Oksa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Oksa
Herb
Herb Oksy
Kościół w Oksie
Kościół w Oksie
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat jędrzejowski
Gmina Oksa
Liczba ludności ok. 890
Strefa numeracyjna (+48) 41
Kod pocztowy 28-363
Tablice rejestracyjne TJE
SIMC 0256509
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Oksa
Oksa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Oksa
Oksa
Ziemia 50°43′43″N 20°06′02″E/50,728611 20,100556

Oksa (dawn. Oksza) – wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie jędrzejowskim, w gminie Oksa[1].

Do 1954 roku siedziba gminy Węgleszyn. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego.

Miejscowość jest siedzibą gminy Oksa.

Przez wieś przechodzi szlak rowerowy niebieski niebieska ścieżka rowerowa do Radkowa.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miasto założył w 1554 r. Mikołaj Rej. Jego nazwa pochodzi od herbu Reja – Oksza. Fundator zapewnił każdemu osadnikowi działkę budowlaną. Mieszczanie otrzymali po półłanku pola, prawo wyrębu oraz prawo do wykarczowania lasu pod łąki. Ponadto przywilej zapewniał osadnikom 16 lat wolnizny. W 1573 r. w mieście było kilku rzemieślników, 10 domów oraz młyn. Andrzej Rej, syn pisarza, wzniósł w Oksie ratusz oraz jatki rzeźnicze. Jednocześnie zwiększył świadczenia pańszczyźniane co spowodowało zastój w rozwoju miasteczka.

Z fundacji Mikołaja Reja wzniesiono w Oksie zbór kalwiński[2], którego budowę ukończył w 1570 r. jego syn Andrzej Rej[3][4][5]. Świątynia jest prawdopodobnie miejscem pochówku ojca literatury polskiej[6]. W latach 1595 - 1695 odbyło się w Oksie wiele synodów kalwińskich[7].

W 1678 r. zbór został przejęty przez cystersów z Jędrzejowa i został filią parafii w Koniecznie[8][9][10].

W 1667 r. miasto było podzielone pomiędzy dwóch właścicieli. Było tu 26 domów i 179 mieszkańców. W 1785 r. właścicielce miasta, Budziszewskiej, udało się uzyskać wznowienie przywileju na odbywanie cotygodniowych targów. W 1827 r. miasto miało 51 domów i 380 mieszkańców.

W roku 1787 miasto odwiedził Stanisław August wracający z Krakowa[11].

20 października 1863 r. w powstaniu styczniowym rozegrała się bitwa pod Oksą pod dowództwem Zygmunta Chmieleńskiego, gdzie został ranny Faustyn Gryliński (1830-1866) i awansował na stopień pułkownika. W 1867 r. Oksa utraciła prawa miejskie. W 1960 r. było tu 1235 mieszkańców.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół pw. św. Mikołaja - dawny zbór kalwiński Rejów z XVI wieku.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2013-02-19].
  2. Żywot i sprawy poćciwego ślachcica polskiego Mikołaja Reja z Nagłowic [w:] Mikołaj Rej, Wybór pism, Ossolineum 2006, s. 517.
  3. T. Przypkowski, Zabytki reformacji w Kielecczyźnie [w:] Studia renesansowe, tom I, pod red. Michała Walickiego, Ossolineum 1956, s. 67.
  4. Według Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce (tom III, Województwo kieleckie, zeszyt 3, Powiat jędrzejowski, Warszawa 1957, s. 30) oraz Jana Wiśniewskiego (Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w jędrzejowskim, Mariówka 1930, s. 319) fundatorem zboru był Andrzej Rej.
  5. Zabytki architektury i budownictwa w Polsce, tom 15, Województwo kieleckie, Warszawa 1995, s. 201.
  6. Żywot i sprawy..., op. cit., s. 517.
  7. Akta synodów różnowierczych w Polsce, tom III, oprac. M. Sipayłło, Warszawa 1983.
  8. J. Wiśniewski, Historyczny opis..., op. cit., s. 319.
  9. Katalog Zabytków..., op. cit., s. 30.
  10. Zabytki architektury..., op. cit., s. 201.
  11. Oksza w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VII (Netrebka – Perepiat) z 1886 r.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Miasta polskie w Tysiącleciu, przewodn. kom. red. Stanisław Pazyra, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław – Warszawa – Kraków, 1965-1967