Morasko (meteoryt)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Morasko
Fragment Meteorytu Morasko (wystawa meteorytów w Muzeum Techniki w Warszawie)
Fragment Meteorytu Morasko (wystawa meteorytów w Muzeum Techniki w Warszawie)
Sposób odkrycia Znaleziony
Państwo  Polska
Miejsce znalezienia Morasko
Data znalezienia 12 listopada 1914[1]
Masa ok. 1500 kg
Typ meteoryt żelazny
Grupa IAB-MG
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
Morasko
Morasko
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Morasko
Morasko
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Morasko
Morasko
Ziemia52°28′59″N 16°53′38″E/52,483040 16,894000
Meteroryt Rudy, 164 kg
Meteroryt Memorss, 261 kg

Meteoryt Morasko – łączna nazwa znalezisk pochodzących z meteoroidu, który rozpadł się w atmosferze, którego fragmenty są znajdowane w okolicy wsi Morasko (obecnie północna część Poznania).

Charakterystyka[edytuj]

Należy do grupy meteorytów żelaznych (oktaedrytów gruboziarnistych (IAB-MG)).

Datowania wieku skorupy spiekowej metodą TL, podobnie jak datowania najstarszych osadów wypełniających kratery wykazały, że meteoryt ten spadł pomiędzy 2700 a 4100 rokiem p.n.e. Ocenia się, że uderzenie o Ziemię nastąpiło z prędkością od 2 do 7 km/s pod bardzo niskim kątem.

Dla ochrony miejsca spadku i kraterów uderzeniowych założono Rezerwat przyrody Meteoryt Morasko.

Historia[edytuj]

12 listopada 1914 podczas prowadzenia wykopów pod umocnienia wojskowe na Morasku, wykopano na pograniczu lasu i gruntów ornych z głębokości 0,5 m bryłę żelaza o masie 77,5 kg. Kierujący pracami ziemnymi sierżant Cobliner, od razu rozpoznał w wydobytym fragmencie meteoryt. Znalezisko przekazał do Muzeum Wielkopolskiego. Obecnie fragment ten znajduje się w kolekcji Muzeum Geologicznego PAN w Krakowie[2]. 16 września 2012 rozpoczęto poszukiwania nowych okazów meteorytu Morasko na terenie rezerwatu. W poszukiwaniach korzystano z nowej metody umożliwiającej znalezienie meteorytów na większych głębokościach. Wykorzystano do tego celu wykrywacz ramowy typu impulsowego firmy Lorenz[3]. W pracach brał udział zespół poszukiwaczy meteorytów z Opola: Łukasz Smuła oraz Magdalena Skirzewska, badania były prowadzone pod patronatem prof. Andrzeja Muszyńskiego reprezentującego Instytut Geologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu[4]. Dodatkowo w badaniach brali udział prof. Pierre Rochette z Francji, mgr Andrzej Pilski, mgr A. Krzesińska, mgr M. Dworzyńska. Meteoryt odkryli Łukasz Smuła wraz z Magdaleną Skirzewską na głębokości 217 cm[5]. Wydobyto go na powierzchnię 8 października 2012. Odnaleziony kawałek meteorytu miał stożkowy kształt o wymiarach: wysokość 50 cm, szerokość 40 cm i długość 71 cm. Obwód w najszerszym miejscu liczył 2 metry. Wydobyty meteoryt ważył około 300 kg razem ze zwietrzeliną. 31 października 2012 został zaprezentowany na terenie Instytutu Geologii Wydziału Nauk Geograficznych i Geologicznych UAM. Meteoryt po oczyszczeniu ze zwietrzeliny ważył 261 kg[6]. Oczyszczona skorupa obtopienia powierzchni meteorytu pozwoliła określić kierunek wlotu w ziemską atmosferę (meteoryt zorientowany). Ten okaz meteorytu jest niemal dwukrotnie cięższy od poprzedniego największego fragmentu meteorytu, odnalezionego w 2006 r. i stanowi największe takie znalezisko w Polsce. Obecne okaz ten prezentowany jest w Muzeum Ziemi Wydziału Nauk Geograficznych i Geologicznych UAM w Poznaniu.

Skład mineralny[edytuj]

Kamacyt, taenit, troilit, grafit, schreibersyt, rhabdyt, coenit, sfaleryt, whitlockit[7].

Skład chemiczny[edytuj]

Żelazo 93%, nikiel 6,56%; kobalt 0,46%; miedź 130 ppm; gal 102 ppm; german 500 ppm; arsen 11,5 ppm; wolfram 1,7 ppm; złoto 1,47 ppm; iryd 1,0 ppm.

Meteoryt Morasko
Fragment Meteorytu Morasko (wystawa meteorytów w Muzeum Techniki w Warszawie)
Fragment Meteorytu Morasko (wystawa meteorytów w Muzeum Techniki w Warszawie)
Fragment Meteorytu Morasko (wystawa meteorytów w Muzeum Techniki w Warszawie)

Kalendarium znalezisk[edytuj]

