Sole

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy grupy związków chemicznych. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
NaCl (sól kuchenna) wykrystalizowany na ściankach zlewki

Solezwiązki chemiczne będące produktami reakcji kwasu z zasadą, tak, że labilne atomy wodoru kwasu zostają w całości lub w części zastąpione innymi atomami bądź grupami o ładunku dodatnim[1][2]. Składają się z ujemnego anionu (tzw. reszty kwasowej) i dodatniego kationu[3].

Sole stosowane są jako nawozy mineralne, w budownictwie, komunikacji, przemyśle spożywczym i wielu innych. Występują w przyrodzie, np. jako minerały lub w organizmach żywych.

Ogólny wzór soli:

{\rm M}^{m+}_a {\rm A}^{a-}_m

gdzie:

  • M – kation metalu lub inny (np. jony amonowe NH+4 lub kationy organiczne typu XR+4, gdzie X = {N, P, As, ...}, R – dowolna grupa organiczna)
  • A – anion reszty kwasowej
  • m – wartościowość metalu
  • a – wartościowość reszty kwasowej

Wyróżnia się[1]:

Ponadto dana sól może występować w formie bezwodnej lub jako hydraty (wodziany), gdy zawiera cząsteczki wody wbudowane w sieć krystaliczną. Znane są też sole, które mają wbudowane inne cząsteczki, np. amoniakaty zawierające amoniak (NH3)[5].

Właściwości soli[edytuj | edytuj kod]

Model sieci krystalicznej chlorku sodu, NaCl, o budowie jonowej
__ Na+     __ Cl

Sole mają zazwyczaj budowę jonową i tworzą często kryształy zawierające ułożone w sposób uporządkowany kationy i aniony, w których nie można wyróżnić pojedynczych cząsteczek soli. Znane są jednak sole o budowie kowalencyjnej, np. chlorek tytanu(IV), TiCl4[2].

Roztwory wodne soli mocnych kwasów i mocnych zasad mają odczyn obojętny. Sole mocnych kwasów i słabych zasad mają odczyn kwaśny, zaś sole mocnych zasad i słabych kwasów odczyn zasadowy. Sole słabych kwasów i słabych zasad mogą dawać odczyn zasadowy lub kwaśny w zależności od stałych dysocjacji danego kwasu i zasady.

Nazewnictwo soli nieorganicznych[edytuj | edytuj kod]

Nazewnictwo soli nieorganicznych jest zgodne z ogólnymi zasadami nomenklatury chemii nieorganicznej.

Metody otrzymywania soli[edytuj | edytuj kod]

  • wodorotlenek metalu + kwas → sól + woda (zwana reakcją zobojętniania);
  • metal + kwas → sól + wodór(↑) (dla metali szlachetnych i półszlachetnych reakcja z kwasami zachodzi zwykle według innego mechanizmu);
  • tlenek metalu + kwas → sól + woda;
  • tlenek metalu + tlenek niemetalu → sól (dotyczy tylko soli kwasów tlenowych);
  • wodorotlenek metalu + tlenek niemetalu → sól + woda (dotyczy tylko soli kwasów tlenowych);
  • kwas1(rozp.) + sól1(rozp.) → sól2(*) + kwas2(*);
  • sól1(rozp.) + sól2(rozp.) → sól3(*) + sól4(*);
  • zasada1(rozp.) + sól1(rozp.) → zasada2(*) + sól2(*);
  • metal + niemetal → sól (dotyczy tylko soli kwasów beztlenowych);

Legenda:

(rozp.) – rozpuszczalny
(↓) – nierozpuszczalny (osad)
(↑) – produkt gazowy
(*) – przynajmniej jeden z reagentów opuszcza środowisko reakcji (↓/↑)
Przykłady
Siarczek miedzi(II)
  • Cu(OH)2 + H2S → CuS↓ + 2H2O
  • Cu + S → CuS
  • H2S + CuCl2 → CuS↓ + 2HCl
  • Na2S + CuCl2 → CuS↓ + 2NaCl
Fosforan wapnia
  • 3 Ca + 2 H3PO4 → Ca3(PO4)2 + 3 H2
  • 3 CaO + 2 H3PO4 → Ca3(PO4)2 + 3 H2O
  • 3 Ca(OH)2 + 2H3PO4 → Ca3(PO4)2↓ + 6 H2O
  • 6 CaO + P4O10 → 2 Ca3(PO4)2
  • 6 Ca(OH)2 + P4O10 → 2Ca3(PO4)2 + 6 H2O
  • 3 CaCl2 + 2 H3PO4 → Ca3(PO4)2↓ + 6 HCl
  • 3 CaCl2 + 2 Na3PO4 → Ca3(PO4)2↓ + 6 NaCl

Nazwy potoczne niektórych soli[edytuj | edytuj kod]

Szereg popularnych związków chemicznych będących solami doczekało się nazw własnych: sól antymonowa, sól Bertholleta, sól czerwona, sól emska, sól Fischera, sól glauberska, sól gorzka (sól angielska), sól kamienna, sól karlsbadzka, sól kuchenna, sól mądrości, sól Mohra, sól pinkowa, sól Reineckego, sól z Rochelle (sól Seignette'a), sól Schlippego, sól szczawikowa, sól warzona, sól żółta.

Uwagi

  1. 1,0 1,1 Nazwy "sole zasadowe" i "sole kwaśne" nie wskazują na odczyn pH ich roztworów (może on być odwrotny niżby się tego można było spodziewać na podstawie nazwy), a jedynie na obecność niezobojętnionego kwasowego atomu wodoru lub zasadowej grupy hydroksylowej.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 sole, sole kwaśne, sole podwójne, sole zasadowe. W: Encyklopedia techniki. Chemia. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1965, s. 657–658.
  2. 2,0 2,1 A Dictionary of Chemistry. John Daintith (red.). Oxford University Press, 2008, s. 471. ISBN 978–0–19–920463–2.
  3. salt (ang.) [w:] A.D. McNaught, A. Wilkinson: IUPAC. Compendium of Chemical Terminology („Gold Book”). Wyd. 2. Oksford: Blackwell Scientific Publications, 1997. Wersja internetowa: M. Nic, J. Jirat, B. Kosata: salt (ang.), aktualizowana przez A. Jenkins. DOI: 10.1351/goldbook.S05447
  4. kompleksy. W: Encyklopedia techniki. Chemia. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1965, s. 339.
  5. amoniakaty. W: Jerzy Chodkowski (red.): Mały słownik chemiczny. Wyd. V. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976, s. 39–40.