Roman Podoski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Roman Podoski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

15 sierpnia 1873
Dąbrowica (k. Humania)

Data i miejsce śmierci

23 listopada 1954
Zielonka

Miejsce spoczynku

cmentarz w Zielonce

Zawód, zajęcie

elektryk

Narodowość

polska

Tytuł naukowy

profesor zwyczajny

Alma Mater

Politechnika Federalna w Zurychu

Uczelnia

Politechnika Warszawska

Rodzice

Cecylia hr. Krasicka i Józef Podoski

Małżeństwo

Maria z Zakrzewskich (od 1898)

Dzieci

Jan Józef (ur. 1904)
Marta (ur. 1905)

Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Oficer Orderu Leopolda (Belgia)
Tablica upamiętniająca Romana Podoskiego na pawilonie wschodnim dworca Warszawa Śródmieście w Warszawie

Roman Podoski (ur. 15 sierpnia 1873 w Dąbrowicy, zm. 23 listopada 1954[1] w Zielonce) – polski uczony elektryk, pionier elektryfikacji polskich kolei, profesor Politechniki Warszawskiej, współzałożyciel Stowarzyszenia Elektryków Polskich[2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był potomkiem galicyjskiej rodziny ziemiańskiej h. Junosza - synem Józefa, dyrektora cukrowni w Cybulowie, i Cecylii z Krasickich. Rozpoczął naukę w gimnazjum księży Pijarów w Tarnopolu, a następnie w 1890 w gimnazjum we Lwowie. Po czym podjął studia na Wydziale Mechanicznym Politechniki Lwowskiej. W 1893 przeniósł się na Wydział Elektromechaniczny politechniki w Zurychu, który ukończył w 1896 z tytułem inżyniera. W latach 1896–1897 pracował na uczelni w laboratorium jako asystent profesora Heinricha Friedricha Webera. W 1898 ożenił się z Marią z Zakrzewskich, którą poznał w czasie wakacji na rodzinnej Ukrainie (miał z nią syna Jana i córkę Martę (ur. 1905)). Po studiach pracował jako projektant i budowniczy sieci elektrycznej w Zurychu, Kolonii i Katanii. W 1902 założył w Kijowie przedsiębiorstwo, która elektryfikowało miasta w Rosji, m.in. budując elektrownie, zbankrutowało jednak wkrótce na skutek wydarzeń 1905 roku. Od 1907 pracował przy elektryfikacji warszawskich tramwajów jako naczelnik różnych sekcji technicznych i organizacyjnych Zarządu Tramwajów. W czasie I wojny światowej przebywał w Kniaży k. Humania, gdzie do czasu rewolucji październikowej zarządzał majątkiem szwagra. We wrześniu 1918 udało mu się wrócić wraz z rodziną do Warszawy.

Był pionierem trakcji elektrycznej w Polsce. W 1918 opracował pierwszy projekt elektryfikacji kolei w Polsce, który później kilkakrotnie modyfikował m.in. biorąc pod uwagę wnioski z wyjazdów studialnych do Szwajcarii, Francji i USA (od 1919). Był inicjatorem systemu zasilania trakcji elektrycznej prądem stałym o napięciu 3 kV. Za zadanie pierwszorzędne uznał zelektryfikowanie warszawskiego węzła kolejowego (szczegółowy plan tego przedsięwzięcia opracował w latach 1928–1930), po którym miała nastąpić stopniowa elektryfikacja linii Warszawa – Katowice / Kraków, Warszawa – Poznań i Katowice – Lwów. W latach 1933‒1938 współzarządzał przedsiębiorstwem elektroenergetycznym «Oberschlesisches Kraftwerk» w Chorzowie, które pod jego kierownictwem przeszło polonizację (m.in. w 1933 zmieniono nazwę firmy na «Śląskie Zakłady Elektryczne Spółka Akcyjna w Katowicach»[3]). Z tego okresu pochodzi jego autorski projekt elektryfikacji katowickiego węzła kolejowego. Był członkiem zarządu Unii Polskiego Przemysłu Górniczo-Hutniczego i Związku Pracodawców Górnośląskiego Przemysłu Górniczo-Hutniczego oraz członkiem Polskiego Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Województwa Śląskiego[2].

Od 1919 Roman Podoski był wykładowcą na Wydziale Elektrycznym Politechniki Warszawskiej, gdzie wykształcił inżynierów, którzy w późniejszych latach prowadzili elektryfikację kolei. Jego zespół naukowy prowadził wiele badań, m.in. nad mocą silników trakcyjnych i prądami błądzącymi. Asystentami profesora Podoskiego byli, m.in.: Zdzisław Grunwald, Jan Podoski, Witold Szuman[4]. Działalności dydaktycznej nie zaniechał także w trakcie okupacji hitlerowskiej, prowadząc m.in. tajne nauczanie w ramach konspiracji działającej przy Szkole Wawelberga i Rotwanda.

