Pyteasz z Massalii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pomnik Pyteasza na fasadzie giełdy w Marsylii

Pyteasz z Massalii (stgr. Πυθέας ὁ Μασσαλιώτης Pytheas ho Massaliotes) – wielki grecki podróżnik i geograf ur. około 350 p.n.e. w Massalii (dzisiejsza Marsylia). Wyznaczył szerokość geograficzną Marsylii z dokładnością 40 sekund kątowych za pomocą kalibrowanego gnomonu. Jako pierwszy zauważył związek pływów morskich z położeniem Księżyca.

Dzieło odkrywcze[edytuj]

Ok. 310 r. p.n.e. wyruszył w podróż na północ. Pokonując obawy potęgowane opowieściami Fenicjan o zagrożeniach czyhających na żeglarzy poza Gibraltarem, wypłynął na wody Oceanu Atlantyckiego. Żeglując głównie nocami (dla uniknięcia fenickich okrętów wojennych panujących i na tym akwenie)[1] wzdłuż wybrzeży dzisiejszej Portugalii, Hiszpanii i Francji, dotarł do brzegów Brytanii, którą opłynął, następnie do Irlandii i Wysp Szetlandzkich, jak również przypuszczalnie dalej, aż do Islandii – co dziś większość badaczy przyjmuje za najbardziej prawdopodobne usytuowanie opisanej przez niego Ultima Thule. Osiągnął również ujście Łaby i pozostawił pierwsze wiadomości o Germanach.

Jego obserwacje zamarzniętego morza, gdzie – jak pisał – nie ma już różnicy między lądem a morzem i powietrzem, a substancji łączącej wszystko nie sposób przebyć pieszo ani statkiem, zostały zinterpretowane przez Nansena jako opis kaszy lodowej, która we mgle przy brzegach dryfujących lodów rzeczywiście tak może wyglądać. Ten ostatni etap żeglugi był wyjątkowo śmiałym przedsięwzięciem, gdyż wymagał zapuszczenia się na otwarty północny ocean (dotychczas żeglowano głównie przy brzegach), dotąd zupełnie nieznany.

Statek Pyteasza był zapewne dierą długości ok. 45 m, szerokości do 7,6 m i zanurzeniu ok. 3 m.[potrzebny przypis] Załoga liczyła 50-60 wioślarzy i 16-20 marynarzy do obsługi steru i żagli[potrzebny przypis]. Zapewne[potrzebny przypis] był to lepiej zbudowany i większy statek, aniżeli Santa Maria Krzysztofa Kolumba[2].

Opisy Pyteasza były tak niewiarygodne dla współczesnych, że wielu autorów starożytnych (wśród nich Strabon) wyśmiewało jego relacje o ogromnych pływach czy też o dniach trwających 19 godzin, a także o warunkach żeglugi wśród lodów.

Zdaniem niektórych badaczy Pyteasz wpłynął na Bałtyk i dotarł nawet aż do ujścia Wisły[3]. Podstawę stanowi interpretacja[przez kogo?] fragmentu "Historii naturalnej" Pliniusza Starszego[4]:

(...) Pyteasz twierdzi, ze o jeden dzień drogi od estuarium oceanii Metuonis leży wyspa Abalus zwana też Balcią. Tam podczas wiosennych sztormów morze wyrzuca na brzeg wielkie ilości bursztynu. Mieszkańcy używają go zamiast drew do ognia i sprzedają swym sąsiadom (...)

Jego dzieło "O Oceanie" (Perí Okeanu) zachowało się we fragmentach do naszych czasów.

Śmiały żeglarz i odkrywca do dziś stanowi inspirację dla niektórych artystów. Jego postać podróżnika, który pierwszy odważył się wypłynąć na krańce świata, zainspirowała Grzegorza Turnaua do napisania piosenki "Ultima Thule".

Przypisy

  1. Niektórzy badacze tematu są zdania, iż niemożliwym było wówczas przeprawienie się przez znajdującą się w rękach Kartagińczyków, zazdrośnie przez nich strzeżoną Cieśninę Gibraltarską. Wysuwają oni hipotezę o alternatywnym przebiegu pierwszego etapu podróży: mianowicie miała ona przebiegać drogą lądową wzdłuż Rodanu, następnie Pyteasz przeprawiając się nieopodal współczesnego miasta St. Étienne ku Loarze, dążył jej biegiem aż do osiągnięcia wybrzeży Zatoki Biskajskiej, nieopodal współczesnego miasta Saint-Nazaire. Jerzy Strzelczyk: Odkrywanie Europy, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2000, s. 144, ISBN 83-7177-010-3.
  2. Sfabularyzowaną relację z odtworzonej podróży Pyteasza dał francuski archeolog François Lallemand w paradokumencie Journal de bord de Pythéas (wyd. polskie Dziennik pokładowy Pyteasza, "Iskry", Warszawa 1960).
  3. Praca zbiorowa pod red. Aleksandra Krawczuka, Wielka Historia Świata Tom 3 Świat okresu cywilizacji klasycznych, Oficyna Wydawnicza FOGRA, 2005, s. 236, ISBN 83-85719-84-9.
  4. Praca zbiorowa: Wielka Historia Świata, t. 10, Polskie Media Amer.Com, 2006, s. 67, ISBN 83-7425-365-7.