Przeczyca

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Przeczyca
Dwór, obecnie szkoła podstawowa
Dwór, obecnie szkoła podstawowa
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat dębicki
Gmina Brzostek
Liczba ludności (2010-12-31) 721[1]
Strefa numeracyjna (+48) 14
Tablice rejestracyjne RDE
SIMC 0814872
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Przeczyca
Przeczyca
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Przeczyca
Przeczyca
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Przeczyca
Przeczyca
Ziemia 49°53′03″N 21°21′55″E/49,884167 21,365278

Przeczycawieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie dębickim, w gminie Brzostek.

Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej należącej do dekanatu Pilzno w diecezji tarnowskiej.

W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie tarnowskim.

Historia[edytuj]

Osada ma wiele walorów turystycznych: położona jest w pobliżu rzeki Wisłoki, otaczają ją lasy pełne grzybów i jeżyn, co sprzyja rozwojowi agroturystyki. Niedawno odkryto, że pod wioską znajdują się wody chlorkowo-siarczkowo-wapienne, takie jak w Busku-Zdroju. W pobliżu Przeczycy, w lesie, znajdują się ruiny zamku, prawdopodobnie z XIV w. Badania archeologiczne prowadzone na wzgórzu zwanym Zamczyskiem w latach sześćdziesiątych, potwierdziły istnienie w tym miejscu grodziska datowanego na IX-X w. n.e. Ślady pobytu człowieka są znacznie wcześniejsze - sięgają wczesnej epoki rzymskiej lub nawet epoki brązu. Przeczyca odnotowana jest w dokumentach pod koniec XIII wieku. Około 1300 roku przeszła z rąk opata tynieckiego do dóbr biskupa krakowskiego. Pod koniec XIV wieku utworzono tu parafię. Przeczyca w 1527 roku stała się ponownie własnością opactwa tynieckiego. Jana z Kijan w utworze Fraszki nowe Sowiźdrzałowe wydanym w 1615 roku w Krakowie, przy kulcie Matki Bożej wymienia Przeczyce. W 1786 roku A. E. Kuropatnicki, w przewodniku po Galicji pisał: "Przeczyca - w mizernym kościele, cudowny obraz Matki Boskiej słynie". W 1845 roku leśniczym w Przeczycy był Feliks Bolechowski pełniący funkcję komisarza powstańczego w cyrkule jasielskim. W styczniu 1846 roku został potem skazany na 7 lat więzienia w twierdzy za organizowanie na tych terenach oddziałów przeciw zaborcy. W czasach powstania styczniowego w 1863 r. obowiązki leśniczego pełnił brat poety Kornela Ujejskiego, który często bywał w tych stronach.

W czasie I wojny światowej toczyły się tu walki między zaborcami, czego dowodem jest cmentarz wojenny(nr 228) według projektu Gustawa Rossmana. Ks. Stanisław Konopacki pełniący zarazem urząd wicemarszałka Rady Powiatowej w Pilźnie, wybudował kościół parafialny i most na Wisłoce, oddany do użytku w 1910 roku jako pomnik bitwy grunwaldzkiej. We wrześniu 1914 roku wysadziły most wycofujące się przed Rosjanami wojska austriackie. 4 grudnia 1914 roku doszło do niemieckiego ataku na umocnione pozycje rosyjskie, walczyły wojska niemieckie dowodzone przez generała Mackensena, a rosyjskie przez generała Dymitriewa.

W czasie II wojny światowej w Przeczycy działał tu Ignacy Czech ps. "Barabasz" jeden z organizatorów placówki AK Brzostek. Pochodzący stąd nauczyciel Jan Gil ps. "Ptaś" uwięziony w czasie łapanki, dostał się do obozu zagłady w Oświęcimiu. Jest on autorem Wspomnienień z obozów. W Przeczycy istniał obóz pracy, od jesieni 1944 roku, w dworskich zabudowaniach gospodarczych dla około 250 więźniów , którzy wykonywali prace na zapleczu frontu. 10 lipca 1942 roku, na granicy Przeczycy oraz Jodłowej hitlerowcy rozstrzelali 167 osób głównie pochodzenia żydowskiego z pobliskiego getta istniejącego od 1941 r. Z miejsca egzekucji uciekło 2 Żydów: Hersz Gelb, Josek Lazur, którzy dzięki miejscowym przeżyli okupację. Grupka mieszkańców okolicznych miejscowości uczestnicząc w I kompanii 5.psp. AK, pod dowództwem por. Edwarda Przybyłowicza ps. Bem brała udział w dniu 17 sierpnia 1944 r. w walce pod Gilową Górą, w której zginęło 24 gestapowców, a kilku zmarło w wyniku odniesionych ran. Zniszczono 9 samochodów i zdobyto wiele amunicji. Dzięki tej zasadzce ocaleli mieszkańcy pacyfikowanej pobliskiej Żurowej.

Dawny (1732) spichlerz plebański z Przeczycy przeniesiony do skansenu w Sanoku
Spichlerz dworski

W dniu ofensywy sowieckiej; 15 stycznia 1945 r., Niemcy dokonali łapanki w Przeczycy i w sąsiednich miejscowościach. Wywieziono około 400 mężczyzn do fortyfikacji Wrocławia. Dwudziestu zginęło tam w czasie radzieckiego natarcia. Po wojnie nastał czas represji względem AK. M.in. został aresztowany z tych okolic przez jasielski PUBP Mieczysław Frużyński i inni.

Zabytki[edytuj]

Tutejszy Kościół Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej to sanktuarium dla okolicznych wiosek i miasteczek ze względu na uznany za cudowny obraz Matki Boskiej Przeczyckiej – obraz ten ma bardzo burzliwą historię, trzykrotnie okradano go z korony, a w 1975 r. w jego rekoronacji brał udział Karol Wojtyła, ówczesny biskup krakowski, potem Jan Paweł II, papież. Bardzo słynne w okolicy są przeczyckie odpusty, odbywające się rokrocznie 15 sierpnia, w wielu domach gminy Brzostek uznawane za święto równe Wigilii Bożego Narodzenia czy Wielkanocy.

Według rejestru zabytków NID[2] na listę zabytków wpisane są:

  • kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP, 1906, nr rej.: A-750 z 19.11.1985
  • zespół dworski, 2 poł. XIX, ok. 1920, nr rej.: A-314 z 28.10.1987: dwór, park, spichlerz. Istniały również stajnia, piwnica i obora.
  • spichrz plebański, drewn., 1732, nr rej.: A-322 z 11.02.1969 (przeniesiony do skansenu w Sanoku).

W dworze mieści się obecnie szkoła podstawowa im. ks. dr Józefa Jałowego.

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • A. E. Kuropatnicki: Przewodnik po Galicji, Kraków 1786
  • J. Mleczko: Jodłowa jej przeszłość i teraźniejszość, Jodłowa 1989
  • Przewodnik turystyczny: Ziemia Dębicka, Dębica 2003

Linki zewnętrzne[edytuj]