Jerzy Żuławski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jerzy Żuławski
Ilustracja
Jerzy Żuławski na początku I wojny światowej
Data i miejsce urodzenia 14 lipca 1874
Majątek Lipowiec, wieś Glinik
Data i miejsce śmierci 9 sierpnia 1915
Dębica
Ważne dzieła

Trylogia księżycowa

Portret Jerzego Żuławskiego autorstwa Stanisława Wyspiańskiego
Grób pisarza na Cmentarzu Wojskowym w Dębicy

Jerzy Żuławski herbu Szeliga (ur. 14 lipca 1874 w Lipowcu k. Rzeszowa (obecnie przysiółek wsi Glinik), zm. 9 sierpnia 1915 w Dębicy) – polski filozof, pisarz, poeta i dramaturg okresu Młodej Polski. Wraz z Władysławem Umińskim i Antonim Langem jeden z prekursorów polskiej literatury fantastycznonaukowej. Jako poeta przedstawiciel dekadentyzmu i katastrofizmu. Autor dramatów symbolicznych oraz prozy poetyckiej, a także esejów filozoficznych.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Kazimierza i Józefy z domu Gosławskiej Urodził sie i do drugiego roku życia przebywał w folwarku Lipowiec (obecnie przysiółek wsi Glinik) dzierżawionym przez jego ojca. Lipowiec w tym czasie był małym majątkiem ziemskim, obejmującym około 100 mórg (czyli ponad 50 hektarów) ornego gruntu, dom mieszkalny, zabudowania folwarczne, gumna stajnię i owczarnie. Lata dzieciństwa późniejszy pisarz spędził w rodzinnym majątku, w Młynnem w dworku "Słomiana" pod Limanową. Majątek ten obejmował 300 morg gruntu ornego wraz z lasem. "Słomiana"-cztero pokojowy dworek pomieścić musiał ośmioosobową rodzinę, Jerzy miał bowiem pięciu braci. [1] Uczęszczał do gimnazjum w Bochni, następnie do szkoły realnej w Krakowie. Od 1892 studiował na politechnice w Zurychu, zaś od 1895 do 1898 roku na Wydziale Filozoficznym uniwersytetu w Bernie, gdzie uzyskał doktorat na podstawie rozprawy „Problem przyczynowości u Spinozy", której streszczenie znaleźć można w roczniku „Studiów filozoficznych" z 1901 roku. Po powrocie do Polski uczył w gimnazjum w Jaśle i Krakowie. Od 1902 roku poświęcił się wyłącznie pracy literackiej. Żuławski związany był ze środowiskiem krakowskiej bohemy artystycznej, przyjaźnił się z Kasprowiczem, Przybyszewskim, Rydlem i Tetmajerem. Po 1900 dużo podróżował. Rozwijał pasję narciarza, alpinisty i taternika. Wraz z bratem Januszem 28 sierpnia 1909 dokonał pierwszego letniego wejścia na Przełączkę pod Kopą Popradzką i Smoczą Grań w Tatrach Wysokich[1].

W 1910 roku zamieszkał na stałe w Zakopanem. Był współzałożycielem Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego. Prowadził w willi „Łada" otwarty dom literacki, w którym gościli Witkacy, Staff, Kasprowicz, Tetmajer. Gdy wybuchła I wojna światowa, wstąpił do Legionów. Był w szeregach Strzelców, redagował pismo „Do Broni". Po wkroczeniu Pierwszej Kompanii Kadrowej na ziemie zaboru rosyjskiego w 1914 roku przez 2 dni był komisarzem Wojsk Polskich w Książu[2]. Był komisarzem Polskiej Organizacji Narodowej w 1914 roku[3]. Zmarł w szpitalu wojskowym w Dębicy na tyfus brzuszny.

Jego synami byli Wawrzyniec Żuławski, Marek Żuławski i Juliusz Żuławski.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Debiutował jako poeta w roku 1895 zbiorem Na strunach duszy[4] mocno osadzonym w poetyce dekadentyzmu. Jego twórczość była wysoko ceniona przez współczesnych (np. Stanisława Przybyszewskiego) i nadal ma swoich wielbicieli.[potrzebny przypis]

Jego najbardziej znane utwory to trylogia science fiction dziejąca się na Księżycu (Na srebrnym globie, Zwycięzca, Stara Ziemia). Był autorem wielu zbiorów wierszy, powieści, sztuk scenicznych, rozpraw filozoficznych i estetycznych. Publikował w „Życiu", „Młodości", „Krytyce", „Strumieniu", „Chimerze", „Słowie Polskim". Przez pewien czas był współredaktorem „Krytyki". Trylogia księżycowa tłumaczona na język czeski, niemiecki, rosyjski, węgierski była inspiracją dla wielu pisarzy, zarówno polskich (np. Stanisław Lem), jak i obcych. Na jej podstawie stryjeczny wnuk pisarza, Andrzej Żuławski, nakręcił film Na srebrnym globie.

Jeden z jego najsłynniejszych wierszy „Do moich synów" został napisany w 1914 r.

