Mongolska Partia Ludowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mongolska Partia Ludowa
Data założenia 1920
Deklarowana
ideologia polityczna
po 1992. socjaldemokracja (wcześniej komunizm)
Deklarowane
poglądy gospodarcze
trzecia droga (do 1992. gospodarka planowa na wzór sowiecki)
Liczba członków 147,3 tys. (2009)
Członkostwo
międzynarodowe
Międzynarodówka Socjalistyczna
Obecni posłowie 29 (na 76)
[1]
Mongolia
Godło Mongolii
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Mongolii

Mongolska Partia Ludowa (mong. Монгол Ардын нам, Mongol Ardyn Nam), w 1924-2010. nosiła nazwę Mongolska Partia Ludowo-Rewolucyjna (mong. Монгол Ардын Хувьсгалт нам, Mongol Ardyn Chuwsgalt Nam) – partia polityczna w Mongolii. Często używane skróty tej nazwy to: MPL (polski), MPP (angielski) oraz МАН (fonetyczny zapis mongolski); do 2010. używane skróty MPLR (polski), MPRP (angielski) oraz МАХН (fonetyczny zapis mongolski).

Partia ta rządziła Mongolią od 1921 do 1996 roku (do 1990) zakazana była działalność innych partii), od 2000 roku do 2004 oraz od 2006 w koalicji. W Wielkim Churale Państwowym partia ta zajmuje 46 miejsc (60,5%). Partia obecnie wchodzi w skład rządzącej koalicji. Przewodniczącym partii jest od października 2007 Sanj Bajar.

Powstanie ugrupowania i rewolucja[edytuj | edytuj kod]

Partia została założona w 1920 roku w wyniku fuzji dwóch wcześniejszych antychińskich organizacji rewolucyjnych[1]. Partia uważana jest za pierwszą partię polityczną w tym kraju. Początkowo jej nazwa brzmiała Mongolska Partia Ludowa, lecz później, na zjeździe w 1924 roku dodano przymiotnik Rewolucyjna. Pierwszą z tych grup utworzył 35-letni lama Dogsomyn Bodoo. Do tej grupy dołączył też m.in. Chorlogijn Czojbalsan. Drugą grupę założył były urzędnik Solijn Dandzan, jednak czołową postacią i faktycznym przywódcą organizacji był Damdin Suche Bator[2]. Partia początkowo stanowiła raczej luźną koalicję w której ścierały się wpływy nacjonalistów (Suche Bator) i zwolenników postępowych reform społecznych (Czojbalsan). 1-3 marca odbył się pierwszy kongres partii a wkrótce z jej inicjatywy utworzono rewolucyjne oddziały wojskowe, na czele których stanął Suche Bator[3].

Celem przeprowadzenia antychińskiej rewolucji działacze partii rozpoczęli poszukiwania wsparcia za granicą. W połowie lipca 1921 roku dotarli do proradzieckiej Republiki Dalekiego Wschodu skąd zostali odesłani do Irkucka[4]. Działacze trafili tam w sierpniu, a na miejscu spotkali się z przewodniczącym instytucji, później określonej jako Dalekowschodni Sekretariat Międzynarodówki Komunistycznej. Mongołowie wyjaśnili, że w celu odparcia Chińczyków potrzebują instruktorów wojskowych, broni i pieniędzy[5]. Po spotkaniu część delegatów powróciła do Mongolii celem tworzenia armii, a część ruszyła w dalszą podróż po Rosji celem zyskania dalszego wsparcia dla rewolucji mongolskiej. W kolejnym piśmie skierowanym do Rosjan przedstawiciele Partii Ludowej sprecyzowali swoje cele obiecując pozbawienie szlachcie dziedzicznej władzy i utworzenie demokratycznego rządu na czele z Bogda Chanem w roli władcy o ograniczonym polu decyzyjnym[6].

 Osobny artykuł: rewolucja w Mongolii (1921).

