Narcystyczne zaburzenie osobowości

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Inne określone zaburzenia osobowości
ICD-10 F60.8
Inne zaburzenia specyficzne (m.in. Osobowość narcystyczna)
Narcystyczne zaburzenie osobowości
DSM-IV 301.81
MeSH D010554

Osobowość narcystycznazaburzenie osobowości, w którym występuje wzorzec zachowań zdominowany nastawieniem wielkościowym (w wyobraźni lub na jawie), potrzebą bycia podziwianym, brakiem empatii i niezdolnością do przyjęcia perspektywy innych osób.

Kohut opisał dwa typy narcystycznych zaburzeń osobowości[1]:

  • typ niebaczny (agresywny, wielkościowy, arogancki – typ zgodny z umieszczonym poniżej opisem klasyfikacji DSM-IV)
  • typ nadwrażliwy (nieśmiały, zahamowany, nadwrażliwy na krytykę, unikający bycia w centrum zainteresowania, uraźliwy)

Podobną typologię przedstawił Broucek, wyróżniając[2]:

  • narcyzm egotyczny (wielkościowy, arogancki, egocentryczny)
  • narcyzm dysocjacyjny (projektuje wielkościowe cechy na wyidealizowanego innego, skupiony na zaspakajaniu potrzeb innych)

Kryteria diagnostyczne DSM-IV[edytuj | edytuj kod]

  • pretensjonalne poczucie własnego znaczenia (np. wyolbrzymianie osiągnięć i talentów, oczekiwanie bycia uznanym za lepszego bez współmiernych osiągnięć)
  • zaabsorbowanie fantazjami o nieograniczonych sukcesach, władzy, błyskotliwości, pięknie lub idealnej miłości
  • wiara, że jest się kimś "szczególnym" oraz wyjątkowym i że można być w pełni zrozumianym tylko przez innych "szczególnych" ludzi
  • przekonanie, że powinno się zadawać jedynie z ludźmi czy instytucjami o szczególnym bądź wysokim statusie
  • wymaganie nadmiernego podziwu
  • poczucie wyjątkowych uprawnień (entitlement), czyli wygórowane oczekiwania co do szczególnie przychylnego traktowania lub automatycznego podporządkowania się przez innych narzucanym im oczekiwaniom
  • eksploatowanie innych, czyli wykorzystywanie ich do osiągnięcia swych celów
  • brak empatii: niechęć do honorowania lub utożsamiania się z uczuciami i potrzebami innych
  • częsta zazdrość o innych lub przekonanie, że inni są zazdrośni o nas lub zazdroszczą nam
  • okazywanie arogancji i wyniosłych zachowań lub postaw

Zarys etiologii w ujęciu psychodynamicznym[edytuj | edytuj kod]

Osobowość narcystyczna powstaje na skutek odniesienia rany narcystycznej w fazie ponownego zbliżenia. Rana narcystyczna powstaje, gdy opiekunowie wymagają od dziecka, aby było pod jakimś względem inne niż jest w rzeczywistości. Rodzice nie odzwierciedlają dziecka, nie są empatyczni i nie zachowują zdrowych granic między sobą a dzieckiem, nie pozwalając w ten sposób na prawidłowy rozwój dopiero wyłaniającej się osobowości – na kształtowanie się prawdziwego self. Przekaz środowiska brzmi: Jeśli przestaniesz być sobą i będziesz tym kim ja chcę abyś był, będę cię kochał.

Zamiast potrzebnej w tym okresie kateksji narcystycznej rodziców przez dziecko następuje proces odwrotny - rodzice idealizują dziecko, wymuszając na nim stworzenie obronnego, kompensacyjnego fałszywego self, które ma zapewnić dziecku bezpieczeństwo związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb. Idealizacja dziecka wiąże się z nieakceptowaniem jego słabości i ograniczeń oraz wyjątkowej w tym okresie podatności na zranienie. Powstałe w wyniku tak głębokiego zranienia fałszywe self będzie zaprzęgało ogromną część energii organizmu w celu osiągnięcia wielkości, bez której osoba ta czuje się skrajnie bezwartościowa lub doznaje dojmującej pustki - uczucia pochodzącego z prawdziwego self, towarzyszącego refleksji, że żyło się nie swoim życiem, w krainie iluzji o swojej omnipotencji.

W uproszczeniu można powiedzieć, że jeśli dziecko nie było kochane takim jakie jest, jeśli było wykorzystane do realizacji marzeń rodziców lub otrzymało przekaz: "musisz być kimś lepszym" to przez resztę życia będzie mu trudno być sobą lub będzie to w ogóle niemożliwe.

Otto Kernberg (1997) charakteryzuje cechy kliniczne narcystycznych zaburzeń osobowości, wskazując kolejno na[3]:

  • Patologię JA (nadmierny egocentryzm,zależność od podziwu)
  • Patologię RELACJI (nadmierna zazdrość,wykorzystywanie innych,brak empatii)
  • Patologię SUPEREGO (od deficytu zdolności do smutki i żałoby,poprzez wahania nastroju,odczuwanie wstydu do zachowań antyspołecznych)

Osoby z narcystyczną strukturą osobowości nie stanowią jednej,homogenicznej grupy klinicznej. Stopień głębokości narcystycznych zaburzeń osobowości, pozostaje bardzo zróżnicowany,od stylu narcystycznego (nie stanowiącego jeszcze zaburzeń osobowości w rozumieniu klinicznym) do zespołu złośliwego narcyzmu (głęboka psychopatologia osobowości).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Glen Owens Gabbard, Psychiatria psychodynamiczna w praktyce klinicznej, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009, ISBN 978-83-233-2810-0, OCLC 750828537 [dostęp 2019-04-28].
  2. Glen Owens Gabbard, Psychiatria psychodynamiczna w praktyce klinicznej, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009, ISBN 978-83-233-2810-0, OCLC 750828537 [dostęp 2019-05-02].
  3. Peter Fonagy, Glen Owens Gabbard, John F. Clarkin, Psychoterapia psychodynamiczna zaburzeń osobowości: podręcznik kliniczny, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2013, ISBN 978-83-233-3448-4, OCLC 860546177 [dostęp 2019-04-28].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stephen M. Johnson: Dziecko wykorzystane: doświadczenie narcystyczne. W: tejże: Style Charakteru. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo, 1998, s. 168-175, rozdział 8. ISBN 83-7150-324-5.
  • Nancy McWilliams: Osobowość narcystyczna. W: tejże: Diagnoza psychoanalityczna. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2009, s. 183-202, rozdział 8. ISBN 978-83-7489-227-8.
  • rozdział 16 [w:] Glen Owens Gabbard, Psychiatria psychodynamiczna w praktyce klinicznej, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009, s. 434-459, ISBN 978-83-233-2810-0.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.