Ogród Krasińskich w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ogród Krasińskich w Warszawie
Obiekt zabytkowy nr rej. 256/3 z 1.07.1965
Ilustracja
Ogród Krasińskich
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Dzielnica Śródmieście
Powierzchnia 11,8 ha
Data założenia 1676
Projektant Franciszek Szanior
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Ogród Krasińskich w Warszawie
Ogród Krasińskich w Warszawie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Ogród Krasińskich w Warszawie
Ogród Krasińskich w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ogród Krasińskich w Warszawie
Ogród Krasińskich w Warszawie
Ziemia52°14′52″N 21°00′07″E/52,247778 21,001944
Strona internetowa

Ogród Krasińskich w Warszawiepark miejski w Warszawie, w Śródmieściu, na Muranowie, którego granice wyznaczają ulica Andersa, Świętojerska, plac Krasińskich, Długa i Bohaterów Getta (dawniej Nalewki). Park z bramą znajduje się w rejestrze zabytków (pod numerem 256/3). Ogród znajduje się za Pałacem Krasińskich.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

Ogród Krasińskich został założony w stylu barokowym w roku 1676, jako część założenia ogrodowo-pałacowego znanego jako Pałac Krasińskich, wzniesionego dla wojewody płockiego Jana Dobrogosta Krasińskiego. Początkowo jego powierzchnia wynosiła 3,4 ha i do czasu założenia Ogrodu Saskiego był to największy park warszawski.

W roku 1766 ogród został udostępniony publiczności, po zakupie w 1765 przez państwo na siedzibę Komisji Skarbu Koronnego. Od tamtej pory park przechodził wiele przebudów i zmian aranżacji, z których prace z lat 18911895 według projektu głównego ogrodnika Warszawy Franciszka Szaniora nadały mu zachowany do dziś styl krajobrazowy. W XIX wieku działał w sąsiedztwie ogrodu w pałacu Dückerta Zakład Wód Mineralnych Sztucznych, założony w 1824 przez 3 wspólników: Henryka Spiessa, Samuela Elsnera i Jana Żelazowskiego oraz Ignacego Lesińskiego i Ferdynanda Ulbrichta. W latach 1790-1883 do pałacu Krasińskich przylegał także budynek Teatru Narodowego.

Wieczorem 29 listopada 1830 powstańcy listopadowi stoczyli na zachodnich krańcach ogrodu zwycięską walkę z Pułkiem Wołyńskim, co pozwoliło im zdobyć pobliski Arsenał wraz ze składowaną tam bronią. Miejsce starcia zbrojnego jest dziś oznaczone głazem pamiątkowym (przy chodniku oddzielającym ogród od ul. gen. Andersa).

W czasie II wojny światowej teren parku znalazł się na zewnątrz żydowskiego getta, a od strony ulicy Świętojerskiej i dzisiejszej Bohaterów Getta przebiegała jego granica. Park, podobnie jak i pałac, ucierpiały w czasie powstania warszawskiego, walczył tu m.in. powstańczy Batalion Chrobry I. Po wojnie obszar parku powiększono do 11,8 ha, włączając w granice parku m.in. tereny sąsiadujących z parkiem, a nieodbudowanych ze zniszczeń wojennych budynków.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

W 1965 roku ogród, wraz z bramą od dawnych Nalewek, został wpisany do rejestru zabytków pod numerem 256/3. W tym samym czasie do rejestru wpisano pałac (numer 256/2) i założenie architektoniczne placu Krasińskich (numer 256/1) wraz z dwiema studniami (pozycja 258)[1]. Wśród najstarszych okazów drzew w parku, pochodzących z końca XIX wieku, na uwagę zasługują m.in. miłorząb dwuklapowy, orzech czarny, leszczyna turecka i skrzydłorzech kaukaski.

W drugiej połowie XX w. i na początku XXI w. park ulegał samoistnym procesom, które powodowały odbieganie od pierwotnej koncepcji[2], jednocześnie jednak zwiększały jego wartość przyrodniczą. Dzięki licznej obecności starych drzew i skupisk krzewów na początku 2. dekady XXI w. na terenie ogrodu w okresie letnim gniazdowało 27–29 gatunków ptaków, a podobna liczba gatunków zimowała[3]. Wśród obiektów architektury ogrodowej na uwagę zasługuje staw ze sztuczną kaskadą, klomb na osi pałacu czy nowoczesny plac zabaw.

W latach 2013–2014 w północnej części parku przeprowadzono prace archeologiczne w poszukiwaniu archiwum Bundu. W tym celu odsłonięto piwnice kamienic pod przedwojennymi adresami Świętojerska 38 i 40. Archiwum nie odnaleziono, jednak natrafiono m.in. na kości ludzkie, przedmioty codziennego użytku (naczynia, sztućce i ubrania) i relikty zakładów rzemieślniczych, co dostarczyło cennych informacji na temat warunków życia w okupowanej Warszawie[4].

