Rezerwat przyrody Meteoryt Morasko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Meteoryt Morasko
Ilustracja
Jeden z kraterów w rezerwacie
rezerwat krajobrazowy, leśny
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Położenie Poznań
Mezoregion Pojezierze Poznańskie
Data utworzenia 24 maja 1976
Akt prawny M.P. z 1976 r. nr 24, poz. 108, §9
Powierzchnia 54,28 ha
Powierzchnia otuliny 101,66 ha
Położenie na mapie Poznania
Mapa konturowa Poznania, u góry znajduje się punkt z opisem „Meteoryt Morasko”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Meteoryt Morasko”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Meteoryt Morasko”
Ziemia52°29′12″N 16°53′42″E/52,486667 16,895000
Staw w kraterze
Głaz poświęcony Franciszkowi Jaśkowiakowi
Wypełniony wodą krater „C”

Meteoryt Moraskokrajobrazowo-leśny[1][2] rezerwat przyrody utworzony 24 maja 1976 roku, położony w północnej części Poznania, na Morasku i graniczący bezpośrednio z Suchym Lasem. Na jego terenie mieszczą się kratery, które zdaniem większości badaczy powstały w wyniku upadku meteorytu Morasko ok. 5 tys. lat temu. Rezerwat podlega Nadleśnictwu Łopuchówko, bezpośrednią opiekę sprawuje leśnictwo Marianowo.

Rezerwat zajmuje powierzchnię 54,28 ha[1][2] (akt powołujący podawał 53,79 ha). Wokół rezerwat utworzono otulinę o powierzchni 101,66 ha[1].

Na terenie rezerwatu znajduje się najwyższe wzniesienie Poznania – Góra Moraska oraz małe jezioro polodowcowe o powierzchni 0,2 km² – Zimna Woda.

Przez rezerwat przebiega szlak turystyczny żółty szlak turystyczny do Rezerwatu Meteorytów.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

W dominującym na terenie rezerwatu cennym grądzie (lesie dębowo-grabowym) rośnie wiele rzadkich gatunków roślin[3]:

Występują tam również rzadko spotykane ptaki:

Jeziorka zlokalizowane w kraterach poprzerastane są kłębami pędów rogatka krótkoszyjkowego. Przy ich brzegach występuje pałka i turzyca prosowa. Latem akweny pokrywa zwarty kożuch rzęsy wodnej, co uniemożliwia życie w nich ryb (brak tlenu). W kraterach i ich okolicy występują ponadto: kumak nizinny, grzebiuszka ziemna, żaba jeziorkowa, żaba wodna i żaba moczarowa[4].

Na terenie łęgu wiązowo-jesionowego (las wilgotny, o żyznej glebie) występuje wilga i dzięcioł duży. W podszycie rośnie czeremcha zwyczajna i leszczyna, a w runie m.in. łuskiewnik różowy, zawilec żółty i ziarnopłon wiosenny[5].

W rezerwacie wytyczono ścieżkę dydaktyczną. Przez cały rezerwat prowadzi szlak turystyczny, a ciekawe miejsca są opisane za pomocą tablic informacyjnych. Do rozwoju edukacyjnego tego miejsca przyczynia się od 1994 roku Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody „Salamandra” z Poznania.

Kratery i meteoryty[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Morasko (meteoryt).

Na terenie rezerwatu znajduje się sześć kraterów, z czego największy ma ok. 90 metrów średnicy i 11,5 m głębokości[3]. Powszechnie uważa się, że jest to pozostałość po upadku meteorytu ok. 5 tysięcy lat temu.

Pierwszy meteoryt na Morasku odnalazł w 1914 roku niemiecki żołnierz podczas budowy umocnień wojskowych. Od tego czasu znaleziono wiele fragmentów (w 1956 odnaleziono meteoryt o masie 78 kg).

