Sanacja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisław Krzyżowski z Pszczyny, którego 28 sierpnia 1922 Józef Piłsudski osobiście odznaczył Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari, krytykuje na łamach „Polonii” niemoralne działania obozu sanacyjnego na Górnym Śląsku
Walery Sławek, trzykrotny premier Polski, marszałek Sejmu, twórca, przewodniczący i główny ideolog Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem
Prześladowanie przeciwników politycznych. Zdjęcie Wincentego Witosa dołączone do jego listu gończego z 1933

Sanacja (łac. sanatio, „uzdrowienie”) – potoczna nazwa obozu piłsudczykowskiego rządzącego w Polsce w latach 1926–1939, powstała w związku z głoszonym przez Józefa Piłsudskiego hasłem „sanacji moralnej” życia publicznego, wysuwanym w toku przygotowań i w okresie przewrotu majowego (1926).

Po raz pierwszy terminu sanacja państwa użył Adam Skwarczyński, który był jednym z głównych ideologów obozu piłsudczykowskiego. Główną organizacją polityczną sanacji był Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem (1928–1935). Sanacja wprowadziła rządy autorytarne, zwalczała komunizm, głosiła tezy o kryzysie demokracji, konieczności silnych rządów, „odpartyjnienia” sceny politycznej poprzez osłabienie partii (politycy piłsudczykowscy tworzyli w nich grupy rozłamowe, np. PPS-dawna Frakcja Rewolucyjna, grupy Jakuba Bojki, Jana Stapińskiego, NPR – Lewica i in.). Dążenia te częściowo znalazły wyraz w Konstytucji kwietniowej 1935. Przykładami zwalczania opozycji były: założenie Obozu Odosobnienia w Berezie Kartuskiej, proces brzeski, delegalizacja Obozu Wielkiej Polski oraz Obozu Narodowo-Radykalnego[1].

Po 1935 w obozie sanacji wyraźnie rysowały się różnice. W latach 1935–1937 powstała i rozwinęła się tzw. lewica sanacyjna, dążąca do współpracy z opozycyjnymi partiami (m.in. w Klubach Demokratycznych). Tak zwana „grupa zamkowa”, skupiona wokół Ignacego Mościckiego, konkurowała z działaczami zgrupowanymi wokół Edwarda Rydza-Śmigłego i OZN reprezentującymi tendencje nacjonalistyczne i autorytarne. Wciąż dużym autorytetem (aż do samobójczej śmierci) cieszył się Walery Sławek, który jednak stopniowo tracił władzę. Do 1939 władzę w kraju sprawował tzw. triumwirat Mościcki-Rydz-Beck.

Głównymi działaczami byli: Walery Sławek, Aleksander Prystor, Bogusław Miedziński, Kazimierz Świtalski, Adam Koc, Józef Beck, Tadeusz Hołówko, Janusz Jędrzejewicz[2].

Klęska wrześniowa położyła kres rządom sanacji, lecz jej działacze zachowali podczas II wojny światowej znaczne wpływy w Rządzie RP na uchodźstwie i Polskim Państwie Podziemnym. Okres rządów sanacji był przedmiotem badań Komisji Hallera[3].

Przypisy

  1. Andrzej Garlicki: Od maja do Brześcia. Warszawa: Czytelnik, 1985, s. 137-138. ISBN 830-7-00429-2.
  2. Dekompozycja obozu sanacyjnego po śmierci Józefa Piłsudskiego. rogalinski.com.pl, 2008-04-23. [dostęp 2011-08-20].
  3. Wrogowie generała na Wyspie Węży.