Rewitalizacja[edytuj | edytuj kod]

W 2011 zorganizowano konkurs na rewitalizację ogrodu. Zdecydowano się na odtworzenie koncepcji z XIX w., choć wizja ponownego ogrodzenia parku i wycinki części drzew wzbudziła kontrowersje[2][5]. W 2012 odnowiono zabytkową bramę[6], pod koniec roku wycięto 337 drzew (co stanowi mniej więcej ⅓ dotychczasowej ich liczby). Zdaniem wykonawców projektu i zarządców parku większość z nich wycięto ze względów zdrowotnych, a pozostałe ze względów kompozycyjnych[2][7]. Argumentacja ta nie przekonała wielu zwolenników bardziej naturalnego charakteru parku, którzy zorganizowali akcję protestacyjną[2]. Wśród protestujących znaleźli się ci mieszkańcy okolic parku, w tym celebryci, którzy tego rozmiaru wycinkę uznali za zbyt dużą[2], wsparci przez naukowców wskazujących na straty przyrodnicze[3]. Według nich zarówno rozmiar, jak i tempo przebudowy drzewostanu prowadzący do gwałtownej jego redukcji spowoduje spadek jego różnorodności biologicznej (zwłaszcza w zakresie ptaków, ssaków i bezkręgowców), osłabienie wartości w zakresie bilansu tlenu i dwutlenku węgla[3], a także wartości w zakresie geografii krajobrazu[2]. Kwestionowany jest również sens przywracania koncepcji sprzed wieku[3], jednak jej zwolennicy przywołują zabytkowy charakter parku[7].

W trakcie prac rewitalizacyjnych odkryto ceglane elementy, prawdopodobnie pozostałości XIX-wiecznego pałacu Badenich. Prasa ujawniła, że rewitalizację prowadzono bez uprzednich badań archeologicznych, mimo że zalecały je Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków i Stołeczny Konserwator Zabytków[8].

Otoczenie[edytuj | edytuj kod]

W zachodniej części parku, od strony dawnej ulicy Nalewki, znajduje się częściowo zachowana barokowa brama i fragment ogrodzenia, od strony wschodniej zaś pałac Krasińskich (obecnie własność Biblioteki Narodowej) oraz gmach Sądu Najwyższego (19961999). Po zachodniej stronie parku znajduje się budynek Arsenału Królewskiego z Państwowym Muzeum Archeologicznym oraz pomnik Bohaterów Walk pod Monte Cassino (odsłonięty w 1999). W miejscu przedwojennego Pasażu Simonsa w 1989 odsłonięto pomnik ku czci powstańców warszawskich.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Archiwalne[edytuj | edytuj kod]

Stan obecny[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rejestr i ewidencja zabytków (pol.). Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Warszawie. [dostęp 2013-01-24].
  2. a b c d e f Tomasz Urzykowski: Znany aktor staje w obronie drzew w Ogrodzie Krasińskich (pol.). Agora – gazeta.pl Warszawa, 2013-01-11. [dostęp 2013-01-24].
  3. a b c d Maciej Luniak: Przyrodnik o Ogrodzie Krasińskich: Degradujące skutki (pol.). Agora – gazeta.pl Warszawa, 2013-01-20. [dostęp 2013-01-24].
  4. Agata Wójcik. Badania archeologiczne w Warszawie. „Stolica”, s. 49, styczeń-luty 2016. 
  5. Tomasz Urzykowski: Ogród Krasińskich będzie jak przed wojną? (pol.). Agora – gazeta.pl Warszawa, 2011-08-23. [dostęp 2013-01-24].
  6. Jerzy S. Majewski: Ogród Krasińskich znów z bramą. "Ogrodzimy cały park" (pol.). Agora – gazeta.pl Warszawa, 2012-12-07. [dostęp 2013-01-24].
  7. a b Tomasz Urzykowski: Ten ogród to nie rezerwat. Tych drzew nie powinno być (pol.). Agora – gazeta.pl Warszawa, 2013-01-23. [dostęp 2013-01-24].
  8. Tomasz Urzykowski: Koparki trafiły na tajemnicze tunele w zamkniętym parku (pol.). Agora – gazeta.pl Warszawa, 2013-03-29. [dostęp 2013-12-27].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zakład Wód Mineralnych Sztucznych przy ogrodzie Krasińskich w Warszawie, Dr H. Skimbrowicz, Tygodnik Ilustrowany, Nr. 31, rok 1868.