We wrześniu 2006 roku, w wyniku poszukiwań za pomocą wykrywacza metalu prowadzonych na zlecanie naukowców z Instytutu Geologii UAM przez Krzysztofa Sochę, poszukiwacza meteorytów z Kielc, został odnaleziony meteoryt, który po usunięciu zanieczyszczeń waży 164 kg. W owym czasie był to największy meteoryt znaleziony w Polsce[6]. Po dokonaniu badań odkryto, że meteoryt oprócz stopu żelazo-niklu zawiera niewielką ilość krzemianów (pirokseny) nie występujących na Ziemi[7].

W październiku 2012 roku, na głębokości 2,1 m, dwoje poszukiwaczy z Opola znalazło meteoryt, który po oczyszczeniu z pyłu i warstwy wierzchniej ma wagę 261 kg; trafił do Instytutu Geologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza[8]. Jest to największy meteoryt znaleziony w Polsce[9].

Od roku 2006 władze Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza rozważały powstanie centrum edukacyjnego mającego na celu zgromadzenia większej uwagi wokół rezerwatu oraz odnalezionych tam meteorytów[10][czy to ważne?].

Na terenie rezerwatu znajduje się głaz narzutowy znaleziony przez rolnika o nazwisku Szeszuła. W czasie orki, zahaczył pługiem o jakiś obiekt i zaczął go wykopywać. Głaz waży ok. 70 ton. Został znaleziony w miejscowości Łęki Wielkie w powiecie grodziskim w gminie Kamieniec[potrzebny przypis].

Wymiary kraterów[edytuj | edytuj kod]

Sześć kraterów oznaczono literami A–F.

  • A. średnica – 90 m, powierzchnia – 4657 m², głębokość – 11,5 m, osady organiczne do 4 m, w podłożu iły neogeniczne, woda do 2,5 m,
  • B. średnica – 50 m, powierzchnia – 1195 m², głębokość – 9 m, osady organiczne do 3,5 m, w podłożu piaski na glinie, woda do 1,5 m,
  • C. średnica – 30 m, powierzchnia – 661 m², głębokość – 4,3 m, osady organiczne do 2 m, w podłożu glina na iłach, woda do 0,9 m, okresowo pozbawiony wody,
  • D. średnica – 20–35 m, powierzchnia – 616 m², głębokość – 2,1 m, osady organiczne do 0,3 m, w podłożu glina morenowa, brak wody, sezonowo do 0,3 m wody,
  • E. średnica – 25 m, powierzchnia – 415 m², głębokość – 2,2 m, osady organiczne do 0,2 m, w podłożu glina morenowa, brak wody, sezonowo do 0,3 m wody,
  • F. średnica – 20 m, powierzchnia – 284 m², głębokość – 3 m, w podłożu piaski i gliny piaszczyste, suchy[11].

Teorie pochodzenia kraterów[edytuj | edytuj kod]

Większość uczonych skłania się obecnie ku teorii o meteorytowym pochodzeniu kraterów. Przemawia za nią fakt znalezienia w ich okolicy fragmentów materii meteorytowej oraz występowanie w ich pobliżu pyłu prawdopodobnie kosmicznego pochodzenia. Po odkryciu kraterów, obok teorii o kosmicznym pochodzeniu[12], pojawiła się teoria pochodzenia lodowcowego. Uzasadniano ją niezgodnością lokalizacji znajdowanych meteorytów z przewidywanymi lokalizacjami okazów, których spadek miałby spowodować powstanie kraterów oraz nietypowymi kształtami i położeniem kraterów względem siebie. Różne warianty tej teorii biorą pod uwagę m.in. spadek meteorytu na lodowiec z dala od Moraska i ich transport na miejsce obecnego występowania a następnie wyżłobienie zagłębień przez lodowiec[13] (zjawiska transportu meteorytów przez lodowiec występują obecnie na Antarktydzie). Obecnie teoria lodowcowa stanowi pogląd mniejszościowy, ale kwestia pochodzenia kraterów w Morasku nadal nie została ostatecznie rozstrzygnięta[14][15]. Wciąż prowadzone są także badania mineralogiczne samych meteorytów.

