Szówsko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Szówsko
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat jarosławski
Gmina Wiązownica
Liczba ludności (2013) 3254[1]
Strefa numeracyjna (+48) 16
Kod pocztowy 37-522[2]
Tablice rejestracyjne RJA
SIMC 0612795
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Szówsko
Szówsko
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szówsko
Szówsko
Ziemia50°03′01″N 22°42′39″E/50,050278 22,710833

Szówskowieś w Polsce położona na pograniczu Doliny Dolnego Sanu i Płaskowyżu Tarnogrodzkiego, w województwie podkarpackim, w powiecie jarosławskim, w gminie Wiązownica.

Integralne części wsi Szówsko[3][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0612803 Cegielnia część wsi
0612810 Folwark część wsi
0612826 Goryle część wsi
0612832 Murowanka część wsi
0612849 Nadsanie część wsi
0612855 Setna część wsi
0612861 Szówsko Duże część wsi
0612878 Szówsko Małe część wsi
0612884 Tarnawiec część wsi
0612890 Wola część wsi

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego.

Od roku 1943 w miejscowości funkcjonuje parafia pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa należąca do dekanatu Jarosław III[5].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W czasach średniowiecznych San tworzył ogromne rozlewiska, bagna i jeziora, na których były mosty i usypane groble. Na tych terenach rosły łozy, sitowia i dzikie szuwary, od których powstała nazwa Szuwarsko. Według innej hipotezy nazwa wsi powstała od słowa Suszko - suszyć, ponieważ mieszkańcy mieli obowiązek dostarczać do Jarosławia suszone mięso i owoce leśne. Pierwsza wzmianka pochodzi z dokumentu nadania Jarosławia i okolicznych wiosek, przez króla Władysława Jagiełły z 27 listopada 1387 roku, na rzecz Jana z Tarnowa. W 1473 roku została założona przez Rafała Ordynacja Jarosławska z Jarosławiem, Przeworskiem i 29 okolicznymi wsiami, wśród których wymieniono Szówsko. 1 czerwca 1523 roku założono kolegiatę w Jarosławiu, dla której mieszkańcy Szówska składali dziesięciny[6].

Przydatnym źródłem archiwalnym, są regestra poborowe, które zapisali poborcy podatkowi ziemi przemyskiej z 1515 roku[7] (wieś posiadała 13 łanów gruntów rolnych)[a] i 1589 roku[8][b].

Kościół[edytuj | edytuj kod]

Szówsko należało do rzymsko-katolickiej parafii Jarosław-Fara. W 1905 roku w Szówsku, z inicjatywy wójta Marcina Berezy, Feliksa Krauza i Marcina Ochaba założono cmentarz, a w latach 1905–1910 książę Jerzy Konstanty Czartoryski zbudował ochronkę dla sióstr, w której znajdowała się kaplica do mszy pogrzebowych. Schematyzm Diecezji Przemyskiej z 1912 roku wzmiankował o ochronce w Szówsku: in Szówsko asylum pervulorum cum oratio semipublico[9].

W 1938 roku rozpoczęto budowę murowanego kościoła, a w 1939 roku bp Franciszek Barda dokonał poświęcenia kamienia węgielnego i fundamentów. W 1942 roku został poświęcony kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa, którego dalsza budowa trwała do 1960 roku. W styczniu 1943 roku została erygowana parafia w Szówsku, a jej pierwszym proboszczem został wikariusz z Jarosławia ks. Józef Kilar. Kościół okazał się za mały na potrzeby parafii i w 1997 roku rozpoczęto budowę nowej części kościoła i remont starej części, który ukończono w 2009 roku. 23 października 2009 roku abp Józef Michalik dokonał konsekracji kościoła[6].

Proboszczowie parafii w Szówsku.
1943–1960. ks. Jozef Kilar.
1960–1982. ks. Zbigniew Chimiak.
1982–1989. ks. Czesław Wojnar.
1989–2016. ks. Marian Wrona (dziekan dekanatu Jarosław III) .
2016– nadal ks. Andrzej Więcek.

