Piorunian rtęci(II)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Piorunian rtęci
Próbka związku
Mercury-fulminate-3D-vdW.png
Mercuryfulminate puryfied.jpg
Próbka związku
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny Hg(CNO)2
Masa molowa 284,62 g/mol
Wygląd białe krystaliczne ciało stałe
Identyfikacja
Numer CAS 628-86-4
PubChem 12359[1]
Podobne związki
Podobne związki Piorunian srebra
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Piorunian rtęci(II) („rtęć piorunująca”), Hg(CNO)2nieorganiczny związek chemiczny sól kwasu piorunowego i rtęci na II stopniu utlenienia. Stosowany jako inicjujący materiał wybuchowy.

Właściwości[edytuj]

Jest to białe krystaliczne ciało stałe o gęstości 4,47 g/cm³[2] (po sprasowaniu ~3,3 g/cm³[5]), jednak w zależności od metody syntezy uzyskać można też produkt o kolorze szarym lub brązowym[2]. Reaguje z glinem, a wilgotny z miedzią[5]. Trudno rozpuszcza się w wodzie. W podwyższonej temperaturze rzędu 50–60 °C rozkłada się w ciągu kilku miesięcy, jednak forma rekrystalizowana jest znacznie trwalsza. Produktami rozkładu są rtęć, azot i tlenek węgla[2]:

Hg(CNO)2 → Hg + N2↑ + 2 CO↑

W temperaturze >100 °C detonuje[2], jednak niektóre źródła podają znacznie wyższe temperatury wybuchu, np. 175 °C[6]. Prędkość rozchodzenia się fali detonacji wynosi do 5,5 km/s. Powoli rozkłada się także pod wpływem światła. Ze względu na to, że łatwo wybucha pod wpływem bodźców mechanicznych (tarcie, uderzenie, nakłucie etc.), iskry elektrycznej lub podgrzania, jest używany głównie jako inicjujący materiał wybuchowy w spłonkach i detonatorach[5]. Jest silnie trujący, dlatego współcześnie jest zastępowany innymi związkami, np. tetrazenem lub trinitrorezorcynianem ołowiu.

Właściwości wybuchowe piorunianu rtęci[7]
Energia wybuchu 1,5 MJ/kg
Zdolność krusząca 130 cm³ Pb na 10 g
Maksimum ciśnienia detonacji brak danych
Prędkość detonacji 5,4 km/s
Gęstość odpowiadająca Vdet 4,2 g/cm³
Temperatura detonacji 151 °C[3]
Wrażliwość na uderzenie duża
Objętość produktów gazowych 234 dm³/kg
Temperatura podczas wybuchu brak danych

Otrzymywanie[edytuj]

Piorunian rtęci otrzymuje się w reakcji kwasu azotowego i azotanu rtęci(II) z etanolem lub aldehydem octowym. Produkt w kolorze brązowym powstaje przy użyciu etanolu, natomiast biały przy użyciu etanolu w obecności metalicznej miedzi i kwasu solnego lub przy użyciu acetaldehydu. Produkt szary powstaje w źle dobranych warunkach reakcji. Zabarwienie jest wynikiem obecności zanieczyszczeń, jednak produkt w kolorze brązowym ma w rzeczywistości wyższą czystość niż biały. Kolor szary jest efektem obecności koloidalnej rtęci. Związek można oczyścić przez rekrystalizację, np. z wody lub pirydyny[2].

Historia[edytuj]

Jest on najwcześniej poznanym inicjującym materiałem wybuchowym, a jego odkrywcą był prawdopodobnie Korneliusz Drebbel lub Johannes Kunckel(niem.); obaj byli siedemnastowiecznymi alchemikami. Związek nie znalazł wówczas zastosowania i został zapomniany. Ponownie został odkryty w roku 1800 przez angielskiego chemika Edwarda Howarda[2][8].

Przypisy

  1. Piorunian rtęci(II) – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  2. a b c d e f g h i Robert Matyáš, Jirí Pachman: Primary Explosives. Berlin – Heidelberg: Springer-Verlag, 2013, s. 39-58. ISBN 978-3-642-28436-6.
  3. a b c Piorunian rtęci(II) (ang. • niem.) w bazie IFA GESTIS. Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung (IFA).
  4. a b Informacje o klasyfikacji i oznakowaniu substancji według Rozporządzenia (WE) nr 1272/2008, zał. VI, z uwzględnieniem Rozporządzeń ATP: Piorunian rtęci(II) w wykazie klasyfikacji i oznakowania Europejskiej Agencji Chemikaliów. [dostęp 2015-04-10].
  5. a b c Stanisław Torecki: 1000 słów o broni i balistyce. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1973, s. 154.
  6. Phillip Carson, Clive Mumford: Hazardous Chemicals Handbook. Wyd. 2. Butterworth-Heinemann, 2002, s. 215. ISBN 978-0-7506-4888-2.
  7. Małgorzata Galus: Tablice chemiczne. Warszawa: Wydawnictwo Adamantan, 2008. ISBN 978-83-7350-105-8.
  8. Edward Howard. On a new fulminating mercury. „Philos. Trans. R. Soc. Lond.”. 90, s. 204-238, 1800.