Nowosielce (powiat przeworski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nowosielce
Nowosielce
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat przeworski
Gmina Przeworsk
Wysokość ok. 200 m n.p.m.
Liczba ludności (2013) 1514[1]
Strefa numeracyjna (+48) 16
Kod pocztowy 37-200
Tablice rejestracyjne RPZ
SIMC 0609126
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Nowosielce
Nowosielce
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowosielce
Nowosielce
Ziemia50°03′30″N 22°23′53″E/50,058333 22,398056

Nowosielcewieś w gminie Przeworsk, w powiecie przeworskim, w województwie podkarpackim; położona jest kilometr na południe od międzynarodowej trasy E40.

Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Marii Magdaleny.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś została założona w połowie XIV wieku. W drugiej połowie tegoż wieku była już w niej parafia.Dokument z dnia 17 lipca 1393 roku w którym biskup przemyski Maciej nadaje kapitule dziesięcinę wymienia również Nowosielce (Nouaszedlicz)[2]. Dokumentem z dnia 4 listopada 1432 roku papież Eugeniusz IV zatwierdza układy biskupa Macieja dotyczące dochodów kapituły przemyskiej między innymi z parafii Nowosielce[2].

Prawdopodobnie pierwszym właścicielem był Jan z Tarnowa herbu Leliwa albo jego syn Spytek z Jarosławia, który zapoczątkował linię Tarnowskich/Jaroslawskich, właścicieli Jarosławia, Przeworska i wielu okolicznych wsi. W rękach Jarosławskich wieś pozostała do początku XVI wieku, chociaż na przestrzeni XV wieku pojawiają się w Aktach Ziemskich Przeworskich dzierżawcy między innymi bracia Jan, Piotr i Baltazar Dolińscy[3]. Ostatni z rodu Hieronim Jarosławski zmarł bezpotomnie w 1521 roku w wieku ok. 22 lat. Następnie właścicielami są Tarnowscy. W 1531 roku w zapisach jako właściciel wsi Nouossyelcze występuje Jan z Tarnowa wojewoda ruski i sandomierski[3].

W 1624 r. podczas najazdu tatarskiego wieś Nowosielce oparła się Tatarom, nie ulegając popłochowi. Pod wodzą swojego wójta, byłego żołnierza Michała Pyrza, chłopi wytrzymali czterodniowe oblężenie kościoła, w którym schronili się ze swoim dobytkiem. W roku 1936 na tę cześć społeczeństwo usypało kopiec. 29 czerwca 1936 we wsi odbyło się poświęcenie kopca Michała Pyrza, połączone z wielką manifestacją chłopską (na błoniach wsi Grzęska zgromadziło się ok. 150 tys. uczestników z całej Polski, w tym 65 tys. chłopów z 50 sztandarami i trzema orkiestrami z powiatu jarosławskiego, 40 tys. – z łańcuckiego, 25 tys. – z przeworskiego, 15 tys. – z Lubelszczyzny), w proteście przeciwko rządom sanacji (domagano się amnestii dla więźniów politycznych, rządów prawa, zmian w ordynacji wyborczej, przeprowadzenia nowych wyborów[4]). Na tę uroczystość przybyli do Nowosielec m.in. generalny inspektor sił zbrojnych gen. dyw. Edward Śmigły-Rydz, dowódca Okręgu Korpusu nr X w Przemyślu gen. bryg. Wacław Scaevola-Wieczorkiewicz, wojewoda lwowski Władysław Belina-Prażmowski oraz biskup przemyski Franciszek Barda. Była to jedna z największych uroczystości chłopskich w Polsce międzywojennej.

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Obiekty zabytkowe[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty[5]:

Kościół w Nowosielcach
Droga rozdzielająca cmentarz

1. Drewniany kościół parafialny pw. św. Marii Magdaleny (1595, XIX- nr.rej A-306 z 27.11.1952) o charakterze obronnym; kilkakrotnie remontowany. W XVII wieku ludność wsi broniła się w nim przed Tatarami. Od zachodu poprzedza go wyniosła wieża – dzwonnica z silnie nadwieszoną izbicą, po bokach zadaszenia – soboty.

  • cmentarz kościelny (nr.rej A-306 z 27.11.1952)

2. Cmentarz rzymskokatolicki (2 części rozdzielone drogą) z połowy XIX wieku (nr.rej A-847 z 25.02.1997)

  • 3 kaplice grobowe

3. Dom myśliwski z XIX w.(nr.rej A-840 z 07.11.1996)

  • budynek gospodarczy

Inne[edytuj | edytuj kod]

Zabytki kultury materialnej wymienione w Biuletynie Informacji Publicznej PODKARPACIE[6]:

  • Kopiec Pyrza usypany w 1936 (Michał Pyrz w 1624 dowodził obroną kościoła przed Tatarami).
  • Ślady późnołużyckiego cmentarza ciałopalnego (700-900).
  • Święte Jezioro, gdzie według legendy stała świątynia pogańska, o czym świadczą liczne, metalowe przedmioty, znalezione nad brzegiem jeziora.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. GUS. Bank Danych Lokalnych
  2. a b Akta Grodzkie i Ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z Archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie wydane staraniem Galicyjskiego Wydziału Krajowego.1880 rok. Tom 8.
  3. a b Akta Grodzkie i Ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z Archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie wydane staraniem Galicyjskiego Wydziału Krajowego. 1906 rok. Tom 19.
  4. Michał Rauszer "Osiem milionów chłopów", "Le Monde Diplomatique" lipiec 2017, str. 34
  5. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podkarpackie. 31 grudnia 2017; 2 miesiące temu. [dostęp 2015-09-22]. s. 111.
  6. Biuletyn Informacji Publicznej PODKARPACIE: KULTURA I TURYSTYKA. [dostęp 31 maja 2009].doc.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]