się zwalczały. Również parafie były objęte konfliktem. Parochia w Manasterzu, w 1651 roku została w rejestrze poborowym zapisana jako Sinagoga, a w 1658 roku jako Ecclesia libera. To tłumaczy, że początkowo Manasterz pozostawał przy prawosławiu, a dopiero przed 1658 rokiem przystąpił do Unii (słowo ecclesia libera wskazuje na kościół mający złagodzone prawo doktrynalne wobec Polski, czyli wskazuje to na Unitów).
  2. W rejestrze pogłównego ziemi przemyskiej z 1674 roku zapisano w języku łacińskim: Manastyrz ad Jarosław: a personis subditorum tam romanorum quam rutenorum utriusque sexus cum popone n[umer]o octodecim in summa fl. ......19/0.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Portal polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-03-13].
  3. GUS. Wyszukiwarka TERYT
  4. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. a b c d e Historia Manasterza
  6. Manasterz na stronie Regestru Poborowego 1515
  7. Manasterz na stronie Regestru Poborowego 1589
  8. Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe. To I, część 4. Rejestr pogłównego ziemi przemyskiej 1674 Wydawnictwo WSP. Rzeszów 2000 ​ISBN 83-87288-55-1​ (str. 125)
  9. Skorowidz Powiatu Jarosławskiego na rok 1902
  10. Złoty Jubileusz Parafii w Manasterzu. Tygodnik Katolicki „Niedziela”
  11. Schematismus Universi Venerabilis Cleri Dioeceseos Graeco Catholicae Premisliensis pro Anno Domini MDCCCXXX (str. 27-28) [Dostęp 2017-05-05]
  12. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1912 (str. 684) [Dostęp 2017-05-04]
  13. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1912 (str. 685) [Dostęp 2017-05-04]
  14. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1883 (str. 406) [Dostęp 2017-05-04]
  15. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1905 (str. 436) [Dostęp 2017-05-04]
  16. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1904 [Dostęp 2017-05-04]
  17. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1906 (str. 642) [Dostęp 2017-05-04]
  18. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1914 (str. 760) [Dostęp 2017-05-04]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]