Interwencję Moskwy przyśpieszyła inwazja na Mongolię dokonana przez białogwardzistów barona Romana von Ungern-Sternberga[7]. Po inwazji bolszewicy obiecali dostarczyć mongolskim rewolucjonistom broń, a Armia Czerwona przekroczyła granicę mongolską w celu zniszczenia armii von Ungern-Sternberga[8]. Wojska radzieckie wycofały z Mongolii gdy von Ungern-Sternberg zaczął ponosić pierwsze porażki w walce z oddziałami chińskimi (jeszcze w listopadzie)[9]. W lutym 1921 roku von Ungern-Sternberg ruszył do ponownego ataku na Mongolię. Po rozbiciu wojsk chińskich, 22 lutego Ungern-Sternberg odrestaurował rząd Bogda Chana, któremu oficjalnie przywrócił stanowisko władcy. Urząd Bogda Chana okazał się jedynie symboliczny, a Ungern rozpoczął w kraju rządy terroru skutkujące śmiercią 80 tysięcy Mongołów[10]. 10 lutego odbyła się sesja plenarna Kominternu w Irkucku, na którym podjęto decyzję o wysłaniu pieniędzy, broni i instruktorów wojskowych na pomoc Mongolskiej Partii Ludowej[11]. Z radziecką pomocą Partia Ludowa stała się poważnym pretendentem do objęcia władzy. 13 marca z inicjatywy partii powołano rząd tymczasowy, na czele którego stanął Bodoo. 18 marca mongolscy partyzanci w liczbie 400 ochotników zajęli chiński garnizon w mieście Kiachta. Po zdobyciu garnizonu rewolucjoniści wydali odezwę, w której obiecali wygnać z kraju wojska chińskie i utworzyć kongres przedstawicieli ludowych mający utworzyć stały rząd[12]. Od marca do kwietnia 1921 roku znacznie zwiększył się przepływ radzieckich doradców i broni, dzięki czemu liczba mongolskich partyzantów wzrosła do 800. W tym samym czasie jednostki radzieckie i Republiki Dalekiego Wschodu przerzuciły swoje jednostki do Kiachty, co spotkało się z reakcją Ungern-Stenberga. Baron na początku czerwca zaatakował Kiachtę ponosząc jednak bolesną porażkę. W dodatku w odwecie 28 czerwca wojska radzieckie przekroczyły granicę z Mongolią, a 6 lipca pierwsze jednostki partyzantów mongolskich i Rosjan wkroczyły do stolicy kraju. 10 lipca rewolucjoniści utworzyli nowy rząd, na czele którego jako premier stanął Bodoo. Głową państwa pozostał Bogda Chan, który swój urząd sprawował jednak w mocno ograniczony sposób[13].

Mongolska Republika Ludowa[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Mongolska Republika Ludowa.

Śmierć Bogda Chana w 1924 roku umożliwiła likwidację resztek teokratycznego państwa i utworzenie Mongolskiej Republiki Ludowej[14]. Już po zwycięstwie rewolucji doszło do konfliktu między Suche Batorem a lewicowym skrzydłem partii na czele z Dogsomynem Bodoo. Frakcja Bodoo optowała za budową socjalizmu w Mongolii, ograniczeniem władzy kleru i arystokracji, ale także za uniezależnieniem się od ZSRR, przeciw likwidacji własności prywatnej i przeciw fizycznej rozprawie z kościołem lamajskim. W dodatku sprzeciwiała się przejęciu władzy w nowo powstałym związku młodzieży (odpowiedniku radzieckiego Komsomołu) przez żonę Suche Batora. W grudniu 1921 Bodoo został zwolniony ze wszystkich stanowisk rządowych i usunięty z partii, a w sierpniu 1922 aresztowany przez władze centralne i wraz z większością towarzyszy skazany na śmierć i zabity we wrześniu 1922. Wraz z Bodoo stracony został m.in. Dambyn Czagdardżaw[15]. W kolejnych latach władzę w partii sprawowali zwolennicy partyjnej prawicy (NEP-owcy)[16]. Na początku lat 30. z inicjatywy polityków tj. Czojbalsan i i Peldżidijn Genden miała miejsca wolta w lewą stronę i przyśpieszenie radykalnych reform gospodarczych w tym kolektywizacji. Reformy nie udały się i w efekcie w 1932 roku doszło do nieudanego buntu wojskowych na prowincji. Bunt doprowadził do odsunięcia (z inicjatywy Moskwy) części działaczy lewicowego odchylenia od głównego nurtu polityki, a następnie ich egzekucji[17].

