Ulica Grójecka w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Flag of Warsaw.svg Warszawa
ulica
Grójecka
Stara Ochota, Szczęśliwice, Rakowiec
Długość: 3,5 km
Ulica Grójecka
Ulica Grójecka
Przebieg
Ikona ulica wiadukt.svg 3500 PKP Rakowiec, Al. Krakowska↑
Ikona ulica z lewej deptak.svg 3475 ul. M. Drygały
Ikona ulica z lewej.svg 3165 ul. Harfowa
Ikona ulica z prawej.svg 3155 ul. Racławicka
Ikona ulica z lewej.svg 2845 ul. Włodarzewska
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 2790 ul. W. Korotyńskiego
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 2400 ul. K. Dickensa
Ikona ulica.svg światła 2050 przejście dla pieszych przy Halach Banacha
Ikona ulica z lewej.svg 1920 ul. Opaczewska (jezdnia połudn.)
Ikona ulica z lewej.svg 1775 ul. Opaczewska (jezdnia półn.)
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 1718 ←ul. S. Banacha / ul. Bitwy Warszawskiej 1920 r.→
Ikona ulica z lewej.svg 1390 ul. Baśniowa
Ikona ulica z prawej.svg 1365 ul. Winnicka
Ikona ulica.svg światła 1270 przejście dla pieszych przy kinie Ochota
Ikona ulica z lewej.svg 1110 ul. Radomska
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 1055 ←ul. Wawelska / ul. Kopińska→
Ikona ulica z prawej.svg 915 ul. M. Mochnackiego
Ikona ulica z lewej.svg światła 735 ul. Barska
Ikona ulica z prawej.svg 680 ul. Uniwersytecka
Ikona ulica plac.svg światła 600-800 pl. G. Narutowicza
Ikona ulica z prawej.svg 620 ul. Filtrowa
Ikona ulica z lewej.svg światła 600 ul. Słupecka
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 455 ul. J. U. Niemcewicza
Ikona ulica z lewej.svg światła 440 ul. Spiska
Ikona ulica z prawej.svg światła 230 ul. Daleka
Ikona ulica rondo.svg światła 0 pl. A. Zawiszy
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
ulica  Grójecka
ulica Grójecka
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
ulica  Grójecka
ulica Grójecka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica  Grójecka
ulica Grójecka
Ziemia52°12′39,4″N 20°58′35,8″E/52,210944 20,976611
Ulica Grójecka, widok z placu Narutowicza w kierunku wschodnim

Ulica Grójecka – główna ulica warszawskiej dzielnicy Ochota, biegnąca od placu Artura Zawiszy do wiaduktu linii kolei radomskiej na granicy z dzielnicą Włochy, gdzie przechodzi w al. Krakowską.

Historia[edytuj]

Ulica Grójecka powstała na miejscu starego traktu, uregulowanego w latach 1818–1823, biegnącego przez wieś Raków oraz miasta Grójec i Radom do Krakowa; jednocześnie obsadzono ją dwoma szpalerami drzew. Nazwę aleja lub ulica Grójecka zamiast Krakowskiej wprowadzono w 1892[1].

Po 1831 u zbiegu z ul. Kaliską wzniesiono karczmę „Ochota”, od której nazwę przyjęła dzielnica Ochota[2].

Okres przedzaborowy[edytuj]

Pierwszą zabudowę nowej ulicy stanowiły dwie cegielnie, powstałe przed rokiem 1829. Pierwsza z nich znajdowała się w rozwidleniu Szosy Krakowskiej i Drogi Jerozolimskiej, czyli dzisiejszych Al. Jerozolimskich. Drugą usytuowano u zbiegu z Drogą Królewską, czyli dzisiejszą ul. Niemcewicza (przeprowadzoną w 1768 jako obsadzoną lipami aleję wiodącą od traktu Wolskiego do Zamku Ujazdowskiego.) Na wysokości dzisiejszego skrzyżowania z ul. Kaliską wzniesiono murowaną karczmę, zwaną Ochota; od niej pochodzi nazwa powstałej nieco później osady, potem wsi i wreszcie dzielnicy. Wieś Ochota ciągnęła się aż po linię ulicy Opaczewskiej, tworzącej wraz z dzisiejszą ulicą Banacha znany już w średniowieczu trakt z Błonia do Czerska.

