Roman Podoski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Roman Podoski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 15 sierpnia 1873
Dąbrowica (k. Humania)
Data śmierci 23 listopada 1954
Miejsce spoczynku cmentarz w Zielonce
Zawód, zajęcie elektryk
Narodowość polska
Tytuł naukowy profesor zwyczajny
Alma Mater Politechnika Federalna w Zurychu
Uczelnia Politechnika Warszawska
Rodzice Cecylia hr. Krasicka i Józef Podoski
Małżeństwo Maria z Zakrzewskich (od 1898)
Dzieci Jan Józef (ur. 1904)
Marta (ur. 1905)
Tablica upamiętniająca Romana Podoskiego na pawilonie wschodnim dworca Warszawa Śródmieście w Warszawie

Roman Podoski (ur. 15 sierpnia 1873 w Dąbrowicy, zm. 23 listopada 1954[1]) – polski uczony elektryk, pionier elektryfikacji polskich kolei, profesor Politechniki Warszawskiej, współzałożyciel Stowarzyszenia Elektryków Polskich[2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był potomkiem galicyjskiej rodziny ziemiańskiej herbu Junosza. Ukończył gimnazjum księży Pijarów w Tarnopolu, po czym podjął studia na Politechnice Lwowskiej. W 1893 przeniósł się na wydział elektromechaniczny politechniki w Zurychu, który ukończył w 1896, jeszcze przez rok pozostając na uczelni jako asystent. W tym okresie ożenił się z Marią Zakrzewską, którą poznał w czasie wakacji na rodzinnej Ukrainie (miał z nią potem syna Jana i córkę Martę). Po studiach pracował jako projektant i budowniczy trakcji elektrycznej w Zurychu, Kolonii i Katanii. W 1902 założył w Kijowie przedsiębiorstwo, która elektryfikowało miasta w Rosji, m.in. budując elektrownie, zbankrutowało jednak wkrótce na skutek wydarzeń 1905 roku. Od 1907 pracował przy elektryfikacji warszawskich tramwajów jako naczelnik różnych sekcji technicznych i organizacyjnych Zarządu Tramwajów. W czasie I wojny światowej przebywał w Kniaży k. Humania, gdzie do czasu rewolucji październikowej zarządzał majątkiem szwagra. We wrześniu 1918 udało mu się wrócić wraz z rodziną do Warszawy.

Był pionierem trakcji elektrycznej w Polsce. W 1918 opracował pierwszy projekt elektryfikacji kolei w Polsce, który później kilkakrotnie modyfikował m.in. biorąc pod uwagę wnioski z wyjazdów studialnych do Szwajcarii, Francji i USA (od 1919). Był inicjatorem systemu zasilania trakcji elektrycznej prądem stałym o napięciu 3 kV. Za zadanie pierwszorzędne uznał zelektryfikowanie warszawskiego węzła kolejowego (szczegółowy plan tego przedsięwzięcia opracował w latach 1928–1930), po którym miała nastąpić stopniowa elektryfikacja linii Warszawa-Katowice/Kraków, Warszawa-Poznań i Katowice-Lwów. W latach 1933–1938 współzarządzał przedsiębiorstwem elektroenergetycznym Oberschlesisches Kraftwerk w Chorzowie, które pod jego kierownictwem przeszło polonizację (m.in. w 1933 zmieniono nazwę firmy na Śląskie Zakłady Elektryczne Spółka Akcyjna w Katowicach[3]). Z tego okresu pochodzi jego autorski projekt elektryfikacji katowickiego węzła kolejowego. Był członkiem zarządu Unii Polskiego Przemysłu Górniczo-Hutniczego i Związku Pracodawców Górnośląskiego Przemysłu Górniczo-Hutniczego oraz członkiem Polskiego Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Województwa Śląskiego[2].

Od 1919 Roman Podoski był wykładowcą na Wydziale Elektrycznym Politechniki Warszawskiej, gdzie wykształcił inżynierów, którzy w późniejszych latach prowadzili elektryfikację kolei. Jego zespół naukowy prowadził wiele badań, m.in. nad mocą silników trakcyjnych i prądami błądzącymi. Działalności dydaktycznej nie zaniechał także w trakcie okupacji hitlerowskiej, prowadząc m.in. tajne nauczanie w ramach konspiracji działającej przy Szkole Wawelberga i Rotwanda.