Okres czystki przeciwko lewicy partyjnej przetrwał Peldżidijn Genden który od tamtej pory rywalizował o władzę z Czojbalsanem. Genden jeszcze w 1932 roku został premierem a w trakcie rządów odsunął na bok swoje lewicowe tendencje wprowadzając założenia nowej polityki reform polegającej na złagodzeniu komunistycznych zasad ekonomicznych. Reforma była ściśle wzorowana na Nowej Polityce Ekonomicznej. Na gruncie reform zredukował podatki, zwiększył liczbę prywatnych przedsiębiorstw oraz pozwolił na normalne funkcjonowanie instytucji religijnych. Wraz ze wzrostem gospodarczym i zmniejszeniem niedoborów wzrosła popularność Gendena w społeczeństwie, w efekcie po raz pierwszy po rewolucji rząd był silniejszy od partii[18]. W 1933 roku Genden usunął z partii przywódców pochodzenia buriackiego[19]. W 1934 roku rozpoczął się spór Gendena ze Stalinem. Na jednym ze spotkań, radziecki przywódca naciskał na Gendena, aby ten zniszczył kler buddyjski poprzez eksterminację lamów[20]. Geden stanowczo się temu sprzeciwił ponieważ sam był praktykującym buddystą. Premier zapowiedział, że nie będzie walczył z religią i pozwolił lamom na dowolne głoszenie swoich poglądów[21]. Genden działał także na rzecz zakończenia stacjonowania wojsk radzieckich w Mongolii. Próbował przełożyć w czasie zawarcie dwustronnej umowy, w której ZSRR obiecało Mongolii ochronę w przypadku inwazji oraz Traktatu o Przyjaźni i Współpracy. Premier próbował wykorzystać napięcia na linii ZSRR-Japonia na korzyść Mongolii i uwolnienia się spod dominacji radzieckiej[22]. Już pod koniec 1935 roku Genden został wezwany do Moskwy, gdzie Stalin skarcił go za niestosowanie się do jego wytycznych. Później, będąc pod wpływem alkoholu, Genden mocno skarcił Stalina w mongolskiej ambasadzie – nazwał go "cholernym Gruzinem" i porównał go do cara. Po chwili wyrwał Stalinowi drewnianą fajkę i rozbił ją. Stalin w efekcie sporu z Gendenem coraz mocniej popierał Czojbalsana a w 1936 roku doprowadził do aresztowania Gendena pod zarzutem szpiegostwa na rzecz Japonii[23].

