Publiczny system wypożyczania rowerów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stacja rowerów publicznych "bicing" w Barcelonie

Publiczny system wypożyczania rowerów (ang. bike-sharing, bike-sharing system[1][2]) – system samoobsługowych wypożyczalni rowerów publicznych w miastach[2], zlokalizowany głównie w centrach miast, pozwalający wypożyczyć rower na określony czas bezobsługowo[3]. W najnowszych systemach wypożyczenie odbywa się najczęściej z użyciem aplikacji mobilnej a płatność odbywa się automatycznie z doładowanych kredytów lub podpiętej karty płatniczej[3].

Stosowany jest zwykle w dużych aglomeracjach miejskich do poruszania się na bliskie odległości. Promowany w miastach dla zmniejszenia zatorów w ulicznym ruchu samochodowym, ograniczania emisji spalin i poprawy zdrowia mieszkańców. Eliminuje niektóre wady roweru prywatnego, np. narażenie na kradzież i wysokie koszty zakupu oraz użytkowania[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Obsługowa wypożyczalnia rowerów.
Punkt wypożyczania rowerów sieci Bicigratis w mieście Meksyk.

Stacje z obsługą[edytuj | edytuj kod]

Obsługowa wypożyczalnia rowerów, tradycyjna wypożyczalnia rowerów lub generacja zero – to najstarszy model wypożyczalnie gdzie lokalizacje lub stacje nie są zautomatyzowane, a są prowadzone przez pracowników lub wolontariuszy. W Polsce tego typu wypożyczalnie funkcjonują w rejonach turystycznych. Swoją sieć wypożyczalni w 5 miastach polski prowadzi sieć sklepów sportowych Decathlon[4].

Wypożyczalnie bezobsługowe, bezpłatne[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza generacja – system „Witte Fietsen” – pierwszą ideę bezobsługowych wypożyczalni rowerowych wprowadził Luud Schimmelpennink w Amsterdamie w 1965 roku pod nazwą White Bicycle Plan[5], gdzie razem ze znajomymi zebrali 50 rowerów, pomalowali je na biało i rozstawili w mieście, do darmowego użytkowania[5]. Większość rowerów została skradziona[6].

Rowery systemu drugiej generacji przypięte łańcuchem.
Stacja systemu drugiej generacji w Kopenhadze.

Wypożyczalnie bezobsługowe na kaucje[edytuj | edytuj kod]

Druga generacja – system opracowany przez Mortena Sadolina i Ole Wessunga z Kopenhagi po tym, jak obaj zostali ofiarami kradzieży rowerów pewnej nocy w 1989 roku. Opracowany przez nich system zakładał darmowe wypożyczanie rowerów z depozytem w postaci monet, które wykorzystuje się do odblokowania rowerów analogicznie do odblokowywania wózków sklepowych[7].

Pierwsze systemy z depozytami zostały uruchomione w 1991 roku w Farsø i Grenå w Danii[7] oraz w 1993 roku w Nakskov w Danii z 26 rowerami i 4 stacjami[7]. W 1995 roku pierwszy duży program z 800 rowerami generacji został uruchomiony w Kopenhadze jako Bycyklen[8]. System został następnie wprowadzony w Helsinkach (2000-2010) i Wiedniu w (2002) oraz w Aarhus (2003)[7].

Wypożyczalnie automatyczne na kartę[edytuj | edytuj kod]

Stacja i rowery systemu trzeciej generacji należącej do Sosnowieckiego Roweru Miejskiego.
Stacja systemu trzeciej generacji.

Trzecia generacja składają się z rowerów, które można wypożyczyć z automatycznych stacji dokujących; Można je wypożyczyć na jednej i zwrócić na innej stacji należącej do tego samego systemu. Stacje dokujące to specjalne stojaki rowerowe, które blokują rower i zwalniają go tylko za pomocą sterowania komputerowego. Osoby zarejestrowane w programie identyfikują się za pomocą karty członkowskiej w dowolnym z hubów[7].

System ten został opracowany jako Public Velo przez Hellmuta Slachtę i Paula Brandstättera w latach 1990-1992, a po raz pierwszy wdrożony w 1996 roku przez Uniwersytet Portsmouth i Radę Miasta Portsmouth pod nazwą Bikeabout. Do korzystania z systemu potrzeba była karta magnetyczną używaną. 6 czerwca 1998 roku podobny system wprowadzono w Rennes pod nazwą LE vélo STAR. Była to sieć miejska z 200 rowerami, 25 stacjami i elektroniczną identyfikacją rowerów[7].