  • 1914, dr Franz Cobliner, 77,5 kg, na wałach strzeleckich w okolicy Moraska, podczas kopania okopów. Fragment znajduje się w zbiorach Muzeum Geologicznego PAN w Krakowie,
  • 1956, dr Jerzy Pokrzywnicki, 78 kg, gospodarstwo we wsi Morasko, podczas katalogowania zbiorów polskich meteorytów i poszukiwań ich metodami saperskimi. Fragment znajduje się w zbiorach Muzeum Mineralogicznego we Wrocławiu,
  • 1992, osoba nieznana, 56 kg, okolice rezerwatu. Fragment znajduje się w zbiorach Muzeum Ziemi UAM,
  • lata 90. XX w., Henryk Nowacki, 71,2 kg, okolice rezerwatu. Miejsce przechowywania nie jest znane,
  • 2000, Aleksander Gehler, Thomas Kurtz, Matthias, Kurtz, 51 kg, okolice rezerwatu. Miejsce przechowywania nieznane,
  • 2003, Waldemar Ruliński, 54 kg, okolice rezerwatu. Fragment znajduje się w kolekcji prywatnej,
  • 2006, Krzysztof Socha, 164 kg, teren rezerwatu. Fragment znajduje się w zbiorach Muzeum Ziemi UAM. W wyniku plebiscytu „Głosu Wielkopolskiego” meteoryt otrzymał nazwę Rudy,
  • 2008, Łukasz Smuła, Magdalena Skirzewska, 28,1 kg, okolice rezerwatu. Fragment znajduje się w zbiorach prywatnych,
  • 2011, Steve Arnold, Geoffrey Notkin, 34 kg, teren rezerwatu (na głębokości 160 cm). Fragment znajduje się w zbiorach Muzeum Ziemi UAM. Znaleziony przez łowców meteorytów z programu Meteorite Men (Discovery Science),
  • 2012, Magdalena Skirzewska, Łukasz Smuła (we współpracy z prof. Pierrem Rochette’em i prof. Andrzejem Muszyńskim), 261 kg, teren rezerwatu (na głębokości 218 cm). Fragment znajduje się w zbiorach Muzeum Ziemi UAM. Jest największym odłamkiem meteorytu znalezionym w Polsce i największym odłamkiem meteorytu żelaznego znalezionym w Europie Środkowej,
  • 2014, Magdalena Skirzewska, Łukasz Smuła, 73 kg, okolice rezerwatu. Fragment znajduje się w zbiorach prywatnych,
  • 2015, Andrzej Owczarzak, Michał Nebelski, dwie sztuki: 174 oraz 31 kg, okolice rezerwatu. Fragment znajduje się w zbiorach prywatnych[8].

Przypisy

  1. „Tajemnice kamieni z nieba”, Marek Żbik, Warszawa 1987, ISBN 83-10-08742-X, s. 31.
  2. „Nieziemskie skarby”, Andrzej Pilski, Warszawa 1999, ISBN 83-7180-173-4, s. 76.
  3. ODKRYLIŚMY NAJWIĘKSZY POLSKI METEORYT!. ART&MET. [dostęp 2012-11-19].
  4. W Poznaniu odkryto największy polski meteoryt, waży ok. 300 kg. Polska Agencja Prasowa, 2012-10-25. [dostęp 2012-11-19].
  5. 261 kilogramów największego, polskiego meteorytu. tvn24.pl, 2012-11-16. [dostęp 2012-11-19].
  6. 261 kg waży największy znaleziony w Polsce meteoryt !. Polska Agencja Prasowa. [dostęp 2012-11-27].
  7. „Meteoryty i tektyty w zbiorach Muzeum Ziemi. Katalog”, Teresa Hanczke, Polska Akademia Nauk – Muzeum Ziemi, Warszawa 1995, ISBN 83-900326-3-5, s. 46.
  8. Historia znalezisk Meteorytu Morasko, tablica ścieżki dydaktycznej w rezerwacie.

Bibliografia[edytuj]

  • „Największy meteoryt w Polsce” – artykuł w Gazecie Wyborczej (2006-12-01); Dział: nauka; Strona 16, Autorzy: Jacek Łuczak, Łukasz Cynalewski
  • „Morasko – inne spojrzenie”, Krzysztof Socha oraz komentarz redakcyjny Andrzeja S. Pilskiego do tego artykułu, Meteoryt 1/2004
  • „Gdzie i kiedy spadł meteoryt Morasko?”, Andrzej S. Pilski, Meteoryt 4/2003
  • A. Dziurdzi, 2008. Mineralogiczne badania osadów wokół meteorytów na terenie rezerwatu „Meteorytu Morasko”. Mat. V Konf. Meteorytowej, Wrocław.
  • W. Stankowski, 2008. Nowe dane o czasie upadku meteorytu Morasko. Mat. V Konf. Meteorytowej, Wrocław.
  • Meteoritical Bulletin Entry for Morasko (ang.). The Meteoritical Society, International Society for Meteoritics and Planetary Science. [dostęp 2012-11-27].
  • Karolina Koziołek, „Największy meteoryt wkrótce zobaczymy na Morasku”, Głos Wielkopolski, Nr 256 z 2.11.2012, s. 2.
  • Opis meteorytu Morasko w bazie danych Polskiego Towarzystwa Meteorytowego (pol.). Polskie Towarzystwo Meteorytowe. [dostęp 2016-04-01].
  • Wadi & Woreczko Jan (red.), „Meteoryt i jego kratery” – wortal poświęcony polskim meteorytom Wiki.Meteoritica.pl
  • Urania – Postępy Astronomii, 6/2012, ISSN 1689-6009, s. 331,
  • Andrzej Muszyński, „Żelazny deszcz”, National Geographic Polska, Styczeń 2013, ISSN 1507-5966, s. 12–14.

Literatura przedmiotu[edytuj]