Wyrok na Gendenie uruchomił falę czystek które przeprowadzało radzieckie NKWD. Czojbalsan miał stosunkowo niewielki wpływ na działania służb a jego próby ratowania przed wyrokami współpracowników były przez NKWD odrzucane[24]. Ofiarami czystek padli też licznie mnisi buddyjscy i intelektualiści. Czystki zakończyły się w 1939 roku a ich ofiarami na skutek działań Czojbalsana padli na koniec działacze odpowiedzialni za ich przebieg (także według samego Czojbalsana wiele straconych osób było niewinnych)[25]. Po inwazji III Rzeszy na ZSRR Czojbalsan poparł radziecki wysiłek wojenny. Czojbalsan i sekretarz partii Jumdżaagijn Cedenbal (forsowany na następce Czojbalsana) nadzorowali wsparcie mongolskie dla ZSRR w ramach które wysłano pomoc w postaci w postaci surowców, zaopatrzenia, żywności czy odzieży wojskowej. W czasie wojny Czojbalsan przeprowadził szereg reform - wprowadził nową konstytucję, zreformował alfabet mongolski wprowadzając cyrylicę oraz zupełnie zlikwidował wpływy buddyjskiego duchowieństwa[26][27]. Czojbalsan był zagorzałym mongolskim nacjonalista który nigdy nie porzucił nadzieje na zjednoczenie wszystkich Mongołów pod sztandarem Mongolskiej Republiki Ludowej. W 1945 roku zachęcał do etnicznej rebelii we Wschodnim Sinciangu a w klęsce Japonii widział szansę na realizacji jego marzenia o "Wielkiej Mongolii" (zjednoczenia Mongolii Zewnętrznej i Wewnętrznej)[28]. 10 sierpnia 1945 roku Mongolia wypowiedziała wojnę Japonii i przyłączyła się do radzieckiego ataku na wojska japońskie w północnych Chinach (operacja kwantuńska). W trakcie kampanii Czojbalsan rozpętał za pośrednictwem prasy falę panmongolskiego nacjonalizmu. Koniec wojny i ostateczna klęska Japonii nie doprowadziły jednak do zjednoczenia mongolskich ziem ze względu na zbyt silną pozycję Chin[29].

Po zakończeniu wojny światowej partia ruszyła z programem "budowy podstaw socjalizmu". W jej ramach rząd rozszerzył kolektywne rolnictwo, przeprowadził pierwszy w historii kraju plan pięcioletni (1948-1952), wybudował infrastrukturę i przemysł oraz poprawił standardy edukacji[30]. W drugiej połowie lat 40. miał miejsce konflikt na linii Czojbalsan-Stalin. Rozłam spowodowany był brakiem wsparcia Stalina dla zjednoczeniowych i panmongolskich pomysłów Czojbalsana. W 1949 roku Czojbalsan odmówił udziału w 70-tych urodzinach Stalina a rok później zdecydowanie odrzucił radziecką propozycję przyłączenia Mongolii do ZSRR (wcześniej do ZSRR przyłączyła się Tuwa)[31][32].

Czojbałsan po śmierci w 1952 roku (według niektórych miał zostać otruty na polecenie Stalina którego rozzłościł nacjonalizm Czojbalsana i jego próby likwidacji wpływów radzieckich)[33]) został zastąpiony przez Jumdżagijna Cedenbala, który piastował urząd premiera przez 22 lata. Jego styl rządzenia był nieco łagodniejszy, związany z dojściem w ZSRR do władzy Nikity Chruszczowa. Cedenbal zakończył okres samoizolacji Mongolii a z jego inicjatywy w 1961 roku Mongolia przystapiła do ONZ a rok później do RWPG. W trakcie rozłamu radziecko-chiński partia poparła ZSRR co spowodowało zawieszenie do połowy lat 80. kontaktów z Chinami[34].

Współczesna Mongolia[edytuj | edytuj kod]

W związku z pieriestrojką w ZSRR Mongolia zaczęła unowocześniać swój ustrój polityczny. Na zjazdach MPLR w latach 1988, 1990 oraz 1992 członkowie partii zadecydowali o wprowadzeniu pluralizmu politycznego, reform gospodarczych, a także odrzuceniu marksizmu na rzecz tradycji narodowej i buddyzmu. U władzy MPLR pozostała do roku 1996, kiedy to do władzy doszła Partia Demokratyczna, zdobywając 50 na 76 miejsc w Wielkim Churale Państwowym. Pod przewodnictwem Nambaryna Enchbajara partia zmodernizowała program i ideologię, by stać się dziś partią socjaldemokratyczną. W wyborach 2000 roku MPLR odniosła miażdżące zwycięstwo i powróciła do władzy.

