Morasko (meteoryt)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Morasko
Fragment Meteorytu Morasko (wystawa meteorytów w Muzeum Techniki w Warszawie)
Fragment Meteorytu Morasko (wystawa meteorytów w Muzeum Techniki w Warszawie)
Sposób odkrycia Znaleziony
Państwo  Polska
Miejsce znalezienia Morasko
Data znalezienia 12 listopada 1914[1]
Masa ok. 1500 kg
Typ meteoryt żelazny
Grupa IAB-MG
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
Morasko
Morasko
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Morasko
Morasko
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Morasko
Morasko
Ziemia 52°28′58,944″N 16°53′38,399″E/52,483040 16,894000
Meteroryt Rudy, 164 kg
Meteroryt Memorss, 261 kg

Meteoryt Morasko – łączna nazwa znalezisk pochodzących z meteoroidu, który rozpadł się w atmosferze, którego fragmenty są znajdowane w okolicy wsi Morasko (obecnie północna część Poznania).

Charakterystyka[edytuj]

Należy do grupy meteorytów żelaznych (oktaedrytów gruboziarnistych (IAB-MG)).

Datowania wieku skorupy spiekowej metodą TL, podobnie jak datowania najstarszych osadów wypełniających kratery wykazały, że meteoryt ten spadł pomiędzy 2700 a 4100 rokiem p.n.e. Ocenia się, że uderzenie o Ziemię nastąpiło z prędkością od 2 do 7 km/s pod bardzo niskim kątem.

Dla ochrony miejsca spadku i kraterów uderzeniowych założono Rezerwat przyrody Meteoryt Morasko.

Historia[edytuj]

12 listopada 1914 podczas prowadzenia wykopów pod umocnienia wojskowe na Morasku, wykopano na pograniczu lasu i gruntów ornych z głębokości 0,5 m bryłę żelaza o masie 77,5 kg. Kierujący pracami ziemnymi sierżant Cobliner, od razu rozpoznał w wydobytym fragmencie meteoryt. Znalezisko przekazał do Muzeum Wielkopolskiego. Obecnie fragment ten znajduje się w kolekcji Muzeum Geologicznego PAN w Krakowie[2]. 16 września 2012 rozpoczęto poszukiwania nowych okazów meteorytu Morasko na terenie rezerwatu. W poszukiwaniach korzystano z nowej metody umożliwiającej znalezienie meteorytów na większych głębokościach. Wykorzystano do tego celu wykrywacz ramowy typu impulsowego firmy Lorenz[3]. W pracach brał udział zespół poszukiwaczy meteorytów z Opola: Łukasz Smuła oraz Magdalena Skirzewska, badania były prowadzone pod patronatem prof. Andrzeja Muszyńskiego reprezentującego Instytut Geologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu[4]. Dodatkowo w badaniach brali udział prof. Pierre Rochette z Francji, mgr Andrzej Pilski, mgr A. Krzesińska, mgr M. Dworzyńska. Meteoryt odkryli Łukasz Smuła wraz z Magdaleną Skirzewską na głębokości 217 cm[5]. Wydobyto go na powierzchnię 8 października 2012. Odnaleziony kawałek meteorytu miał stożkowy kształt o wymiarach: wysokość 50 cm, szerokość 40 cm i długość 71 cm. Obwód w najszerszym miejscu liczył 2 metry. Wydobyty meteoryt ważył około 300 kg razem ze zwietrzeliną. 31 października 2012 został zaprezentowany na terenie Instytutu Geologii Wydziału Nauk Geograficznych i Geologicznych UAM. Meteoryt po oczyszczeniu ze zwietrzeliny ważył 261 kg[6]. Oczyszczona skorupa obtopienia powierzchni meteorytu pozwoliła określić kierunek wlotu w ziemską atmosferę (meteoryt zorientowany). Ten okaz meteorytu jest niemal dwukrotnie cięższy od poprzedniego największego fragmentu meteorytu, odnalezionego w 2006 r. i stanowi największe takie znalezisko w Polsce. Obecne okaz ten prezentowany jest w Muzeum Ziemi Wydziału Nauk Geograficznych i Geologicznych UAM w Poznaniu.

Skład mineralny[edytuj]

Kamacyt, taenit, troilit, grafit, schreibersyt, rhabdyt, coenit, sfaleryt, whitlockit[7].

Skład chemiczny[edytuj]

Żelazo 93%, nikiel 6,56%; kobalt 0,46%; miedź 130 ppm; gal 102 ppm; german 500 ppm; arsen 11,5 ppm; wolfram 1,7 ppm; złoto 1,47 ppm; iryd 1,0 ppm.

Meteoryt Morasko
Fragment Meteorytu Morasko (wystawa meteorytów w Muzeum Techniki w Warszawie)
Fragment Meteorytu Morasko (wystawa meteorytów w Muzeum Techniki w Warszawie)
Fragment Meteorytu Morasko (wystawa meteorytów w Muzeum Techniki w Warszawie)

Kalendarium znalezisk[edytuj]