Okres zaboru rosyjskiego[edytuj]

W 1818 na dzisiejszym pl. Zawiszy wzniesiono okrągłe pawilony Rogatek Jerozolimskich, które zamknęły perspektywę ulicy w kierunku północnym. Od lat siedemdziesiątych XIX wieku właśnie ten bliski rogatkom odcinek Grójeckiej otrzymał zabudowę, składającą się z niewielkich, parterowych i często drewnianych domów. Parzysta strona ulicy długo nie posiadała wartej wzmianki zabudowy: kilka domów drewnianych wznosiło się w rejonie ul. Spiskiej. W 1909 przyłączono do Warszawy odcinek Grójeckiej od pl. Zawiszy do Niemcewicza; wzniesione krótko potem domy liczyły wyłącznie po cztery piętra i otrzymały bardzo skromną dekoracją fasad, lub w ogóle jej nie posiadały. Przesunięcie granic Warszawy uczyniło z sielskiej wsi Ochoty szybko rozwijające się przedmieście; bliskość miasta oddziaływała już dużo wcześniej – miejskie kamienice powstawały tu już przed 1901, a wytyczone krótko po tej dacie przecznice Przemyska, Częstochowska i Winnicka zabudowano niemal natychmiast. Owe czynszowe domy budowane pod wynajem cechował niewielki metraż mieszkań i ich niski standard; ich mieszkańcami byli niezamożni robotnicy, rzemieślnicy i drobni kupcy. Tymczasem Warszawa rozwijała się, zagarniając coraz większy teren: w 1916 przyłączono do miasta wieś Ochotę.

Okres II Rzeczypospolitej[edytuj]

W 1919 przyłączono pozostały odcinek Grójeckiej, aż po tory Kolei Radomskiej. W 1921 Grójecką pojechał pierwszy tramwaj linii 7 – kursował z ul. Radzymińskiej do zbiegu Grójeckiej i Opaczewskiej; w 1923 linię wydłużono do Okęcia. U zbiegu z Opaczewską od 1917 działało targowisko warzyw i owoców, zwane potocznie Zieleniakiem; w latach dwudziestych plac wybrukowano i skanalizowano, na jego tyłach zaś wybudowano w latach 1925-1927 gmach Szkół Powszechnych 188 i 189, projektowany przez Franciszka Szaniora. Grójecka była wówczas ulicą brukowaną polnym kamieniem, oświetloną latarniami znajdującymi się na trakcyjnych słupach tramwajowych marki Siemens, montowanych w Warszawie od 1908.

Coraz większa liczba mieszkańców Ochoty pociągnęła za sobą konieczność wzniesienia dużej świątyni, mogącej ich pomieścić; w 1911 na placu podarowanym przez Jana Grądzkę rozpoczęto prace przy budowie kościoła Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny, zaprojektowanego przez Oskara Sosnowskiego; w miejscu gdzie znajduje się dziś dom parafialny i mieszkania duszpasterzy wzniesiono drewnianą dzwonnicę nakrytą dwustopniowym, czterospadowym dachem. Nieco skośne względem ulicy usytuowanie bryły kościoła jest śladem niezrealizowanego zamierzenia urbanistycznego: jej widok miał zamykać perspektywę ul. Uniwersyteckiej, którą planowano wydłużyć przez teren Pola Mokotowskiego aż do ul. Madalińskiego na Mokotowie. Brak funduszy sprawił, że budowa kościoła ciągnęła się blisko 14 lat; świątyni nigdy też nie ukończono – zabrakło planowanego w projekcie hełmu wieńczącego wieżę, nakrytą dziś prowizorycznie płaskim, czterospadowym daszkiem. Mimo to kościół Niepokalanego Poczęcia jest najwybitniejszym w Polsce dziełem modernizmu bazującego na formach historycznych. We wnętrzu znajduje się Kaplica Pana Jezusa Ukrzyżowanego, wraz z przedsoborowym eucharystycznym ołtarzem i umieszczonym tu wtórnie krucyfiksem z XVII wieku.

