Sobór Świętej Trójcy w Łucku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sobór Świętej Trójcy w Łucku
sobór katedralny
Ilustracja
Widok od bramy wejściowej
Państwo  Ukraina
Miejscowość Łuck
Wyznanie prawosławne
Kościół Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego
Wezwanie św. Trójca
Położenie na mapie Łucka
Mapa lokalizacyjna Łucka
Sobór Świętej Trójcy w Łucku
Sobór Świętej Trójcy w Łucku
Położenie na mapie obwodu wołyńskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu wołyńskiego
Sobór Świętej Trójcy w Łucku
Sobór Świętej Trójcy w Łucku
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Sobór Świętej Trójcy w Łucku
Sobór Świętej Trójcy w Łucku
50,746205°N 25,325972°E/50,746205 25,325972

Sobór Świętej Trójcy (ukr. Cвято-троїцький кафедральний собор) – cerkiew katedralna eparchii wołyńskiej Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego, w Łucku.

Historia[edytuj]

Świątynia została wzniesiona w miejscu dawnego drewnianego kościoła Świętego Krzyża (pierwsza wzmianka o nim z roku 1585) ufundowanego według niektórych źródeł przez Stefana Batorego. Grunty obok kościoła w roku 1643 kupiła Agnieszka Paszyńska, żona sędziego ziemskiego Wojciecha Staniszewskiego, ofiarując je zakonowi ojców bernardynów.

Kościół Krzyża Świętego przed przebudową (pocztówka wyd. w 1916 r.)
Widok soboru od strony placu Teatralnego

W roku 1720 starosta wileński Karol Radziwiłł założył w miejscu drewnianego klasztoru nowy murowany warowny klasztor na planie podkowy ofiarując 40 tysięcy złotych na klasztor i 16 tysięcy na kościół. W roku 1737 rozpoczęto budowę kościoła według projektu architekta jezuickiego Pawła Giżyckiego. Budowę ukończył kasztelan żytomierski Stanisław Pruszyński. Na początku XIX wieku w klasztorze mieściła się rezydencja rzymskokatolickiego biskupa Kacpra Cieciszowskiego. Klasztor prezentował się wtedy tak okazale, że w czasie swych pobytów w Łucku kwaterował tu kilkakrotnie rosyjski car Aleksander I Romanow. Klasztor bernardynów został skasowany w roku 1853. Kościół pozostał czynny jako parafialny i był czynny jeszcze do roku 1867. W 1867 zamieniono go na cerkiew prawosławną, początkowo wojskową, następnie zaś na sobór, usuwając dawne wyposażenie katolickie. Po kasacie klasztoru mieściło się w nim więzienie, następnie siedziba magistratu i gimnazjum.

Sobór został poświęcony w obrządku prawosławnym 4 września 1880 roku. W okresie międzywojennym w klasztorze mieściła się biblioteka publiczna oraz Wołyński Urząd Wojewódzki. Po wojnie w klasztorze urzędował komisariat milicji, śledczy wydział NKWD. W późniejszych latach mieścił się tutaj historyczny wydział Instytutu Pedagogicznego oraz Wołyńskie seminarium duchowne, zamknięte w roku 1964. Od roku 1992 sobór pełni funkcję cerkwi katedralnej Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Obecnie gmach klasztorny zajmuje odnowione seminarium duchowne, żeński klasztor św. Bazylego, sklep z dewocjonaliami oraz instytucje świeckie – biblioteka, studio fotograficzne i inne.

Na mocy wyroku sądowego sobór miał zostać przekazany strukturom eparchii wołyńskiej Patriarchatu Moskiewskiego. Ta jednak nie podjęła żadnych starań w kierunku wcielenia wyroku w życie[1].

Architektura[edytuj]

Rzut soboru i klasztoru
Nawa główna soboru

Sobór jest trójnawową bazyliką z transeptem i prostokątnie zamkniętym prezbiterium z dwiema zakrystiami. Podczas przebudowy dodano czworoboczną wieżę w fasadzie i kopułę nad skrzyżowaniem naw. Rozebrano też spływy wolutowe, a przy bocznych wejściach dobudowano przedsionki. Elewacje zachowały elementy pierwotnego wystroju: pilastry, lizeny, rozbudowane gzymsy i belkowania, prostokątne i półkoliście zamknięte wnęki. Wnętrze jest nakryte sklepieniami krzyżowymi. Najcenniejszym zabytkiem obecnego wyposażenia jest XVII-wieczny pozłacany dębowy dwurzędowy ikonostas w stylu pseudorosyjskim, przeniesiony z cerkwi Podwyższenia Krzyża Św. (Brackiej) na Starym Mieście w Łucku. Centralnym punktem ikonostasu są ażurowe carskie wrota, na których znalazły się ikony Zwiastowania i czterech Ewangelistów. Po obydwu stronach wrót tradycyjnie rozmieszczone zostały postacie Chrystusa i Matki Bożej oraz ikony Chrystusa – Nauczyciela, Bogurodzicy Hodigitrii, św. Olgi i św. Włodzimierza, świętych Cyryla i Metodego. Wśród najbardziej cennych ikon świątyni wymienia się również ikonę Soboru Świętych Ruskich i Podwyższenia Krzyża Świętego z XIX w. Przed soborem, od strony placu, znajduje się murowana brama z 1904 roku z dwiema furtami, a obok niej niewielki cmentarz, pozostałość dawnego cmentarza bernardyńskiego.

W dzwonnicy soboru Św. Trójcy zawieszono 9 dzwonów. Najstarszy odlany w roku 1820. Najcięższy dzwon o wadze 2,5 t odlany w Moskwie w roku 1890. Największy z nich pochodzi z roku 1907.

Dwukondygnacyjny budynek klasztoru bernardynów zwraca uwagę oryginalnym założeniem na planie półkola otaczającego prezbiterium świątyni. W centralnej części widoczne są dwa półcylindryczne ryzality. Półkoliste skrzydła są zakończone prostokątnymi pawilonami. W niektórych pomieszczeniach zachowały się sklepienia krzyżowe.

Fotogaleria[edytuj]

Przypisy

Bibliografia[edytuj]