Dojazd[edytuj | edytuj kod]

Do rezerwatu można dojechać autobusem linii 902 z dworca Jana III Sobieskiego (obowiązuje taryfa ZTM Poznań – bilet na strefę „A”), wysiadając na przystanku „Rezerwat Morasko”. Można także skorzystać z darmowej wypożyczalni rowerów znajdującej się na pętli Poznańskiego Szybkiego Tramwaju (wystarczy okazać aktywną tzw. KOM-Kartę lub kartę PEKA ZTM i podpisać umowę o nieodpłatnym wypożyczaniu). Wraz z umową przekazywana jest specjalna mapa okolicy. Do rezerwatu dojeżdża się korzystając z żółtego szlaku nr 3585, który zaczyna się tuż za pętlą.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Znane kratery meteorytowe:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Zarządzenie Nr 5/09 Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Poznaniu z dnia 17 lipca 2009 r. w sprawie rezerwatu przyrody „Meteoryt Morasko”. W: Dz. Urz. Województwa Wielkopolskiego Nr 150, poz. 2514 [on-line]. 2009-08-11. [dostęp 2019-01-23].
  2. a b Rejestr rezerwatów przyrody. Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Poznaniu. [dostęp 2019-01-23].
  3. a b Rezerwat "Meteoryt Morasko". poznan.pl. [dostęp 2013-06-04].
  4. Oczka wodne w kraterach pometeorytowych, tablica informacyjna in situ
  5. Łęg wiązowo-jesionowy, tablica informacyjna in situ
  6. Jacek Łuczak, Łukasz Cynalewski. Największy meteoryt w Polsce. „Gazeta Wyborcza”, s. 16, 2006-12-01. 
  7. Jacek Łuczak. Sylwetka tygodnia – Andrzej Muszyński. „Gazeta Wyborcza, poznański dodatek lokalny”, s. 20, 2006-12-02. 
  8. Kosmos! Największy w Polsce meteoryt odkryty na Morasku. „Gazeta Wyborcza”, 2012-10-24. 
  9. Znaleziono największy w Polsce meteoryt. Waży 261 kg!. Newsweek.pl, 2012-11-16. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-05-03)].
  10. Jacek Łuczak. Wielki kawał żelaza z Moraska. „Gazeta Wyborcza, poznański dodatek lokalny”, s. 3, 2006-11-30. 
  11. Wojciech Stankowski, Meteoryt Morasko, Poznań: UAM, 2009, s. 42, ISBN 978-83-232-2018-3.
  12. Vagn F. Buchwald: Handbook of Iron Meteorites. University of California, 1975.
  13. Krzysztof Socha. Morasko – inne spojrzenie, oraz komentarz redakcyjny Andrzeja S. Pilskiego do tego artykułu. „Meteoryt”. 
  14. Andrzej S. Pilski. Gdzie i kiedy spadł meteoryt Morasko?. „Meteoryt”. 
  15. Krzysztof Socha. Pożegnanie kraterów Morasko. „Acta Societatis Metheoriticae Polonorum”. 2, 2011. Polskie Towarzystwo Meteorytowe (pol.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • B. Hurnik, H. Hurnik. Kratery Morasko. „Problemy”. 122, 1986. 
  • Marek Żbik: Tajemnice Kamieni z Nieba. Warszawa: Instytut Wydawniczy Nasza Księgarnia, 1987.
  • A. Dzięczkowski, H. Korpikiewicz: Zagadka meteorytu Morasko. Poznań: KAW, 1979.
  • H. Korpikiewicz: Spadające gwiazdy, czyli rzecz o meteorach i meteorytach. Poznań: KAW, 1988.
  • A. Dzięczkowski, Z. Pniewski. Projekt rezerwatu geologiczno-florystycznego na Górze Moraskiej pod Poznaniem. „Przyroda polski zachodniej”. 9, s. 32–47, 1971. Poznań. 
  • S. Janyszek, A. Pawłowski i inni Rezerwat meteoryt Morasko – przyrodnicza perła Poznania, Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody „Salamandra”, Poznań 2000

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]