Sopotnia Wielka

Sopotnia Wielka

wieś
Sopotnia Wielka i szczyty Kotarnica i Łazy
Państwo	Polska
Województwo	śląskie
Powiat	żywiecki
Gmina	Jeleśnia
Wysokość	ok. 500 – 720 m n.p.m.
Liczba ludności (2008)	ok. 2000
Strefa numeracyjna	33
Kod pocztowy	34-341
Tablice rejestracyjne	SZY
SIMC	0056153
Położenie na mapie gminy Jeleśnia Sopotnia Wielka
Położenie na mapie Polski Sopotnia Wielka
Położenie na mapie województwa śląskiego Sopotnia Wielka
Położenie na mapie powiatu żywieckiego Sopotnia Wielka
49°35′33″N 19°17′44″E

Sopotnia Wielka – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie żywieckim, w gminie Jeleśnia.

Położenie

Miejscowość znajduje się w Beskidzie Żywieckim, w dolinie Sopotnia. Wieś otaczają szczyty Beskidu Żywieckiego zaliczane do Grupy Lipowskiego Wierchu i Romanki (Rysianka, Romanka, Kotarnica i Łazy) oraz Grupy Pilska (Trzy Kopce, Palenica, Sypurzeń, Buczynka, Malorka, Uszczawne Niżne, Łabysówka i Krzyżowa.

Nazwa

Żywiecki wójt Andrzej Komoniecki tak tłumaczył nazwę miejscowości w pisanym na początku XVIII w. „Dziejopisie Żywieckim”, odwołując się do znanego już wówczas wodospadu na płynącym przez wieś potoku: Sopotnia Wielka albo Głębokie nazwana od rzeki Sopot albo miejsca na tej rzece przezwanego, gdzie woda tej rzeki ze skały jak z dachu z wysoka głęboko wpada, że żerdź długa starczyć nie może. Głębokie też nazwano, że ta rzeka z między hal głębokich wypada i płynie przez tę wieś.

Historia

Wieś należy do jednego ze starszych okręgów osadniczych w Beskidach. Dokładne określenie początku osadnictwa jest nie do ustalenia z powodu braku dokumentów jednoznacznie lokujących to wydarzenie w czasie. Nazwa wsi pojawiła się już w przywileju wydanym dla mieszczan żywieckich przez Jana Komorowskiego, pana na Żywcu, w 1562 r.

Sopotnia Wielka była wsią zarębną. Wspomniany wyżej „Dziejopis Żywiecki” podawał, że w 1628 r. 12 zarębników w Sopotni Wielkiej płaciło po 24 grosze taczma na rzecz kościoła w Jeleśni. Jednak już na początku XVIII w., w czasie pisania „Dziejopisu...”, wieś liczyła 21 zarębków.

Nazwa najwyżej ulokowanej części wsi – Kolonia – pochodzi od kolonistów, czyli osadników sprowadzonych do Sopotni Wielkiej przez żywieckich Habsburgów. Proces zaczął się w połowie XIX wieku. W tym też okresie w księgach parafialnych pojawiają się pierwsze wpisy na temat narodzin oraz śmierci osób z rodzin kolonistów. Nazwiska takie jak: Jager, Kraus, Theuer, Abel, Weiser, Burggrabke wpisały się na stałe do historii mieszkańców tej miejscowości i niektóre z nich nadal występują obecnie, często w spolszczonej formie jak np. Jegier, Tajer. Osadnicy byli pochodzenia niemieckiego i przybywali między innymi z Moraw, które obecnie są częścią Czech. Przybycie tych robotników miało duży wpływ na życie mieszkańców Sopotni Wielkiej. Z biegiem czasu rodziny kolonistów zaczęły się łączyć z rodzinami lokalnych mieszkańców poprzez więzy małżeńskie, aż w końcu zasymilowały się z lokalną społecznością. Jeden z ostatnich składów z drewnem w drodze na szlaku na Rysiankę jest od dawna określany jako "Wajzerka" od nazwiska rodziny jednego z robotników leśnych.

Od lat 90. XX wieku praca na roli nie jest już głównym zajęciem mieszkańców. Powstały wówczas liczne zakłady zajmujące się przetwórstwem drewna i produkcją desek, palet drewnianych, boazerii, sztachet czy podbitki drewnianej. Bywało tak, że w co drugim domu był większy lub mniejszy zakład produkcyjny. Obecnie w miejscowości jest kilka takich zakładów, działających często od kilkunastu lat. Mieszkańcy Sopotni Wielkiej nie pracują już tak licznie jak kiedyś w okolicznych lasach. Najczęściej pojedyncze osoby pracują przy ścince i zrywce drewna i sezonowo przy uprawach leśnych. W okresie letnim duża część mieszkańców Sopotni Wielkiej trudni się zbieraniem jagód leśnych (borówek) w celach zarobkowych.

