Sole

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy grupy związków chemicznych. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Chlorek sodu wykrystalizowany na ściankach zlewki

Solezwiązki chemiczne będące produktami reakcji kwasu z zasadą, w wyniku której labilne atomy wodoru kwasu (wszystkie lub ich część) zostają zastąpione innymi atomami lub grupami o ładunku dodatnim[1][2].

Sole składają się z ujemnego anionu (tak zwanej reszty kwasowej) i dodatniego kationu[3]. Ich ogólny wzór to , gdzie:

  • M – kation metalu lub inny (np. jony amonowe NH+4 lub kationy organiczne typu XR+4, gdzie X = {N, P, As, ...}, R – dowolna grupa organiczna)
  • A – anion reszty kwasowej
  • m – wartościowość metalu
  • a – wartościowość reszty kwasowej.

Nazewnictwo soli nieorganicznych jest zgodne z ogólnymi zasadami nomenklatury chemii nieorganicznej.

Sole stosowane są jako nawozy mineralne, w budownictwie, komunikacji, przemyśle spożywczym i wielu innych. Występują w przyrodzie, na przykład jako minerały lub w organizmach żywych.

Podział[edytuj | edytuj kod]

Wyróżnia się[1]:

Właściwości soli[edytuj | edytuj kod]

Model sieci krystalicznej NaCl, o budowie jonowej
__ Na+     __ Cl

Sole mają zazwyczaj budowę jonową i tworzą często kryształy zawierające ułożone w sposób uporządkowany kationy i aniony, w których nie można wyróżnić pojedynczych cząsteczek soli. Znane są jednak sole o budowie kowalencyjnej, przykładowo chlorek tytanu(IV), TiCl4[2].

Roztwory wodne soli mocnych kwasów i mocnych zasad mają odczyn obojętny. Sole mocnych kwasów i słabych zasad mają odczyn kwaśny, zaś sole mocnych zasad i słabych kwasów odczyn zasadowy. Sole słabych kwasów i słabych zasad mogą dawać odczyn zasadowy lub kwaśny w zależności od stałych dysocjacji danego kwasu i zasady.

Ponadto dana sól może występować w formie bezwodnej lub jako hydraty (wodziany), gdy zawiera cząsteczki wody wbudowane w sieć krystaliczną. Znane są też sole, które mają wbudowane inne cząsteczki, na przykład amoniakaty zawierające amoniak (NH3)[5].

Metody otrzymywania soli[edytuj | edytuj kod]

  • wodorotlenek metalu + kwas → sól + woda (zwana reakcją zobojętniania)
  • metal + kwas → sól + wodór(↑) (dla metali szlachetnych i półszlachetnych reakcja z kwasami zachodzi zwykle według innego mechanizmu)
  • tlenek metalu + kwas → sól + woda
  • tlenek metalu + tlenek niemetalu → sól (dotyczy tylko soli kwasów tlenowych)
  • wodorotlenek metalu + tlenek niemetalu → sól + woda (dotyczy tylko soli kwasów tlenowych)
  • kwas1(rozp.) + sól1(rozp.) → sól2(*) + kwas2(*)
  • sól1(rozp.) + sól2(rozp.) → sól3(*) + sól4(*)
  • zasada1(rozp.) + sól1(rozp.) → zasada2(*) + sól2(*)
  • metal + niemetal → sól (dotyczy tylko soli kwasów beztlenowych)
  • metal1 + sól1 → metal2 + sól2

Legenda:

(rozp.) – rozpuszczalny
(↓) – nierozpuszczalny (osad)
(↑) – produkt gazowy
(*) – przynajmniej jeden z reagentów opuszcza środowisko reakcji (↓/↑)
Przykłady
Siarczek miedzi(II)
  • Cu(OH)2 + H2S → CuS↓ + 2H2O
  • Cu + S → CuS
  • H2S + CuCl2 → CuS↓ + 2HCl
  • Na2S + CuCl2 → CuS↓ + 2NaCl
Fosforan wapnia
  • 3 Ca + 2 H3PO4 → Ca3(PO4)2 + 3 H2
  • 3 CaO + 2 H3PO4 → Ca3(PO4)2 + 3 H2O
  • 3 Ca(OH)2 + 2H3PO4 → Ca3(PO4)2↓ + 6 H2O
  • 6 CaO + P4O10 → 2 Ca3(PO4)2
  • 6 Ca(OH)2 + P4O10 → 2Ca3(PO4)2 + 6 H2O
  • 3 CaCl2 + 2 H3PO4 → Ca3(PO4)2↓ + 6 HCl
  • 3 CaCl2 + 2 Na3PO4 → Ca3(PO4)2↓ + 6 NaCl

Nazwy potoczne niektórych soli[edytuj | edytuj kod]

Szereg popularnych związków chemicznych będących solami doczekało się nazw własnych: sól Bertholleta, sól czerwona, sól emska, sól glauberska, sól gorzka (sól angielska), sól kamienna, sól karlsbadzka, sól kuchenna, sól Mohra, sól Reineckego, sól Schlippego, sól Seignette'a, sól szczawikowa, sól warzona, sól żółta.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Nazwy „sole zasadowe” i „sole kwaśne” nie wskazują na odczyn pH ich roztworów (może on być odwrotny niżby się tego można było spodziewać na podstawie nazwy), a jedynie na obecność niezobojętnionego kwasowego atomu wodoru lub zasadowej grupy hydroksylowej.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b sole, sole kwaśne, sole podwójne, sole zasadowe [w:] Encyklopedia techniki. Chemia, Władysław Gajewski (red.), wyd. 1, Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1965, s. 657–658, OCLC 33835352.
  2. a b A Dictionary of Chemistry. John Daintith (red.). Oxford University Press, 2008, s. 471. ISBN 978-0-19-920463-2.
  3. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać salt [w:] A.D. McNaught, A. Wilkinson, Compendium of Chemical Terminology (Gold Book), International Union of Pure and Applied Chemistry, wyd. 2, Oxford: Blackwell Scientific Publications, 1997, ISBN 0-9678550-9-8. Wersja internetowa: M. Nic, J. Jirat, B. Kosata, salt, A. Jenkins (aktualizowanie), 2006–, DOI10.1351/goldbook.S05447 (ang.).
  4. kompleksy [w:] Encyklopedia techniki. Chemia, Władysław Gajewski (red.), wyd. 1, Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1965, s. 339, OCLC 33835352.
  5. amoniakaty. W: Jerzy Chodkowski (red.): Mały słownik chemiczny. Wyd. V. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976, s. 39 i 40.