Po zakończeniu II wojny światowej i krótkim pobycie w Krakowie, gdzie organizował wykłady z elektrotechniki w Akademii Górniczej[4], Roman Podoski zamieszkał w podwarszawskiej Zielonce. Na Politechnice Warszawskiej objął nową Katedrę Kolejnictwa Elektrycznego i Prostowników, którą prowadził aż do śmierci. Był w tym czasie doradcą Ministra Komunikacji i współautorem planu elektryfikacji kolei polskich w nowych granicach państwowych. W okresie powojennym pracował też m.in. nad odbudową warszawskiego węzła kolejowego, budową Szybkiej Kolei Miejskiej w Trójmieście, elektryfikacją linii Warszawa-Śląsk i sieci kolei piaskowych, a także rozbudową sieci trolejbusowej w Wałbrzychu.

Roman Podoski był aktywnym członkiem Biura Elektryfikacji Kraju, a także współinicjatorem powstania m.in. Stowarzyszenia Elektryków Polskich (był długoletnim członkiem zarządu i prezesem Oddziału Warszawskiego tej organizacji) oraz Biura Studiów Elektryfikacji Kolei (w 1919). Od 1921 współwydawał „Przegląd Elektrotechniczny” (m.in. jako redaktor naczelny). Habilitację uzyskał w 1923[4]. Potwierdzeniem jego kwalifikacji naukowych było uzyskanie Veniam legendi – od 1923 był docentem, a od 1933 profesorem tytularnym Politechniki Warszawskiej[4]; w 1946 otrzymał nominację na profesora zwyczajnego, zaś 1951 uzyskał stopień doktora nauk technicznych[potrzebny przypis]. Był kawalerem Krzyża Oficerskiego Orderu Odrodzenia Polski (1929)[5] i Krzyża Oficerskiego belgijskiego Orderu Króla Leopolda, członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (od 1950), a następnie Polskiej Akademii Nauk (od 1952).

Syn Romana Podoskiego, Jan Podoski, był także inżynierem trakcji elektrycznej. W latach 60. na wschodnim pawilonie dworca Warszawa Śródmieście umieszczono pamiątkową tablicę[6], zaś od 2003 imię Romana i Jana Podoskich nosi ulica w warszawskiej dzielnicy Śródmieście. Od 1973 Stowarzyszenie Elektryków Polskich przyznaje Medal im. prof. Romana Podoskiego, za szczególne osiągnięcia naukowe oraz pracę zawodową i społeczną w zakresie rozwoju trakcji elektrycznej. Imię Romana Podoskiego nadano m.in. Zespołowi Szkół Mechanicznych w Krakowie i Szkole Podstawowej nr 4 w Oleśnicy.

Ważniejsze publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Tramwaje i koleje elektryczne T.1 (Warszawa, 1922) [1]
  • Tramwaje i koleje elektryczne T.2 (Warszawa, 1922) [2]
  • Trakcja elektryczna T.1 (Warszawa, 1951)
  • Trakcja elektryczna T.2 (Warszawa, 1954)
  • artykuły w Przeglądzie Technicznym (zwłaszcza w latach 1910–1912)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Marta Muszyńska: Roman Podoski. elektro.info.pl, 12 lipca 2013. [dostęp 2015-06-02].
  2. a b Jerzy Kubiatowski: Roman Podoski. ipsb.nina.gov.pl. [dostęp 2015-06-02].
  3. Rys Historyczny (pol.). elektrownia.chorzow.pl. [dostęp 2011-11-17].
  4. a b c Stefan Weinfeld, Poczet wielkich elektryków, Nasza Księgarnia, Warszawa, 1968, s. 208.
  5. 27 listopada 1929 „za zasługi na polu pracy naukowo – publicystycznej w zakresie kolejnictwa elektrycznego jako czynnika gospodarki samorządowej” M.P. z 1929 r. nr 274, poz. 630
  6. Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w.. Warszawa: Argraf, 2004, s. 21. ISBN 83-912463-4-5.