Przekop Wisły

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy Przekopu Wisły. Zobacz też: inne znaczenia słowa „Przekop”.
Przekop Wisły
Przekop Wisły
Przekop Wisły
Kontynent Europa
Państwo  Polska
Województwo pomorskie
Początek Przegalina
Koniec Zatoka Gdańska
Rok budowy 18911895
Długość 7,1 km
Szerokość
• maksymalna
• minimalna
• średnia

400 m
250 m
325 m
Typ kanału żeglugowy skracający
Udostępniony dla żeglugi tak
Kanały wodne Polski
Commons-logo.svg Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wisła Śmiała i Przekop
Kamień pamiątkowy w Świbnie upamiętniający 100–lecie przekopu

Przekop Wisły (niem. Weichseldurchstich albo „Weichseldurchbruch”) sztuczne ujście Wisły powstałe w latach 1891–1895 pomiędzy Świbnem a Mikoszewem, przez wykopanie nowego koryta rzeki na odcinku od Przegaliny do Zatoki Gdańskiej. Dotychczasowe ujście Leniwki od przekopu do ujścia w Gdańsku nazwano Martwą Wisłą. W okresie sezonu turystycznego przez Przekop Wisły pomiędzy Świbnem i Mikoszewem działa (w ramach drogi wojewódzkiej nr 501) przeprawa promowa na trasie z Gdańska ku Mierzei Wiślanej.

Projekt[edytuj]

W 1768 major wojsk polskich Jan Jerzy de Woyten wystosował memoriał do króla Stanisława II Augusta, w którym przedstawiał pierwszy znany projekt przekopu. Jednakże decyzję o realizacji inwestycji podjęto dopiero w XIX wieku, po serii powodzi, które wyrządziły Żuławom dotkliwe straty. Szczególnie katastrofalna powódź w roku 1888 skłoniła władze pruskie do podjęcia decyzji o zbudowaniu sztucznego i bezpośredniego odcinka ujściowego Wisły do Zatoki Gdańskiej. Przekop miał zmniejszyć zagrożenie powodzią zatorową, umożliwiając swobodne spływanie do Bałtyku lodu i wezbranych wód powodziowych. Spośród wielu projektów przekopu opracowanych w XIX wieku wybrano projekt, który wykonali w 1877 Alsen i Fahl. Bieg nowego koryta wytyczono wzdłuż Przemysławy – średniowiecznej odnogi wiślanej, która w późniejszych latach zanikła.

Budowa[edytuj]

W czerwcu 1891 ruszyły prace ziemne. Na placu budowy przekopu pracowało średnio około 1000 robotników oraz 40 maszyn parowych. W czasie prac przemieszczono siedem milionów metrów sześciennych ziemi. Budowa przekopu, jako bardzo śmiałego zamierzenia hydrotechnicznego, pochłonęła 20 milionów marek. Powstał nowoczesny kanał wodny o długości 7,1 kilometrów, szerokości od 250 do 400 metrów, otoczony wysokimi na 10 metrów wałami przeciwpowodziowymi. Jednocześnie z budową przekopu odcięto śluzami i wrotami przeciwpowodziowymi koryta Wisły Gdańskiej (obecnie Martwa Wisła), Szkarpawy i Nogatu. Zmieniono też przebieg wałów przeciwpowodziowych. Ciekawie rozwiązano ceremonię otwarcia – 31 marca 1895 o 15.45 na telegraficzny sygnał cesarza Wilhelma II, nadprezydent Prus Zachodnich Gustav von Gossler własnoręcznie otworzył drogę pierwszym strugom wiślanym[1].

Skutki[edytuj]

Zbudowanie Przekopu Wisły skróciło bieg rzeki o około 10 kilometrów, zwiększając spadek jej końcowego odcinka. Zmniejszyła się powierzchnia dorzecza Wisły, od której odcięto zlewnię Motławy z jej dopływami. Istotną zmianę stanowiło tworzenie się stożka usypowego, powiększanego przez niesione i odkładane przez wody Wisły rumowisko rzeczne. Od momentu przekopania nowego ujścia linia brzegowa w jego rejonie odsunęła się o około 3 kilometry w stronę Bałtyku.

Kosztowna inwestycja opłaciła się – zagrożenie powodziowe zostało bardzo zmniejszone, co pozwoliło uniknąć kolejnych strat materialnych, społecznych i ekologicznych. W wyniku budowy przekopu powstała Wyspa Sobieszewska a dla Świbna nastały lepsze czasy – wzrosło zapotrzebowanie na marginalne do tej pory profesje, zwiększyła się też liczba mieszkańców. Wioska zyskała nawet połączenie kolejowe (wąskotorowe) z Gdańskiem (Gdańska Kolej Dojazdowa), zlikwidowane w okresie powojennym.

Upamiętnienie[edytuj]

W 1995 w Świbnie odsłonięto kamień pamiątkowy w setną rocznicę oddania przekopu do eksploatacji.

31 marca 2015 w Błotniku odsłonięto dwa kamienie upamiętniające utworzenie Przekopu Wisły[2].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Rudolf Th. Kuhn - fotograf krajobrazu, architektury i morza, Wydawnictwo VIA, Toruń 2012, ISBN 9788388273841.
  2. Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gdańsku: 120 lat Przekopu Wisły

Linki zewnętrzne[edytuj]