Poza Europą system tego typu zaczęły się pojawiać w 2008 roku na początek w Brazylii, Chile, Chinach, Nowej Zelandii, Korei Południowej, Tajwanie i każdy z nich był pierwszym programem wypożyczania rowerów trzeciej generacji w tych krajach[7].

Wypożyczalnie bez stacji dokujących[edytuj | edytuj kod]

Rower systemu czwartej generacji przypięte do stacji.
Stacja z rowerami systemu czwartej generacji Wavelo

Znany jako czwarta generacja lub piąta generacja systemy wynajmu rowerów; Elementarnym założeniem systemu jest rower z blokadą, która jest zwykle zintegrowany z ramą i jej zapięcie nie wymaga stacji dokującej. W przypadku czwartej generacji dostępne są stacje dokujące, ale nie jest wymagane pozostawienie roweru na tej stacji i możemy z użyciem zawartej blokady pozostawić rower w dowolnym miejscu. W przypadku systemu piątej generacji stacje mają charakter wirtualny i są to raczej miejsca, w których systemy są rozlokowywane przez operatora.

System ten został następnie opracowany przez Deutsche Bahn w 1998 roku w celu włączenia cyfrowych kodów uwierzytelniających (które się zmieniają) do automatycznego blokowania i odblokowywania rowerów. Deutsche Bahn uruchomiła system pod nazwą Call a Bike w 2000 roku, umożliwiając użytkownikom odblokowanie roweru za pomocą wiadomości SMS lub połączenia telefonicznego, a ostatnio za pomocą aplikacji[9].

Rozwój technologiczny telefonów i systemów GPS utorował drogę do dużego wzrostu tego typu systemów udostępniania rowerów "bez stacji dokującej". Chińskie firmy Ofo i Mobike stały się pionierami wdrażania systemów bez stacji dokujących. Ofo wystartowało swój system w Pekinie w 2015, a Mobike w Szanghaju w 2016. W Polsce pierwszy tego typu system został uruchomiony w Krakowie w 2016 roku (Wavelo) a w Warszawie w 2017 (Acro-bike)[10].

Widoczna blokada koła w rowerze systemu piątej generacji.
Rower systemu piątej generacji.

W grudnia 2016 r. około 1000 miast na całym świecie posiada program rowerów publicznych[11]. W 2021 na świecie istniało blisko 2000 systemów rowerów publicznych[12] oferując blisko 10 mln rowerów[13]. Najbardziej dynamiczny wzrost nastąpił w 2017 roku, gdy otwarto 581 systemów przy 50 zamkniętych[12].

Najwięcej systemów zlokalizowanych jest w Chinach[12] a zarazem tam znajdują się największe, które osiągają liczbę 90 000 dostępnych rowerów[14].

Rowery publiczne w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Cennik z informacją o darmowych pierwszych trzydziestu minutach przejazdu.
Cennik wypożyczenia roweru miejskiego.

W Polsce pierwsza wypożyczalnia rowerów powstała w Krakowie w 2008 roku[15]. Kolejna otwarta rok później w Szczecinku[16].

Większość systemów funkcjonuje w okresie wiosenno-zimowym. Wyjątek stanowi Wrocław, gdzie system funkcjonuje cały rok[17]. Większość systemów posiada okres bezpłatnego wypożyczenia, który najczęściej wynosi 20 min. Cena za godzinę wypożyczenia w większości wynosiła od 1 do 3 PLN. Wyjątek stanowią Szamotuły, gdzie system jest całkowicie bezpłatny oraz Duszniki Zdrój, gdzie wypożyczane są rowery elektryczne[17].

Statystyki[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z listą systemów rowerów publicznych w Polsce w 2021 roku było 75 systemów wypożyczalni należących do 8 różnych operatorów obsługujących 21659 rowerów[18]; 18 systemów zostało zamkniętych; Największą liczbą systemów w Polsce prowadzi niemiecka firma Nextbike (37 systemów posiadających 16188 rowerów ) a następny w kolejności jest Roovee (25 systemów obsługujących 1910 rowerów); Na uwagę zasługuje także freebike, który ma tylko 4 systemy ale w nich aż 2680 rowerów[18]. Największą liczbę stacji ma warszawski system Veturilo ( blisko 400) oraz zaraz największą liczbę dostępnych rowerów (prawie 5800). Wśród 71 systemów 2 mają charakter aglomeracyjny (aglomeracja lubelska, aglomeracja białostocka) a jeden wojewódzki (województwo łódzkie), natomiast 6 systemów na terenie Metropolii Górnośląsko-Zagłębiowskiej operowanych przez Nextbike funkcjonują jako połączona sieć. Pod względem rozwoju systemów Polska zajmowała w 2021 roku piąte miejsce w Europie[12].
Najwięcej procentowo w 2020 mieszkańców zapisanych w systemie miały Szamotuły ( 66%)[17]; Największą liczbę rowerów na mieszkańca miał system w Ustroniu (230 mieszkańców na jeden rower) a największe zagęszczenie stacji Chorzów[17].