  • 1914, dr Franz Cobliner, 77,5 kg, na wałach strzeleckich w okolicy Moraska, podczas kopania okopów. Fragment znajduje się w zbiorach Muzeum Geologicznego PAN w Krakowie,
  • 1956, dr Jerzy Pokrzywnicki, 78 kg, gospodarstwo we wsi Morasko, podczas katalogowania zbiorów polskich meteorytów i poszukiwań ich metodami saperskimi. Fragment znajduje się w zbiorach Muzeum Mineralogicznego we Wrocławiu,
  • 1992, osoba nieznana, 56 kg, okolice rezerwatu. Fragment znajduje się w zbiorach Muzeum Ziemi UAM,
  • lata 90. XX w., Henryk Nowacki, 71,2 kg, okolice rezerwatu. Miejsce przechowywania nie jest znane,
  • 2000, Aleksander Gehler, Thomas Kurtz, Matthias, Kurtz, 51 kg, okolice rezerwatu. Miejsce przechowywania nieznane,
  • 2003, Waldemar Ruliński, 54 kg, okolice rezerwatu. Fragment znajduje się w kolekcji prywatnej,
  • 2006, Krzysztof Socha, 164 kg, teren rezerwatu. Fragment znajduje się w zbiorach Muzeum Ziemi UAM. W wyniku plebiscytu „Głosu Wielkopolskiego” meteoryt otrzymał nazwę Rudy,
  • 2008, Łukasz Smuła, Magdalena Skirzewska, 28,1 kg, okolice rezerwatu. Fragment znajduje się w zbiorach prywatnych,
  • 2011, Steve Arnold, Geoffrey Notkin, 34 kg, teren rezerwatu (na głębokości 160 cm). Fragment znajduje się w zbiorach Muzeum Ziemi UAM. Znaleziony przez łowców meteorytów z programu Meteorite Men (Discovery Science),
  • 2012, Magdalena Skirzewska, Łukasz Smuła (we współpracy z prof. Pierrem Rochette’em i prof. Andrzejem Muszyńskim), 261 kg, teren rezerwatu (na głębokości 218 cm). Fragment znajduje się w zbiorach Muzeum Ziemi UAM. Jest największym odłamkiem meteorytu znalezionym w Polsce i największym odłamkiem meteorytu żelaznego znalezionym w Europie Środkowej,
  • 2014, Magdalena Skirzewska, Łukasz Smuła, 73 kg, okolice rezerwatu. Fragment znajduje się w zbiorach prywatnych,
  • 2015, Andrzej Owczarzak, Michał Nebelski, dwie sztuki: 174 oraz 31 kg, okolice rezerwatu. Fragment znajduje się w zbiorach prywatnych[8].

Przypisy

  1. „Tajemnice kamieni z nieba”, Marek Żbik, Warszawa 1987, ISBN 83-10-08742-X, s. 31.
  2. „Nieziemskie skarby”, Andrzej Pilski, Warszawa 1999, ISBN 83-7180-173-4, s. 76.
  3. ODKRYLIŚMY NAJWIĘKSZY POLSKI METEORYT!. ART&MET. [dostęp 2012-11-19].
  4. W Poznaniu odkryto największy polski meteoryt, waży ok. 300 kg. Polska Agencja Prasowa, 2012-10-25. [dostęp 2012-11-19].
  5. 261 kilogramów największego, polskiego meteorytu. tvn24.pl, 2012-11-16. [dostęp 2012-11-19].
  6. 261 kg waży największy znaleziony w Polsce meteoryt !. Polska Agencja Prasowa. [dostęp 2012-11-27].
  7. „Meteoryty i tektyty w zbiorach Muzeum Ziemi. Katalog”, Teresa Hanczke, Polska Akademia Nauk – Muzeum Ziemi, Warszawa 1995, ISBN 83-900326-3-5, s. 46.
  8. Historia znalezisk Meteorytu Morasko, tablica ścieżki dydaktycznej w rezerwacie.

Bibliografia[edytuj]

  • „Największy meteoryt w Polsce” – artykuł w Gazecie Wyborczej (2006-12-01); Dział: nauka; Strona 16, Autorzy: Jacek Łuczak, Łukasz Cynalewski
  • „Morasko – inne spojrzenie”, Krzysztof Socha oraz komentarz redakcyjny Andrzeja S. Pilskiego do tego artykułu, Meteoryt 1/2004
  • „Gdzie i kiedy spadł meteoryt Morasko?”, Andrzej S. Pilski, Meteoryt 4/2003
  • A. Dziurdzi, 2008. Mineralogiczne badania osadów wokół meteorytów na terenie rezerwatu „Meteorytu Morasko”. Mat. V Konf. Meteorytowej, Wrocław.
  • W. Stankowski, 2008. Nowe dane o czasie upadku meteorytu Morasko. Mat. V Konf. Meteorytowej, Wrocław.
  • Meteoritical Bulletin Entry for Morasko (ang.). The Meteoritical Society, International Society for Meteoritics and Planetary Science. [dostęp 2012-11-27].
  • Karolina Koziołek, „Największy meteoryt wkrótce zobaczymy na Morasku”, Głos Wielkopolski, Nr 256 z 2.11.2012, s. 2.
  • Opis meteorytu Morasko w bazie danych Polskiego Towarzystwa Meteorytowego (pol.). Polskie Towarzystwo Meteorytowe. [dostęp 2016-04-01].
  • Wadi & Woreczko Jan (red.), „Meteoryt i jego kratery” – wortal poświęcony polskim meteorytom Wiki.Meteoritica.pl
  • Urania – Postępy Astronomii, 6/2012, ISSN 1689-6009, s. 331,
  • Andrzej Muszyński, „Żelazny deszcz”, National Geographic Polska, Styczeń 2013, ISSN 1507-5966, s. 12–14.

Literatura przedmiotu[edytuj]