Wybory parlamentarne, które odbyły się 27 czerwca 2004 roku, były rekordowe, jeśli chodzi o frekwencję - uznano je za wielką porażkę MPLR. Partia utrzymała niewielką przewagę na pozostałymi partiami, ale nie dysponując w parlamencie większością, nie mogła samodzielnie sprawować rządów. Od sierpnia[2004 roku do 25 stycznia 2006 tworzyła koalicję, nie dysponując już urzędem premiera. 26 stycznia 2006 premierem został Mijeegombyn Enchbold, polityk MPLR, który kierował rządem do 22 listopada 2007. Po decyzji kongresu partii dotyczącej zmiany przewodniczącego, podał się do dymisji, a zastąpił go Sandżaagijn Bajar. Wstępne wyniki kolejnych wyborów parlamentarnych, które miały miejsce 29 czerwca 2008, wskazały na zwycięstwo MPLR. Spowodowało to protesty zwolenników Partii Demokratycznej, którzy (w liczbie ok. 6000) zorganizowali wiec w centrum Ułan Bator. Wiec przerodził się w zamieszki, w których pięć osób zginęło, a ponad 300 zostało rannych. Prezydent Mongolii Nambaryn Enchbajar zadecydował o wprowadzeniu stanu wyjątkowego. W 2010 roku zmieniła nazwę na Mongolska Partia Ludowa. Na początku 2011 roku były prezydent Mongolii Nambaryn Enchbajar (był przeciwko przemianowaniu partii) założył nową Mongolską Partię Ludowo-Rewolucyjną.

Poparcie[edytuj | edytuj kod]

Poparcie w wyborach do Wielkiego Churału Państwowego w okresie istnienia Mongolskiej Republiki Ludowej(1924-1990):

  • 1951 - 176 mandatów na 295
  • 1954 - 192 mandatów(Green Arrow Up Darker.svg16)
  • 1957 - 178 mandatów na 233
  • 1960 - 207 mandatów na 267
  • 1963 - 216 mandatów na 270
  • 1966 - 234 mandatów na 287
  • 1969 - 252 mandatów na 297
  • 1973 - 282 mandatów na 336
  • 1977 - 328 mandatów na 354
  • 1981 - 344 mandatów na 370
  • 1986 - 346 mandatów(Green Arrow Up Darker.svg2)
  • 1990 - 358 mandatów na 430


Poparcie w wyborach do Wielkiego Churału Państwowego od 1992:

  • 1992 - 56,9% , 70 mandatów na 76
  • 1996 - 40,5% , 26 mandatów(Red Arrow Down.svg44)
  • 2000 - 51,6% , 72 mandatów(Green Arrow Up Darker.svg47)
  • 2004 - 48,23% , 36 mandatów(Red Arrow Down.svg36)
  • 2008 - 52,67% , 45 mandatów(Green Arrow Up Darker.svg9)
  • 2012 - 31,31% , 26 mandatów(Red Arrow Down.svg19)
Wyniki w wyborach prezydenckich
Wybory Kandydat Głosowanie Poparcie Uwagi
1993
Lodongiyn Tudev I tura 40,1% Kandydat przegrał
1997
Nacagijn Bagabandi I tura 60,8% Prezydent
2001
Nacagijn Bagabandi I tura 58,13% Prezydent
2005
Nambaryn Enchbajar I tura 53,4% Prezydent
2009
Nambaryn Enchbajar I tura 47,41% Kandydat przegrał

