Przekop Wisły

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Przekop Wisły
Przekop Wisły
Przekop Wisły
Państwo  Polska
Województwo pomorskie
Początek Przegalina
Koniec Zatoka Gdańska
Rok budowy 1891–1895
Długość 7,1 km
Szerokość
• maksymalna
• minimalna
• średnia

400 m
250 m
325 m
Typ kanału żeglugowy skracający
Udostępniony dla żeglugi tak
Kanały wodne Polski
Commons-logo.svg Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wisła Śmiała i przekop
Kamień pamiątkowy w Świbnie upamiętniający 100-lecie Przekopu Wisły

Przekop Wisły (niem. Weichseldurchstich albo „Weichseldurchbruch”) – sztuczne ujście Wisły, między Świbnem a Mikoszewem, powstałe w latach 1891–1895 przez wykopanie nowego koryta rzeki na odcinku od Przegaliny do Zatoki Gdańskiej. Dotychczasowe ujście Leniwki od przekopu do ujścia w Gdańsku nazwano Martwą Wisłą. W sezonie turystycznym na przekopie działa przeprawa promowa (w ramach drogi wojewódzkiej nr 501).

Projekt[edytuj]

W 1768 roku Jan Jerzy de Woyten, major wojsk koronnych, wystosował memoriał do króla Stanisława II Augusta, w którym przedstawił pierwszy znany projekt przekopu. Decyzję o realizacji inwestycji podjęto jednak dopiero w XIX wieku, po serii powodzi, które wyrządziły Żuławom dotkliwe straty. Szczególnie katastrofalna powódź w roku 1888 skłoniła władze pruskie do decyzji o połączeniu Wisły bezpośrednio z Zatoką Gdańską. Przekop miał zmniejszyć zagrożenie powodzią zatorową, umożliwiając swobodne spływanie do Bałtyku lodu i wezbranych wód powodziowych. Spośród wielu projektów przekopu opracowanych w XIX wieku wybrano projekt, który wykonali w 1877 Alsen i Fahl. Bieg nowego koryta wytyczono wzdłuż Przemysławy, średniowiecznej odnogi wiślanej, która w późniejszych latach zanikła.

Budowa[edytuj]

W czerwcu 1891 ruszyły prace ziemne. Na placu budowy przekopu pracowało średnio około 1000 robotników oraz 40 maszyn parowych. W czasie prac przemieszczono siedem milionów metrów sześciennych ziemi. Budowa przekopu, jako bardzo śmiałego zamierzenia hydrotechnicznego, pochłonęła 20 milionów marek. Powstał nowoczesny kanał wodny o długości 7,1 kilometrów, szerokości od 250 do 400 metrów, otoczony wysokimi na 10 metrów wałami przeciwpowodziowymi. Jednocześnie z budową przekopu odcięto śluzami i wrotami przeciwpowodziowymi koryta Wisły Gdańskiej (obecnie Martwa Wisła), Szkarpawy i Nogatu. Zmieniono też przebieg wałów przeciwpowodziowych. Ciekawie rozwiązano ceremonię otwarcia – 31 marca 1895 o godzinie 15.45 nadprezydent Prus Zachodnich, Gustav von Gossler, na telegraficzny sygnał cesarza Wilhelma II, własnoręcznie otworzył drogę pierwszym strugom wody wiślanej[1].

Skutki[edytuj]

Zbudowanie Przekopu Wisły skróciło bieg rzeki o około 10 kilometrów, zwiększając spadek jej końcowego odcinka. Zmniejszyła się powierzchnia dorzecza Wisły, od której odcięto zlewnię Motławy z jej dopływami. Istotną zmianę stanowiło tworzenie się stożka usypowego, powiększanego przez niesione i odkładane przez wody Wisły rumowisko rzeczne. Od momentu przekopania nowego ujścia linia brzegowa w jego rejonie odsunęła się o około 3 kilometry w stronę Bałtyku.

Kosztowna inwestycja opłaciła się – zagrożenie powodziowe zostało bardzo zmniejszone, co pozwoliło uniknąć kolejnych strat materialnych, społecznych i ekologicznych. W wyniku budowy przekopu powstała Wyspa Sobieszewska a dla Świbna nastały lepsze czasy – wzrosło zapotrzebowanie na marginalne do tej pory profesje, zwiększyła się też liczba mieszkańców. Wioska zyskała nawet połączenie kolejowe (wąskotorowe) z Gdańskiem (Gdańska Kolej Dojazdowa), zlikwidowane w okresie powojennym.

Upamiętnienie[edytuj]

W 1995 w Świbnie odsłonięto kamień pamiątkowy w setną rocznicę ukończenia Przekopu Wisły.

31 marca 2015 w Błotniku odsłonięto dwa kamienie upamiętniające to wydarzenie[2].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Rudolf Th. Kuhn (1842–1900) – fotograf krajobrazu, architektury i morza. Wydawnictwo VIA, Toruń 2012, ​ISBN 9788388273841​.
  2. 120 lat Przekopu Wisły.Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gdańsku

Linki zewnętrzne[edytuj]