Morasko (meteoryt)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Morasko
Ilustracja
Meteroryt Memorss, 261 kg
Sposób odkrycia Znaleziony
Państwo  Polska
Miejsce znalezienia Morasko
Data znalezienia 12 listopada 1914[1]
Masa ok. 1500 kg
Typ meteoryt żelazny
Grupa IAB-MG
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
Morasko
Morasko
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Morasko
Morasko
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Morasko
Morasko
Ziemia52°28′59″N 16°53′38″E/52,483040 16,894000
Meteroryt Rudy, 164 kg

Meteoryt Morasko – łączna nazwa znalezisk pochodzących z meteoroidu, który rozpadł się w atmosferze, którego fragmenty są znajdowane w okolicy wsi Morasko (obecnie północna część Poznania).

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Należy do grupy meteorytów żelaznych (oktaedrytów gruboziarnistych (IAB-MG)).

Datowania wieku skorupy spiekowej metodą TL, podobnie jak datowania najstarszych osadów wypełniających kratery wykazały, że meteoryt ten spadł pomiędzy 4100 a 2700 rokiem p.n.e. Ocenia się, że uderzenie o Ziemię nastąpiło z prędkością od 2 do 7 km/s pod bardzo małym kątem.

Dla ochrony miejsca spadku i kraterów uderzeniowych założono rezerwat przyrody Meteoryt Morasko.

Historia[edytuj | edytuj kod]

12 listopada 1914 podczas prowadzenia wykopów pod umocnienia wojskowe na Morasku, wykopano na pograniczu lasu i gruntów ornych z głębokości 0,5 m bryłę żelaza o masie 77,5 kg. Kierujący pracami ziemnymi sierżant Cobliner, od razu rozpoznał w wydobytym fragmencie meteoryt. Znalezisko przekazał do Muzeum Wielkopolskiego. Obecnie fragment ten znajduje się w kolekcji Muzeum Geologicznego PAN w Krakowie[2]. 16 września 2012 rozpoczęto poszukiwania nowych okazów meteorytu Morasko na terenie rezerwatu. W poszukiwaniach korzystano z nowej metody umożliwiającej znalezienie meteorytów na większych głębokościach. Wykorzystano do tego celu wykrywacz ramowy typu impulsowego firmy Lorenz[3]. W pracach brał udział zespół poszukiwaczy meteorytów z Opola: Łukasz Smuła oraz Magdalena Skirzewska, badania były prowadzone pod patronatem prof. Andrzeja Muszyńskiego reprezentującego Instytut Geologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu[4]. Dodatkowo w badaniach brali udział prof. Pierre Rochette z Francji, mgr Andrzej Pilski, mgr A. Krzesińska, mgr M. Dworzyńska. Meteoryt odkryli Łukasz Smuła wraz z Magdaleną Skirzewską na głębokości 217 cm[5]. Wydobyto go na powierzchnię 8 października 2012. Odnaleziony kawałek meteorytu miał stożkowy kształt o wymiarach: wysokość 50 cm, szerokość 40 cm i długość 71 cm. Obwód w najszerszym miejscu liczył 2 metry. Wydobyty meteoryt ważył około 300 kg razem ze zwietrzeliną. 31 października 2012 został zaprezentowany na terenie Instytutu Geologii Wydziału Nauk Geograficznych i Geologicznych UAM. Meteoryt po oczyszczeniu ze zwietrzeliny ważył 261 kg[6]. Oczyszczona skorupa obtopienia powierzchni meteorytu pozwoliła określić kierunek wlotu w ziemską atmosferę (meteoryt zorientowany). Ten okaz meteorytu jest niemal dwukrotnie cięższy od poprzedniego największego fragmentu meteorytu, odnalezionego w 2006 r. i stanowił do roku 2017 największe takie znalezisko w Polsce. Obecnie[kiedy?] okaz ten (261 kg) prezentowany jest w Muzeum Ziemi Wydziału Nauk Geograficznych i Geologicznych UAM w Poznaniu. Największym znanym fragmentem jest znaleziony w roku 2017 fragment odkryty przez Andrzeja Owczarzaka i Michała Nebelskiego, który po oczyszczeniu ważył 271,8 kg. Został przez nich nazwany "Kruszynka"[7]. Obecnie[kiedy?] okaz ten znajduje się w prywatnej kolekcji.

Skład mineralny[edytuj | edytuj kod]

Kamacyt, taenit, troilit, grafit, schreibersyt, rhabdyt, coenit, sfaleryt, whitlockit[8], moraskoit.

Skład chemiczny[edytuj | edytuj kod]

Żelazo 93%, nikiel 6,56%; kobalt 0,46%; miedź 130 ppm; gal 102 ppm; german 500 ppm; arsen 11,5 ppm; wolfram 1,7 ppm; złoto 1,47 ppm; iryd 1,0 ppm.