Po zakończeniu II wojny światowej i krótkim pobycie w Krakowie, gdzie organizował wykłady z elektrotechniki w Akademii Górniczej[5], Roman Podoski zamieszkał w podwarszawskiej Zielonce. Na Politechnice Warszawskiej objął nową Katedrę Kolejnictwa Elektrycznego i Prostowników, którą prowadził aż do śmierci. Był w tym czasie doradcą Ministra Komunikacji i współautorem planu elektryfikacji kolei polskich w nowych granicach państwowych. W okresie powojennym pracował też m.in. nad odbudową warszawskiego węzła kolejowego, budową Szybkiej Kolei Miejskiej w Trójmieście, elektryfikacją linii Warszawa – Śląsk i sieci kolei piaskowych, a także rozbudową sieci trolejbusowej w Wałbrzychu.

Roman Podoski był aktywnym członkiem Biura Elektryfikacji Kraju, a także współinicjatorem powstania m.in. Stowarzyszenia Elektryków Polskich (był długoletnim członkiem zarządu i prezesem Oddziału Warszawskiego tej organizacji) oraz Biura Studiów Elektryfikacji Kolei (w 1919). Od 1921 był współwydawcą „Przegląd Elektrotechniczny” (m.in. jako redaktor naczelny). Habilitację uzyskał w 1923[5]. Potwierdzeniem jego kwalifikacji naukowych było uzyskanie Veniam legendi – od 1923 był docentem, a od 1933 profesorem tytularnym Politechniki Warszawskiej[5]; w 1946 otrzymał nominację na profesora zwyczajnego, zaś 1951 uzyskał stopień doktora nauk technicznych[potrzebny przypis]. Był członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (od 1950), a następnie Polskiej Akademii Nauk (od 1952).

Pochowany na cmentarzu Parafii Matki Bożej Częstochowskiej w Zielonce (sektor E-21-27_28)[6].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W latach 60. na wschodnim pawilonie dworca Warszawa Śródmieście umieszczono pamiątkową tablicę[8], zaś od 2003 imię Romana i Jana Podoskich nosi ulica w warszawskiej dzielnicy Śródmieście. Imię Romana Podoskiego nadano m.in. Zespołowi Szkół Mechanicznych w Krakowie i Szkole Podstawowej nr 4 w Oleśnicy.

Od 1974 Stowarzyszenie Elektryków Polskich przyznaje Medal im. prof. Romana Podoskiego, za szczególne osiągnięcia naukowe oraz pracę zawodową i społeczną w zakresie rozwoju trakcji elektrycznej[9].

Ważniejsze publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Tramwaje i koleje elektryczne T.1 (Warszawa, 1922)[1]
  • Tramwaje i koleje elektryczne T.2 (Warszawa, 1922)[2]
  • Trakcja elektryczna T.1 (Warszawa, 1951)
  • Trakcja elektryczna T.2 (Warszawa, 1954)
  • artykuły w Przeglądzie Technicznym (zwłaszcza w latach 1910–1912)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Marta Muszyńska: Roman Podoski. elektro.info.pl, 12 lipca 2013. [dostęp 2015-06-02].
  2. a b Jerzy Kubiatowski: Roman Podoski. ipsb.nina.gov.pl. [dostęp 2015-06-02].
  3. Rys Historyczny (pol.). elektrownia.chorzow.pl. [dostęp 2011-11-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-04-27)].
  4. Medale SEP (1974) - prof. Roman Podoski - Tydzień w SEP nr 249, sep.com.pl [dostęp 2022-06-05].
  5. a b c Stefan Weinfeld, Poczet wielkich elektryków, Nasza Księgarnia, Warszawa, 1968, s. 208.
  6. Cmentarz parafialny w Zielonce - wyszukiwarka osób pochowanych, zielonka.grobonet.com [dostęp 2022-05-05].
  7. M.P. z 1929 r. nr 274, poz. 630 „za zasługi na polu pracy naukowo-publicystycznej w zakresie kolejnictwa elektrycznego jako czynnika gospodarki samorządowej”.
  8. Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w.. Warszawa: Argraf, 2004, s. 21. ISBN 83-912463-4-5.
  9. Medal SEP im. prof. Romana Podoskiego (1873–1954), www.ee.pw.edu.pl [dostęp 2022-05-05].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Roman Podoski, Internetowy Polski Słownik Biograficzny [dostęp 2022-03-01].