Piorunian rtęci(II)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Piorunian rtęci

model 3D
próbka związku
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny Hg(CNO)2
Masa molowa 284,62 g/mol
Wygląd białe krystaliczne ciało stałe
Identyfikacja
Numer CAS 628-86-4
PubChem 12359[1]
Podobne związki
Podobne związki Piorunian srebra
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Piorunian rtęci(II) (rtęć piorunująca), Hg(CNO)
2
nieorganiczny związek chemiczny sól kwasu piorunowego i rtęci na II stopniu utlenienia. Stosowany jako inicjujący materiał wybuchowy.

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Jest to białe krystaliczne ciało stałe o gęstości 4,47 g/cm³[2] (po sprasowaniu ~3,3 g/cm³[5]), jednak w zależności od metody syntezy uzyskać można też produkt o kolorze szarym lub brązowym[2]. Reaguje z glinem, a wilgotny z miedzią[5]. Trudno rozpuszcza się w wodzie. W podwyższonej temperaturze rzędu 50–60 °C rozkłada się w ciągu kilku miesięcy, jednak forma rekrystalizowana jest znacznie trwalsza. Produktami rozkładu są rtęć, azot i tlenek węgla[2]:

Hg(CNO)
2
→ Hg + N
2
↑ + 2CO↑

W temperaturze przekraczającej 100 °C detonuje[2], jednak niektóre źródła podają znacznie wyższe temperatury wybuchu, np. 175 °C[6]. Prędkość rozchodzenia się fali detonacji wynosi do 5,5 km/s. Powoli rozkłada się także pod wpływem światła. Ze względu na wybuchowość pod wpływem bodźców mechanicznych (tarcie, uderzenie, nakłucie etc.), iskry elektrycznej lub podgrzania, jest używany głównie jako inicjujący materiał wybuchowy w spłonkach i detonatorach[5]. Jest silnie trujący, dlatego współcześnie zastępuje się go innymi związkami, np. tetrazenem lub trinitrorezorcynianem ołowiu.

Właściwości wybuchowe piorunianu rtęci[7]
Energia wybuchu 1,5 MJ/kg
Zdolność krusząca 130 cm³ Pb na 10 g
Maksimum ciśnienia detonacji brak danych
Prędkość detonacji 5,4 km/s
Gęstość odpowiadająca Vdet 4,2 g/cm³
Temperatura detonacji 151 °C[3]
Wrażliwość na uderzenie duża
Objętość produktów gazowych 234 dm³/kg
Temperatura podczas wybuchu brak danych

Otrzymywanie[edytuj | edytuj kod]

Piorunian rtęci otrzymuje się w reakcji kwasu azotowego i azotanu rtęci(II) z etanolem lub aldehydem octowym. Produkt w kolorze brązowym powstaje przy użyciu etanolu, natomiast biały przy użyciu etanolu w obecności metalicznej miedzi i kwasu solnego lub przy użyciu acetaldehydu. Produkt szary powstaje w źle dobranych warunkach reakcji. Zabarwienie jest wynikiem obecności zanieczyszczeń, jednak produkt w kolorze brązowym ma w rzeczywistości wyższą czystość niż biały. Kolor szary jest efektem obecności koloidalnej rtęci. Związek można oczyścić przez rekrystalizację, np. z wody lub pirydyny[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Jest najwcześniej poznanym inicjującym materiałem wybuchowym. Jego odkrywcą był prawdopodobnie Korneliusz Drebbel lub Johannes Kunckel(niem.); obaj byli siedemnastowiecznymi alchemikami. Związek nie znalazł wówczas zastosowania i został zapomniany. Ponownie został odkryty w roku 1800 przez angielskiego chemika Edwarda Howarda[2][8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Piorunian rtęci(II) (CID: 12359) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  2. a b c d e f g h i Robert Matyáš, Jirí Pachman: Primary Explosives. Berlin – Heidelberg: Springer-Verlag, 2013, s. 39–58. ISBN 978-3-642-28436-6.
  3. a b c Piorunian rtęci(II) (ZVG: 500092) (ang. • niem.) w bazie GESTIS, Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung (IFA).
  4. a b Piorunian rtęci(II) (ang.) w wykazie klasyfikacji i oznakowania Europejskiej Agencji Chemikaliów. [dostęp 2015-04-10].
  5. a b c Stanisław Torecki: 1000 słów o broni i balistyce. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1973, s. 154.
  6. Phillip Carson, Clive Mumford: Hazardous Chemicals Handbook. Wyd. 2. Butterworth-Heinemann, 2002, s. 215. ISBN 978-0-7506-4888-2.
  7. Małgorzata Galus: Tablice chemiczne. Warszawa: Wydawnictwo Adamantan, 2008. ISBN 978-83-7350-105-8.
  8. Edward Howard. On a new fulminating mercury. „Philos. Trans. R. Soc. Lond.”. 90, s. 204–238, 1800.