Pijawnik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pijawnik
Pluvianus aegyptius[1]
(Linnaeus, 1758)
Osobnik sfotografowany w Gambii
Osobnik sfotografowany w Gambii
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada neognatyczne
Rząd siewkowe
Podrząd siewkowce
Parvordo Charadriida
Nadrodzina Pluvianoidea
Rodzina Pluvianidae
Reichenbach, 1848
Rodzaj Pluvianus[2]
Vieillot, 1816
Gatunek pijawnik
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Pijawnik, stróż krokodyli[4], żwirowiec nilowy[4] (Pluvianus aegyptius) – gatunek ptaka będącego jedynym przedstawicielem rodziny pijawników (Pluvianidae)[5][6] z rzędu siewkowych (Charadriiformes) występujący Afryce subsaharyjskiej, aż po centralną część kontynentu[6].

Taksonomia[edytuj]

Po raz gatunek opisał Karol Linneusz w 1758. Nadał pijawnikowi nazwę Charadrius ægyptius; holotyp pochodził z Egiptu[7]. Obecnie (2016) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza pijawnika w monotypowym rodzaju Pluvianus jako P. aegyptius[6]. W 2007 pijawnik został wydzielony ze żwirowcowatych do osobnej rodziny pijawników (Pluvianidae)[5][6]; ma ona osobną linię rozwojową, stanowi grupę zewnętrzną wobec siewkowatych i spokrewnionych gatunków[6].

Morfologia[edytuj]

Długość ciała wynosi 19–20 cm, masa ciała – 73–92 g, rozpiętość skrzydeł – 47–51 cm. Środek grzbietu, wierzch głowy, szeroki pasek przebiegający przez oko i drugi, okalający pierś, mają kolor czarny, dookoła czarnych obszarów rosną białe pióra. Brew biała. Pokrywy i sterówki szaroniebieskie, przy czym sterówki wyróżniają się białymi końcówkami. Na skrzydle można dostrzec wyraźny, czarno-biały wzór; utworzony jest z białego pola na lotkach i sterówkach oraz skośnego, czarnego pasa niegnącego przez każde ze skrzydeł oraz końce lotek. Skrzydło od spodu czysto białe, jednak również występuje czarny, ukośny pas. Pozostałą część spodu ciała porastają pióra barwy od kremowej po płową. Dziób czarny, nogi i stopy szaroniebieskie. W upierzeniu nie występuje dymorfizm płciowy. Osobniki młodociane są podobne do dorosłych, jednak mają rdzawobrązowe pokrywy skrzydłowe mniejsze i średnie, do tego ich pióra na grzbiecie są brązowawo obrzeżone[7].

Zasięg występowania[edytuj]

Pijawnik występuje w Afryce subsaharyjskiej od Senegalu po zachodnią Erytreę i zachodnią Etiopię, dalej na południe do północnej Demokratycznej Republiki Konga i północne Ugandy, dalej wąskim pasem do niższej części zlewiska rzeki Kongo i skrajnie północnej części Angoli. Dawniej zasięg pijawnika sięgał dalej na północ, wzdłuż Nilu aż po Egipt; obecnie gatunek wymarł w tych obszarach. Pijawnik zasiedla okolice nizinnych rzek z pasami piachu lub żwiru. Unika obszarów silnie zalesionych oraz estuariów. Często pojawia się w okolicach rzek w pobliżu osiedli ludzkich, np. w Tompari Ferry w Sierra Leone[7]. Ogółem gatunek osiadły, jednak podejmuje na skalę lokalną związane ze zmianą poziomu rzek[8].

Pożywienie[edytuj]

Pijawniki żywią się bezkręgowcami, w tym małżami, owadami wodnymi; ma również zjadać nasiona oraz fragmenty rybich trucheł. Żeruje zarówno zbierając pokarm z powierzchni, jak i m.in. łapiąc owady w biegu, przeczesując piasek lub szukając zdobyczy pod kamieniami. Nie ma dowodów na zjadanie przez pijawniki owadów z paszczy krokodyli[7].

Rozród[edytuj]

Na północ od równika pijawniki gniazdują od stycznia do maja, kiedy poziom wód jest niski; stwierdzono jednak małe pisklę w Ghanie pod koniec listopada. Brak informacji o sezonie lęgowym w południowej części zasięgu. Przedstawiciele P. aegyptius są monogamiczni, gniazdują samotnie. Gniazdo to głęboki dołek, niewyściełany; umieszczony jest na piaszczystym łachu. Zniesienie liczy 2–3 jaja o żółtobrązowej skorupce, ozdobionej czarnobrązowymi i szarymi kropkami. Znane wymiary jaj to 28,4–33,9 mm na 23–24,4 mm, zaś masa 8,51–10,48 g. Inkubacja trwa 28–31 dni, wysiadują oba ptaki z pary. Rankiem samiec i samca mogą zmieniać się nawet co 4 godziny, jednak w najgorętszych porach dnia zmieniają się co około 10–20 minut. Podczas wysiadywania jaja są przynajmniej częściowo zagrzebane, zaś ptaki w najgorętszych porach doby zwilżają piasek z pomocą wody wsiąkniętej w pióra na brzuchu, aby schłodzić jaja. Pisklęta klują się pokryte z wierzchu czarno-płowymi plamami, za to od każdego ich oka w tył biegnie biała linia; na karku zbiegające się linie tworzą plamę. Młode opuszczają gniazdo już 1. dnia życia, jednak nim nie osiągną 3–4 tygodni rodzice nadal mogą przykrywać je piaskiem. Ponadto chłodzą pisklęta namoczonymi piórami na brzuchu. Młode w wieku około 7 dni potrafią samodzielnie żerować; przypuszczalnie są w pełni opierzone po 30–35 dniach życia[7].

Status zagrożenia[edytuj]

IUCN uznaje pijawnika za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2016). BirdLife International ocenia trend populacji jako spadkowy. Zagrożeniem dla gatunku jest przekształcanie środowiska wskutek budowy tam[8].

Przypisy

  1. Pluvianus aegyptius, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Pluvianus. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 12 stycznia 2016]
  3. Pluvianus aegyptius. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. a b Mała encyklopedia przyrodnicza (Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1957)
  5. a b Systematyka i nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Rodzina: Pluvianidae Reichenbach, 1848 - pijawniki - Egyptian Plover (Wersja: 2013-09-25). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 12 stycznia 2016].
  6. a b c d e Frank Gill, David Donsker (red.): Family Pluvianidae (ang.). IOC World Bird List: Version 5.4. [dostęp 12 stycznia 2016].
  7. a b c d e Maclean, G.L. & Kirwan, G.M.: Egyptian Plover (Pluvianus aegyptius). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [dostęp 12 stycznia 2016].
  8. a b Egyptian Plover Pluvianus aegyptius. BirdLife International. [dostęp 12 stycznia 2016].