Przypisy

  1. Thomas E. Ewing The Origin of the Mongolian People's Revolutionary Party: 1920, Mongolian Studies (Bloomington, Ind., 1978-79), s. 79-105.
  2. L. Bat-Ochir, D. Dashjamts, Damdiny Sukhe-Bator. Biografiya [Biography of Damdiny Sükhbaatar], (Msokwa, 1971), s. 36.
  3. Mongolyn ardyn khuv'sgalt namyn negdügeer ikh khural [First congress of the Mongolian People's Revolutionary Party], (Ułan Bator, 1971).
  4. Choibalsan, Losol, Demid, cz. 1, s. 172-73.
  5. Choibalsan, Losol, Demid, cz. 1, s. 174-95.
  6. Choibalsan, Losol, Demid, cz. 1, s. 187-93.
  7. Choibalsan, Losol, Demid, cz. 1, s. 242-48.
  8. Sovetsko-mongolskiye otnosheniya, 1921-1974. [Soviet-Mongolian relations, 1921-1974.], (Moskwa, 1975), cz. 1, s. 464.
  9. Dokumenty vneshnei politiki SSSR [Documents of the foreign policy of the USSR], (Moskwa, 1957), cz. 3, no. 192, s. 55-56.
  10. John S. Major: The land and people of Mongolia. Harper and Row, 1990, s. 119. ISBN 0-397-32386-7.
  11. Istoricheskskii opyt bratskogo sodruzhestva KPSS i MNRP v bor'be za sotsializm [The historical experience of the solidarity of the CPSS and the MPRP in the struggle for socialism], (Moskwa, 1971), s. 217.
  12. Ts. Nasanbaljir, Revolyutsionnye meropriyatiya narodogo pravitel'stva Mongolii v. 1921-1924 gg. [Revolutionary measures of the Mongolian people's government, 1921-1924], (Moskwa, 1960), s. 11-13.
  13. Nasanbaljir, s. 22-23.
  14. Ewing, Between the Hammer and the Anvil, s. 256-58.
  15. Baabar (1999). History of Mongolia. Cambridge: Monsudar Publishing. s. 231. ISBN 978-99929-0-038-3.
  16. Atwood 2004, s.104.
  17. Becker, Jasper (1992). Lost Country, Mongolia Revealed. London: Hodder and Stoughton. s. 123. ISBN 0-340-55665-X.
  18. Baabar, B., History of Mongolia, 1999, ISBN 978-99929-0-038-3, OCLC 515691746. s. 325
  19. Baabar, B., History of Mongolia, 1999, ISBN 978-99929-0-038-3, OCLC 515691746. s. 329
  20. Baabar, B., History of Mongolia, 1999, ISBN 978-99929-0-038-3, OCLC 515691746. s. 34
  21. Baabar, B., History of Mongolia, 1999, ISBN 978-99929-0-038-3, OCLC 515691746. s. 322
  22. Baabar, B., History of Mongolia, 1999, ISBN 978-99929-0-038-3, OCLC 515691746. s. 349
  23. Baabar, B., History of Mongolia, 1999, ISBN 978-99929-0-038-3, OCLC 515691746. s. 348
  24. BBC Films. "Secrets of the Steppe".
  25. Baabar 1999, s. 370
  26. Robert L. Worden and Andrea Matles Savada, editors. "Economic Gradualism and National Defense, 1932-45". Mongolia: A Country Study. GPO for the Library of Congress.
  27. Ginsburgs,, G (1961). "Mongolia's "Socialist" Constitution". Pacific Affairs
  28. Radchenko, Sergey. "Carving up the Steppes: Borders, Territory and Nationalism in Mongolia, 1943-1949" (PDF).
  29. Atwood 2004, s.105.
  30. Morozova, Irina Y. (2009). Socialist Revolutions in Asia: The Social History of Mongolia in the 20th Century. US: 2009 Taylor & Francis. s. 124. ISBN 0-7103-1351-9.
  31. Atwood 2004, p.105.
  32. Becker 1992, s. 97
  33. Kenneth Christie, Robert Cribb, Robert B. Cribb (2002). Historical Injustice and Democratic Transition in Eastern Asia and Northern Europe: Ghosts at the Table of Democracy. Psychology Press. s. 162. ISBN 0-7007-1599-1.
  34. Mongolia. Historia.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Atwood, Christopher P. (2004). Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire. New York: Facts on File inc. ISBN 0-8160-4671-9.