Nowosielce (powiat przeworski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nowosielce
Nowosielce
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat przeworski
Gmina Przeworsk
Wysokość ok. 200 m n.p.m.
Liczba ludności (2013) 1514[1]
Strefa numeracyjna (+48) 16
Kod pocztowy 37-200
Tablice rejestracyjne RPZ
SIMC 0609126
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Nowosielce
Nowosielce
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowosielce
Nowosielce
Ziemia50°03′30″N 22°23′53″E/50,058333 22,398056

Nowosielcewieś w gminie Przeworsk, w powiecie przeworskim, w województwie podkarpackim; położona jest kilometr na południe od międzynarodowej trasy E40.

Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Marii Magdaleny.

Historia[edytuj]

Wieś została założona w połowie XIV wieku. W drugiej połowie tegoż wieku była już w niej parafia.Dokument z dnia 17 lipca 1393 roku w którym biskup przemyski Maciej nadaje kapitule dziesięcinę wymienia również Nowosielce (Nouaszedlicz)[2]. Dokumentem z dnia 4 listopada 1432 roku papież Eugeniusz IV zatwierdza układy biskupa Macieja dotyczące dochodów kapituły przemyskiej między innymi z parafii Nowosielce[2].

Prawdopodobnie pierwszym właścicielem był Jan z Tarnowa herbu Leliwa albo jego syn Spytek z Jarosławia, który zapoczątkował linię Tarnowskich/Jaroslawskich, właścicieli Jarosławia, Przeworska i wielu okolicznych wsi. W rękach Jarosławskich wieś pozostała do początku XVI wieku, chociaż na przestrzeni XV wieku pojawiają się w Aktach Ziemskich Przeworskich dzierżawcy między innymi bracia Jan, Piotr i Baltazar Dolińscy[3]. Ostatni z rodu Hieronim Jarosławski zmarł bezpotomnie w 1521 roku w wieku ok. 22 lat. Następnie właścicielami są Tarnowscy. W 1531 roku w zapisach jako właściciel wsi Nouossyelcze występuje Jan z Tarnowa wojewoda ruski i sandomierski[3].

W 1624 r. podczas najazdu tatarskiego wieś Nowosielce oparła się Tatarom, nie ulegając popłochowi. Pod wodzą swojego wójta, byłego żołnierza Michała Pyrza, chłopi wytrzymali czterodniowe oblężenie kościoła, w którym schronili się ze swoim dobytkiem. W roku 1936 na tę cześć społeczeństwo usypało kopiec. 29 czerwca 1936 we wsi odbyło się poświęcenie kopca Michała Pyrza, połączone z wielką manifestacją chłopską (na błoniach wsi Grzęska zgromadziło się ok. 150 tys. uczestników z całej Polski, w tym 65 tys. chłopów z 50 sztandarami i trzema orkiestrami z powiatu jarosławskiego, 40 tys. – z łańcuckiego, 25 tys. – z przeworskiego, 15 tys. – z Lubelszczyzny), w proteście przeciwko rządom sanacji. Na tę uroczystość przybyli do Nowosielec m.in. generalny inspektor sił zbrojnych gen. dyw. Edward Śmigły-Rydz, dowódca Okręgu Korpusu nr X w Przemyślu gen. bryg. Wacław Scaevola-Wieczorkiewicz, wojewoda lwowski Władysław Belina-Prażmowski oraz biskup przemyski Franciszek Barda. Była to jedna z największych uroczystości chłopskich w Polsce międzywojennej.

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj]

Obiekty zabytkowe[edytuj]

Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty[4]:

Kościół w Nowosielcach
Droga rozdzielająca cmentarz

1. Drewniany kościół parafialny pw. św. Marii Magdaleny (1595, XIX- nr.rej A-306 z 27.11.1952) o charakterze obronnym; kilkakrotnie remontowany. W XVII wieku ludność wsi broniła się w nim przed Tatarami. Od zachodu poprzedza go wyniosła wieża – dzwonnica z silnie nadwieszoną izbicą, po bokach zadaszenia – soboty.

  • cmentarz kościelny (nr.rej A-306 z 27.11.1952)

2. Cmentarz rzymskokatolicki (2 części rozdzielone drogą) z połowy XIX wieku (nr.rej A-847 z 25.02.1997)

  • 3 kaplice grobowe

3. Dom myśliwski z XIX w.(nr.rej A-840 z 07.11.1996)

  • budynek gospodarczy

Inne[edytuj]

Zabytki kultury materialnej wymienione w Biuletynie Informacji Publicznej PODKARPACIE[5]:

  • Kopiec Pyrza usypany w 1936 (Michał Pyrz w 1624 dowodził obroną kościoła przed Tatarami).
  • Ślady późnołużyckiego cmentarza ciałopalnego (700-900).
  • Święte Jezioro, gdzie według legendy stała świątynia pogańska, o czym świadczą liczne, metalowe przedmioty, znalezione nad brzegiem jeziora.

Przypisy

  1. GUS. Bank Danych Lokalnych
  2. a b Akta Grodzkie i Ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z Archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie wydane staraniem Galicyjskiego Wydziału Krajowego.1880 rok. Tom 8.
  3. a b Akta Grodzkie i Ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z Archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie wydane staraniem Galicyjskiego Wydziału Krajowego. 1906 rok. Tom 19.
  4. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podkarpackie. 30 września 2017; 3 miesiące temu. [dostęp 2015-09-22]. s. 111.
  5. Biuletyn Informacji Publicznej PODKARPACIE: KULTURA I TURYSTYKA. [dostęp 31 maja 2009].doc.

Linki zewnętrzne[edytuj]