Statystyki wypożyczeń[edytuj | edytuj kod]

Statystyki systemów rowerów miejskich w Polsce 2015[19]:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. bike-sharing. Diki.pl. [dostęp 2017-08-11].
  2. a b c Słownik pojęć Strategii Rozwoju Transportu do 2020 roku (z perspektywą do 2030 roku). W: Ministerstwo Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej [on-line]. mib.gov.pl. s. 3. [dostęp 2017-03-21].
  3. a b Feng Chen i inni, FIFTH GENERATION OF BIKE-SHARING SYSTEMS – EXAMPLES OF POLAND AND CHINA, „Scientific Journal of Silesian University of Technology. Series Transport”, 99, 2018, s. 5–13, DOI10.20858/sjsutst.2018.99.1 [dostęp 2022-01-05].
  4. Decathlon Rent, Wypożyczalnia rowerów Decathlon Rent, Decathlon Rent [dostęp 2022-01-05] (ang.).
  5. a b Janet Larsen, Bike-Sharing Programs Hit the Streets in Over 500 Cities Worldwide, Earth Policy Institute, 25 kwietnia 2013 [dostęp 2015-06-29] [zarchiwizowane z adresu 2015-06-29].
  6. Feng Chen i inni, FIFTH GENERATION OF BIKE-SHARING SYSTEMS – EXAMPLES OF POLAND AND CHINA, „Scientific Journal of Silesian University of Technology. Series Transport”, 99, 2018, s. 5–13, DOI10.20858/sjsutst.2018.99.1 [dostęp 2022-01-05].
  7. a b c d e f g Paul DeMaio, Bike-sharing: History, Impacts, Models of Provision, and Future, „Journal of Public Transportation”, 12 (4), 2009, s. 41–56, DOI10.5038/2375-0901.12.4.3, ISSN 1077-291X [dostęp 2022-01-05].
  8. Europe develops crush on bicycling. The Hawk Eye. [dostęp 2020-10-11].
  9. Tobias Gorges, Fahrradstationen und Fahrradverleih in Bayernmit mit Vertiefung für Call a Bike in München, ISBN 978-3-640-09218-5 [dostęp 2022-01-05] (niem.).
  10. Feng Chen i inni, FIFTH GENERATION OF BIKE-SHARING SYSTEMS – EXAMPLES OF POLAND AND CHINA, „Scientific Journal of Silesian University of Technology. Series Transport”, 99, 2018, s. 5–13, DOI10.20858/sjsutst.2018.99.1 [dostęp 2022-01-05].
  11. Will helmet law kill Seattle's new bike-share program? (ang.). The Seattle Times, 2016-12-19. [dostęp 2020-07-14].
  12. a b c d The Meddin Bike-sharing World Map Mid-2021 Report, październik 2021.
  13. The Meddin Bike-sharing World Map, bikesharingworldmap.com [dostęp 2022-01-05] (ang.).
  14. Changes in Urban Mobility Related to the Public BikeSystem with Regard to Weather Conditions and StatutoryRetail Restrictions, Marta Borowska-Stefańska i inni, 2021.
  15. Angelika Łastowska, Analiza funkcjonowania wypożyczalni rowerów miejskich w Krakowie, Zofia Bryniarska, 2015.
  16. Redakcja, Szczecinek - wypożyczalnia rowerów już działa, Głos Koszaliński, 23 lipca 2009 [dostęp 2022-01-05] (pol.).
  17. a b c d Ranking systemów rowerów miejskich 2020 - CentrumRowerowe.pl, CentrumRowerowe [dostęp 2022-01-05] (pol.).
  18. a b Strefa Danych Q3, Mobilne Mobilne, 12 września 2021 [dostęp 2022-01-05] (pol.).
  19. Rowery miejskie nie wszędzie "chwyciły". Nawet Warszawa powinna poprawić statystyki - Gospodarka komunalna, www.portalsamorzadowy.pl [dostęp 2018-06-13] (pol.).