W 2008 roku utworzona została Nagroda Literacka im. Jerzego Żuławskiego dla najlepszych polskich utworów fantastycznych.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Powieści[edytuj | edytuj kod]

Zbiory opowiadań[edytuj | edytuj kod]

Zbiory poezji[edytuj | edytuj kod]

Zbiory esejów[edytuj | edytuj kod]

  • Prolegomena[16] (1902)
  • Szkice literackie[17] (1913)
  • Przed zwierciadłem prawdy[18] (1914)
  • Miasta umarłe[19] (1918)

Dramaty[edytuj | edytuj kod]

Książki popularnonaukowe[edytuj | edytuj kod]

  • Benedykt Spinoza. Człowiek i dzieło[28][29] (1902)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Witold Henryk Paryski: Tatry Wysokie. Przewodnik taternicki. Część IX. Waga – Szarpane Turnie. Warszawa: Sport i Turystyka, 1964.
  2. Bohdan Urbankowski, Józef Piłsudski. Marzyciel i strateg., t. I, Warszawa 1997, s. 179.
  3. Jerzy Pająk, Z dziejów Polskiej Organizacji Narodowej (wrzesień-grudzień 1914), w: Kieleckie Studia Historyczne, t. 14, 1996, s. 106.
  4. Jerzy Żuławski, Na strunach duszy, wyd. 1895, polona.pl [dostęp 2018-06-26].
  5. Jerzy Żuławski, Na srebrnym globie : rękopis z Księżyca, wyd. 1903, polona.pl [dostęp 2018-06-26].
  6. Jerzy Żuławski, Zwycięzca : powieść, wyd. 1910, polona.pl [dostęp 2018-06-26].
  7. Jerzy Żuławski, Stara ziemia : powieść, wyd. 1911, polona.pl [dostęp 2018-06-26].
  8. Jerzy Żuławski, Powrót, wyd. 1914, polona.pl [dostęp 2018-06-26].
  9. Jerzy Żuławski, Profesor Butrym, wyd. 1916, polona.pl [dostęp 2018-06-26].
  10. Jerzy Żuławski, Opowiadania prozą, wyd. 1902, polona.pl [dostęp 2018-06-26].
  11. Jerzy Żuławski, Bajka o człowieku szczęśliwym : nowe opowiadania, wyd. 1910, polona.pl [dostęp 2018-06-26].
  12. Jerzy Żuławski, Na strunach duszy, wyd. 1895, polona.pl [dostęp 2018-06-26].
  13. Jerzy Żuławski, Intermezzo : (poezje), wyd. 1897, polona.pl [dostęp 2018-06-26].
  14. Jerzy Żuławski, Poezje. 2, wyd. 1900, polona.pl [dostęp 2018-06-26].
  15. Jerzy Żuławski, Z domu niewoli : poezje, wyd. 1902, polona.pl [dostęp 2018-06-26].
  16. Jerzy Żuławski, Prolegomena : uwagi i szkice, wyd. 1902, polona.pl [dostęp 2018-06-27].
  17. Jerzy Żuławski, Szkice literackie : książki, myśli, ludzie, wyd. 1913, polona.pl [dostęp 2018-06-27].
  18. Jerzy Żuławski, Przed zwierciadłem prawdy : szkice filozoficzne, wyd. 1914, polona.pl [dostęp 2018-06-27].
  19. Jerzy Żuławski, Miasta umarłe, wyd. 1918, polona.pl [dostęp 2018-06-27].
  20. Jerzy Żuławski, Dyktator : prolog i cztery akty z krwawych dni 1863 r., wyd. 1902, polona.pl [dostęp 2018-06-27].
  21. Jerzy Żuławski, Eros i Psyche, wyd. 1904, polona.pl [dostęp 2018-06-27].
  22. Jerzy Żuławski, Ijola : dramat w 4 aktach z czasów średniowiecza, wyd. 1905, polona.pl [dostęp 2018-06-27].
  23. Jerzy Żuławski, Gra : tryptyk sceniczny, wyd. 1906, polona.pl [dostęp 2018-06-27].
  24. Jerzy Żuławski, Donna Aluica : dramat w 5 aktach, wyd. 1906, polona.pl [dostęp 2018-06-27].
  25. Jerzy Żuławski, Za cenę łez : komedja omyłek w 3 aktach, wyd. 1910, polona.pl [dostęp 2018-06-27].
  26. Jerzy Żuławski, Koniec Mesjasza : dramat w 4 aktach, wyd. 1911, polona.pl [dostęp 2018-06-27].
  27. Jerzy Żuławski, Gród słońca : baśń dramatyczna w 3 aktach, wyd. 1911, polona.pl [dostęp 2018-06-27].
  28. Jerzy Żuławski, Benedykt Spinoza : człowiek i dzieło. [Cz. 1], wyd. 1902, polona.pl [dostęp 2018-06-27].
  29. Jerzy Żuławski, Benedykt Spinoza : człowiek i dzieło. Cz. 2, wyd. 1902, polona.pl [dostęp 2018-06-27].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A. Niewiadowski, A. Smuszkiewicz: Leksykon polskiej literatury fantastycznonaukowej. Wydawnictwo Poznańskie, 1990.
  • Jerzy Żuławski. sejm-wielki.pl. [dostęp 2015-10-31].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]