Parafia przynależy do dekanatu Jarosław III w archidiecezji przemyskiej[10].

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Początki szkolnictwa w Szówsku są datowane na 1868 rok, gdy powstała szkoła trywialna. Przydatnym źródłem archiwalnym do poznawania historii szkolnictwa w Galicji, są austriackie Szematyzmy Galicji i Lodomerii, które podają wykaz szkół ludowych, wraz z nazwiskami ich nauczycieli. W latach 1868-1873 szkoła była trywialna, w latach 1873-1874 szkoła była ludowa, w latach 1874-1894 szkoła była 1-klasowa, a od 18794 roku 2-klasowa. Szkoły wiejskie początkowo były tylko męskie, a od 1890 roku mieszane (koedukacyjne). Szkoła w Szówsku od 1892 roku posiadała nauczycieli pomocniczych. Nauczycielami pomocniczymi byli: Seweryna Karasińska (1892-1904), Helena Milkówna (1904-1905), Anna Novakówna (1905-1906), Julia Ostrowska (1906-1914), Helena Kaczmarska (1908-1914), Jan Weiss (1910-1912), Franciszka Szwajlik (1912-1914).

11 listopada 1984 roku szkole nadano imię Józefa Piłsudskiego. W 1999 roku w wyniku reformy powstały 6-letnia szkoła podstawowa i 3-letnie gimnazjum, a w 2008 roku utworzono Zespół Szkół w Szówsku.

Kierownicy szkoły w Szówsku.
1868–1873. Józef Gliwa[11].
1873–1876. Franciszek Gliwa[12].
1876–1904. Bronisław Karasiński[13].
1904–1905. Seweryna Karasińska[14].
1905–1914(?). Jan Cieszanowski[15].
1928–1932. Jan Kalinowski[16].
1933–1938. Józef Drzewicki[17].
1950-1973. Józef Ochęduszko[18].


Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W regestrze poborowym z 1515 roku zapisano - Sowsko, lan. 13, tab. braxans fertonem.
  2. W regestrze poborowym z 1589 roku zapisano - Schowsko (Szuwsko), lan. 12¼, hort. s. agr. 13, inq. c. pec. 3. inq. paup. 9, ort. 5, piscat. 1.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. GUS. Bank Danych lokalnych
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2014–03–09]. s. według wyboru.
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013–02–15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014–03–09]. 
  4. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  5. Bogdan Łaciński: Dzieje parafii Szówsko. 2007.
  6. a b Historia wioski i Parafii Szówsko
  7. Aleksander Jabłonowski. Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa Źródła dziejowe. Tom XVIII, część I. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. Tom VII, część 1. Ziemie Ruskie, Ruś Czerwona (Szówsko w regestrze poborowym z 1515 roku) (str. 135) (dostęp 2017-10-04)
  8. (Szówsko w regestrze poborowym z 1589 roku) (str. 4) (dostęp 2017-10-04)
  9. Schematismus Universi Venerabilis Cleri Dioeceseos Premisliensis tum Saeculari tum Regulari Ritus Latini 1914 (str. 102) [dostęp 2017-12-06]
  10. Opis dekanatu na stronie archidiecezji
  11. Provinzial Galizisches-Handbuch für Das Jahr 1869 (str. 407) (dostęp 2017-10-03)
  12. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1874 (str. 424) (dostęp 2017-10-03)
  13. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1877 (str. 411) (dostęp 2017-10-03)
  14. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1905 (str. 564) (dostęp 2017-10-03)
  15. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1906 (str. 590) (dostęp 2017-10-03)
  16. Dziennik Urzędowy Kuratorjum Okręgu Szkolnego Lwowskiego. Rocznik 1928 (str. 519) (dostęp 2017-10-04)
  17. Dziennik Urzędowy Kuratorjum Okręgu Szkolnego Lwowskiego. Rocznik 1933 (str. 434) (dostęp 2017-10-04)
  18. Biogram Józefa Ochęduszki na stronie biuletynu Mieczysława Golby (str. 13) (dostęp 2017-10-03)


Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]