W przeciwieństwie do pobliskiego Korbielowa, Sopotnia Wielka nie ma rozwiniętej infrastruktury turystycznej – jedynie kilka gospodarstw agroturystycznych i byłą chatkę studencką Politechniki Śląskiej: Chatka AKT „Dobrodziej” na Witasówce. W górnej części wsi jest natomiast spore (ok. 150) osiedle domków letniskowych.

Pieczęć wsi przedstawia rysia.

W latach 1954–1960 wieś była siedzibą władz gromady Sopotnia Wielka, po jej zniesieniu w gromadzie Sopotnia Mała. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie bielskim.

Edukacja

Trudno określić, kiedy rozpoczęło się szkolnictwo w Sopotni Wielkiej. Hieronim Woźniak wskazuje, że szkoła trywialna w Sopotni Wielkiej powstała ok. 1860 roku. Przez lata kolejnymi nauczycelami we wsi mieli być żyd z Krakowa, gajowy o nazwisku Gawlas, a od 1921 roku oficer wojska polskiego o nazwisku Ptak, który nauczał dzieci chłopskie zgodnie z ówczesnym programem szkoły 4-klasowej.

W 1922 roku rozpoczęto budowę pierwszej szkoły powszechnej, która została otwarta w 1924 roku jako szkoła 4-klasowa. W 1939 roku została przemianowana na szkołę 6-klasową. 22 lipca 1939 wybuchł pożar w wyniku, którego spłonęła cała czas szkoła wraz z dokumentacją. W trakcie II wojny światowej nauczycieli nauczali w swoich domach.

W ramach czynu społecznego w 1946 roku przystąpino do budowy szkoły, która początkowo funkcjonowała jako szkoła 7-klasowa. W latach 1968-2015 nosiła nazwę Zespołu Szkół nr 4 w Sopotni Wielkiej, a od 1 września 2015 roku Zespołu Szkolno-Przedszkolnego, w ramach którego funkcjonuje przedszkole, szkoła podstawowa oraz funkcjonowało gimnazjum, aż do ich likwidacji w 2019 roku.

Sopotnia Wielka obecnie

Na terenie wsi działalność duszpasterską prowadzi Kościół Rzymskokatolicki (parafia Matki Bożej Nieustającej Pomocy).

W październiku 2011 utworzono tu pierwszy w Polsce Obszar Ochrony Ciemnego Nieba, zmieniono oświetlenie uliczne na emitujące mniej zbędnego, rozproszonego światła. Utworzeniu Obszaru towarzyszyło Multiplanetarium. W 2023 roku jako pierwsza miejscowość w Polsce otrzymała tytuł Międzynarodowej Społeczności Ciemnego Nieba nadawany przez Dark Sky International w USA.

W marcu 2015 roku oficjalnie otwarto publicznie dostępne obserwatorium astronomiczne zlokalizowane na dachu Zespołu Szkół nr 4 w Sopotni Wielkiej, wybudowane z inicjatywy Stowarzyszenia POLARIS – OPP zajmującego się popularyzacją tejże tematyki wśród dzieci i młodzieży na tym terenie od 1994 roku.

W Sopotni Wielkiej czynna jest również jedyna w Polsce imitacja wnętrza stacji kosmicznej pn. Youth Space Station oraz dydaktyczna makieta Sopotni Wielkiej 2050 w skali H0 (1:87) – obie atrakcje wybudowane przez lokalną młodzież i pasjonatów. Funkcjonuje również stadnina koni.

Turystyka

W Sopotni Wielkiej znajduje się najwyższy w Beskidach Wodospad w Sopotni Wielkiej o wysokości 12 m, uznany za pomnik przyrody. W jego pobliżu jest także grupa starych drzew (kilka sosen i modrzew), między nimi stoi pomnik mieszkańców poległych podczas II wojny światowej.

– na Romankę – 2.50 h, z powrotem 2.15 h

– na Rysiankę – 2.10 h, z powrotem 1.35 h

– na Halę Miziową – 2.40 h, z powrotem 2 h

– do Korbielowa przez Przysłopy – 1.50 h, z powrotem 1.55 h

Miejscowość oferuje mało znaną dotąd w kraju astroturystykę, opartą na nocnych wyprawach w celu obserwacji astronomicznych. Regularnie odbywają się tutaj Festiwale Ciemnego Nieba.

Zobacz też

• Sopotnia Mała
• Potok Sopotnia Wielka

Linki zewnętrzne

• Wiadomości o Sopotni Wielkiej