Meteoryt Morasko
Fragment Meteorytu Morasko (wystawa meteorytów w Muzeum Techniki w Warszawie)
Fragment Meteorytu Morasko (wystawa meteorytów w Muzeum Techniki w Warszawie)
Fragment Meteorytu Morasko (wystawa meteorytów w Muzeum Techniki w Warszawie)

Kalendarium znalezisk[edytuj | edytuj kod]

  • 1914, dr Franz Cobliner, 77,5 kg, na wałach strzeleckich w okolicy Moraska, podczas kopania okopów. Fragment znajduje się w zbiorach Muzeum Geologicznego PAN w Krakowie,
  • 1956, dr Jerzy Pokrzywnicki, 78 kg, gospodarstwo we wsi Morasko, podczas katalogowania zbiorów polskich meteorytów i poszukiwań ich metodami saperskimi. Fragment znajduje się w zbiorach Muzeum Mineralogicznego we Wrocławiu,
  • 1992, osoba nieznana, 56 kg, okolice rezerwatu. Fragment znajduje się w zbiorach Muzeum Ziemi UAM,
  • lata 90. XX w., Henryk Nowacki, 71,2 kg, okolice rezerwatu. Miejsce przechowywania nieznane,
  • 2000, Aleksander Gehler, Thomas Kurtz, Matthias, Kurtz, 51 kg, okolice rezerwatu. Miejsce przechowywania nieznane,
  • 2003, Waldemar Ruliński, 54 kg, okolice rezerwatu. Fragment znajduje się w kolekcji prywatnej,
  • 2006, Krzysztof Socha, 164 kg, teren rezerwatu. Fragment znajduje się w zbiorach Muzeum Ziemi UAM. W wyniku plebiscytu „Głosu Wielkopolskiego” meteoryt otrzymał nazwę Rudy,
  • 2008, Łukasz Smuła, Magdalena Skirzewska, 28,1 kg, okolice rezerwatu. Fragment znajduje się w zbiorach prywatnych,
  • 2011, Steve Arnold, Geoffrey Notkin, 34 kg, teren rezerwatu (na głębokości 160 cm). Fragment znajduje się w zbiorach Muzeum Ziemi UAM. Znaleziony przez łowców meteorytów z programu Meteorite Men (Discovery Science),
  • 2012, Magdalena Skirzewska, Łukasz Smuła (we współpracy z prof. Pierrem Rochette’em i prof. Andrzejem Muszyńskim)[10], 261 kg, teren rezerwatu (na głębokości 218 cm). Fragment znajduje się w zbiorach Muzeum Ziemi UAM,
  • 2014, Magdalena Skirzewska, Łukasz Smuła, 73 kg, okolice rezerwatu. Fragment znajduje się w zbiorach prywatnych,
  • 2015, Andrzej Owczarzak, Michał Nebelski, dwie sztuki: 174 oraz 31 kg, okolice rezerwatu. Fragment znajduje się w zbiorach prywatnych[11],
  • 2017, Andrzej Owczarzak, Michał Nebelski, 271 kg, poza terenem rezerwatu (dotąd największym meteorytem w Polsce był okaz o wadze 261,2 kg, znaleziony w 2012 roku)[7].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

 Wykaz literatury uzupełniającej: Morasko (meteoryt).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Marek Żbik, Tajemnice kamieni z nieba, Stefan Stanisław Jackowski (ilust.), Warszawa: „Nasza Księgarnia”, 1987, s. 31, ISBN 83-10-08742-X, OCLC 749174015.
  2. Andrzej S Pilski, Nieziemskie skarby, Warszawa: Prószyński i S-ka, 1999, s. 76, ISBN 83-7180-173-4, OCLC 751197878.
  3. Odkryliśmy największy polski meteoryt!. ART&MET. [dostęp 2012-11-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-06-01)].
  4. W Poznaniu odkryto największy polski meteoryt, waży ok. 300 kg. Polska Agencja Prasowa, 2012-10-25. [dostęp 2012-11-19].
  5. 261 kilogramów największego, polskiego meteorytu. tvn24.pl, 2012-11-16. [dostęp 2012-11-19].
  6. 261 kg waży największy znaleziony w Polsce meteoryt !. Polska Agencja Prasowa. [dostęp 2012-11-27].
  7. a b Nauka w Polsce PAP, Wyjątkowa okazja, by zobaczyć największy w Polsce meteoryt. „Kruszynka” waży niemal 300 kg, „WPROST.pl”, 9 marca 2018 [dostęp 2018-03-14] (pol.).
  8. „Meteoryty i tektyty w zbiorach Muzeum Ziemi. Katalog”, Teresa Hanczke, Polska Akademia Nauk – Muzeum Ziemi, Warszawa 1995, ​ISBN 83-900326-3-5​, s. 46.
  9. meteoryt wystawiony na Festiwalu Fantastyki Pyrkon w Poznaniu, kwiecień 2019
  10. Muszyński 2013 ↓ cytat: „Zespół kierowany przez prof. Andrzeja Muszyńskiego trzy dni próbował dokopać się do anomalii zlokalizowanej przez Łukasza Smułę i Magdalenę Skirzewską. Fragment meteorytu znajdował się na głębokości 217 cm pod ziemią.”
  11. Historia znalezisk Meteorytu Morasko, tablica ścieżki dydaktycznej w rezerwacie

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]