W 1923 utworzono przed kościołem pl. Gabriela Narutowicza, wraz z otaczającymi go półkoliście ulicami Akademicką, Maurycego Mochnackiego i Józefa Mianowskiego; w latach 1923-1930 przy ul. Akademickiej według projektu Kazimierza Tołłoczki wzniesiono ogromny akademik, Dom Mieszkalny Centrali Akademickiej Bratniej Pomocy. Równolegle na samym placu utworzono pętlę tramwajową, gdzie kończyły trasę linie 6, 17, 22 i 25. Lata dwudzieste i trzydzieste przyniosły budowę licznych domów spółdzielczych, oraz – szczególnie pod koniec trzeciej dekady – domów dochodowych. W ich parterowe pomieszczenia zajmowały niewielkie sklepiki, zaś jedyną placówką o aspiracjach kulturotwórczych było Kino „Oaza”, działające w latach 1929-1938 u zbiegu z Radomską. Pod nr. 27 w latach 1935-1936 według projektu Romana Felińskiego wzniósł dla siebie kamienicę Marcin Weinfeld – architekt nieco zapomniany, twórca pierwszego warszawskiego „wieżowca” – Prudentialu, wzniesionego w latach 1931-1934. 4 września 1930 w okolicy ulicy wydarzyła się katastrofa lotnicza samolotu wojskowego, w której zginęło dwóch podchorążych rezerwy[3].

Okres II wojny światowej[edytuj]

1939 przyniósł znaczne zniszczenia w zabudowie Grójeckiej; od 8 września trwał tu szturm wojsk niemieckich, zakończony przejściowym zwycięstwem wojsk polskich i mieszkańców dzielnicy (obronę na tym odcinku upamiętniono pomnikiem „Barykada Września” znajdującym się u wylotu ul. Opaczewskiej).

Dużo bardziej krwawe były wydarzenia 1944; tragicznego pogromu mieszkańców Grójeckiej i całej dzielnicy dokonali zbrodniarze z kolaboranckiej formacji SS RONA – wydarzenia te przeszły do historii jako Rzeź Ochoty. Miejscem gwałtów i mordów był plac targowy zwany Zieleniakiem oraz budynek szkoły na jego tyłach (okolice ul. Opaczewskiej). Na zawsze w historii miasta zapisała się wtedy „Reduta Wawelska” – obsadzone przez powstańców kamienice Grójecka 45, Uniwersytecka 1 i Wawelska 60; upadły jako ostatnie w dzielnicy. Oddziały ppor. Jerzego Gołębiewskiego „Stacha” wycofały się kanałami na teren Kolonii Staszica; następnie zdziesiątkowane i rozproszone połączyły się z oddziałami Batalionu „Golski” w śródmieściu.

Podczas okupacji ulica nosiła nazwę Radomerstraße (ul. Radomska).

Okres powojenny[edytuj]

W pobliżu glinianek, w okolicach współczesnego pomnika Obrońców Warszawy przypuszcza się miejsce potajemnego pochówku skazanych 19 marca 1945 w tzw. procesie lubelskiego PAS członków podziemia niepodległościowego. W okresie powojennym część domów wyremontowano, część – głównie starszych – rozebrano. Asfaltowa nawierzchnia jezdni pojawiła się dopiero około 1970; równolegle wymieniono słupy trakcyjne firmy Siemens. Nowe bloki wybudowane w rejonie pl. Zawiszy nieco zatarły dawny charakter ulicy, jednak rejon pl. Gabriela Narutowicza zachował wiele z klimatu dawnej Ochoty.

Ważne obiekty[edytuj]

Przypisy

  1. Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 58.
  2. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 560. ISBN 83-01-08836-2.
  3. Straszna katastrofa lotnicza w Warszawie. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 204 z 5 września 1930. 

Bibliografia[edytuj]