Rodaki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rodaki
Kościół pw. NMP Częstochowskiej
Kościół pw. NMP Częstochowskiej
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat olkuski
Gmina Klucze
Wysokość 358,5 do 403,5 m n.p.m.
Liczba ludności (2010) 948
Strefa numeracyjna (+48) 32
Kod pocztowy 32-310
Tablice rejestracyjne KOL
SIMC 0215195
Położenie na mapie gminy Klucze
Mapa lokalizacyjna gminy Klucze
Rodaki
Rodaki
Położenie na mapie powiatu olkuskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu olkuskiego
Rodaki
Rodaki
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Rodaki
Rodaki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Rodaki
Rodaki
Ziemia50°23′37″N 19°31′58″E/50,393611 19,532778
Kościółek pod wezwaniem św. Marka w Rodakach

Rodaki – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie olkuskim, w północnej części gminy Klucze, przy drodze wojewódzkiej nr 791 OlkuszZawiercie, w paśmie Krajobrazowego Parku Orlich Gniazd.

W 1595 roku wieś położona w powiecie proszowskim województwa krakowskiego była własnością wojewody krakowskiego Mikołaja Firleja[1]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa katowickiego.

W miejscowości znajduje się zabytkowy drewniany kościółek św. Marka z 1601 roku.

Z najwyższego wzniesienia – Świniuszki (487 m n.p.m.) – roztacza się widok na Pustynię Błędowską i ruiny zamku w Ogrodzieńcu. Na zboczu Świniuszki znajduje się jaskinia, zaliczana do jednych z najgłębszych na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej[2]. Wieś otacza obszar lesisty usiany ostańcami, poprzecinany skalistymi dolinkami, stanowiący szlak turystyczny i rowerowy, jest to teren do wspinaczek i dla grotołazów.

Rodaki podzielone są na cztery części: Dwór, Wieś, Nowsie oraz przysiółek Rzeka.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Hipoteza I: Nazwa miejscowości jest etniczna i pochodzi od jakiegoś rodu (lub rodziny), który mógł posiadać tę włość, jednak nie wiadomo jakiego (rodak – współobywatel, krewniak). W 1398 roku występuje jako Rodak, w latach 1470-80 jako Rodaky.

Hipoteza II: Nazwa „Rodaki” pochodzi od słowa „rod” – źródło.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Już w 1325 roku był tu kościółek, ale sama wieś należała do parafii Chechło.

Do 1388 roku była królewszczyzną. Wtedy jednak, wraz z Kluczami i zamkiem w Ogrodzieńcu, nadana została cześnikowi Włodkowi.

W XV w. wieś ta była własnością Salomona i Piotra herbu Łabędź. Miała wówczas 15 łanów kmiecych, z których dziesięcinę wartą 4 grzywny płacono biskupowi krakowskiemu, zaś dziesięcinę wartą 2 grzywny z łanu sołtysiego płacono plebanowi w Chechle. Według regestru poborowego w 1490 roku wieś miała 11 łanów. W 1581 roku była własnością Bonerów. W XVI w. był w Rodakach młyn i karczma. W XIX w. należała do gminy Ogrodzieniec w powiecie olkuskim. W 1870 roku dobra Rodaki zostały zakupione za sumę 11 tys. rubli przez Jana Ulryka Schaffgotsch[3]. W 1876 r. tutejszy folwark liczył 1396 mórg powierzchni, z czego 401 mórg miały grunty orne i sady, łąk mórg 39, lasu 922, nieużytków mórg 34, były w nim 4 budynki murowane i 18 drewnianych. W końcu XIX w. ziemia dworska została rozparcelowana między chłopów.

W latach 1954–1972 włączone do gromady Rodaki.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Najcenniejszym zabytkiem wsi jest drewniany kościółek pod wezwaniem św. Marka, wzniesiony prawdopodobnie przed rokiem 1601 roku z drewnianą dzwonnicą z XVIII lub XIX wieku. Przy jego budowie nie używano gwoździ. Kościółek jest jednonawowy, częściowo z podcieniami, od północy zwieńczony zakrystią i otwartymi sobotami. Na pokrytym gontem dachu znajduje się barokowa wieżyczka.

W głównym, późnobarokowym ołtarzu znajduje się obraz św. Marka. W bocznym ołtarzu kościoła znajdował się także posąg św. Mikołaja z początku XV wieku, który przeniesiony został do nowego kościoła w Rodakach. Znajduje się tam także epitafium Krzysztofa Zawalskiego, zmarłego w 1673 roku. Zabytkową świątynię otacza kamienny mur. W 2001 roku kościółek został wpisany na listę obiektów drewnianych w Małopolsce i włączony do Szlaku Architektury Drewnianej województwa małopolskiego. W roku 2006 został poddany gruntownej renowacji.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Z Rodak odjeżdżają autobusy ZKGKM Olkusz o numerach:

  • 471
  • 476
  • 477

Dodatkowo przez miejscowość przejeżdżają autobusy linii dalekobieżnej relacji Kraków-Częstochowa realizowanej przez PKS Częstochowa.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 110.
  2. Ranking jaskiń jurajskich
  3. '"Gazeta Kielecka, 1870, R. 1, nr 1, s. 6