Społeczeństwo informacyjne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Społeczeństwo informacyjnespołeczeństwo, w którym towarem staje się informacja traktowana jako szczególne dobro niematerialne, równoważne lub cenniejsze nawet od dóbr materialnych. Przewiduje się rozwój usług związanych z 3P (przesyłanie, przetwarzanie i przechowywanie informacji).

Geneza terminu[edytuj | edytuj kod]

Termin został wprowadzony w 1963 roku przez Japończyka Tadao Umesao (wersja oryginalna jōhōka shakai) w artykule o teorii ewolucji społeczeństwa wykorzystującego na technikę informatyczną, a spopularyzowany przez Kenichi Koyama w 1968 roku w rozprawie pt. „Wprowadzenie do teorii informacji” (Introduction to Information Theory)[1]. W 1971 r. w Japonii powstał również plan wdrażania społeczeństwa informacyjnego oraz uznano go za cel 2000 r[2]. Japonia według tego planu miała stać się pierwszym społeczeństwem informacyjnym na świecie.

Europejskie społeczeństwo spotkało się z tym terminem po raz pierwszy pod koniec lat 70. Zaprezentowali je eksperci - Alain Minca oraz Simon Nory[3]. W Stanach Zjednoczonych ten termin wprowadzono dzięki pracom Macra Uri Porata oraz Fitza Machlupa[4]. Wartość informacji dla człowieka wzrosła na przełomie XX i XXI wieku. Od tego przełomu informacja stanowi podwaliny funkcjonowania gospodarki, zaliczono ją nawet do zasobów zaraz obok pracy czy ziemi[5].

Społeczeństwo informacyjne odnosi się do technicznych narzędzi komunikacji oraz magazynowania i przekształcania informacji.Dla nowego społeczeństwa zasobami stały się wiedza i informacja, a nie tak jak dotychczas praca i kapitał. Opiera się na 3 zasadach:

  • Przejście od produkcji dóbr materialnych do usług;
  • Kodyfikacja wiedzy teoretycznej;
  • Powstanie technologii wspierającej podejmowanie decyzji[6].

Teorie rozwoju społecznego tłumaczą społeczeństwo informacyjne jako kolejny etap rozwoju społecznego, po społeczeństwie przemysłowym. Określane jest również mianem społeczeństwa post nowoczesnego, ponowoczesnego lub poprzemysłowego. Z punktu widzenia społecznego podziału pracy, społeczeństwem informacyjnym będzie nazywana zbiorowość w której 50% plus jedna osoba lub więcej, spośród zawodowo czynnych, zatrudnionych jest przy przetwarzaniu informacji. Daniel Bell określał pracę człowieka przednowoczesnego jako grę człowieka z przyrodą, człowieka nowoczesnego jako grę człowieka z naturą nieożywioną a pracę człowieka ponowoczesnego jako grę między ludźmi.

Rewolucja cyfrowa[edytuj | edytuj kod]

Rewolucja cyfrowa nazywana jest także czwartą rewolucją przemysłową, a społeczeństwo informacyjne jest jej efektem. Pierwsza rewolucja miała miejsce w latach 60. XVIII w. Jej początkiem było wynalezienie maszyny parowej, która pozwoliła rozwinąć się społeczeństwu - od społeczeństwa rolniczego do przemysłowego.

Druga rewolucja cyfrowa miała miejsce w XX wieku wraz z powstaniem elektryczności oraz silnika spalinowego, które umożliwiły stworzenie maszyn, a więc rozbudowały rynek przemysłowy na szerszą skalę.

Trzecia rewolucja cyfrowa wprowadziła na rynek komputery i rozpoczęła się w latach 60. XXI w. Spowodowało to rozrośnięcie się przemysłu. Powstały pierwsze systemy IT do planowania i kontroli[7].

Pół wieku później nastąpiła czwarta rewolucja cyfrowa. Rozpowszechniła ona technologie sieciowe, obiekty komunikujące się ze sobą (Internet Rzeczy - IoT) oraz Sztuczną Inteligencję. W ten sposób świat cyfrowy przenika się ze światem fizycznym[8].

Komputeryzacja przyniosła wiele zmian. Towarzyszą jej szanse oraz zagrożenia:

  • Niższe bariery pomiędzy wytwórcami a rynkiem – dzięki programom, które umożliwiają tworzenie projektów cyfrowych i drukowaniu 3D, inżynierowie mogą samodzielnie tworzyć prototypy swoich prac i testować ich osiągi bez konieczności angażowania zespołu mechaników na etapie projektowania.
  • Wykorzystanie Sztucznej Inteligencji – wzrost produktywności w usługach i przemyśle dzięki systemom, które przejmą od ludzi wykonywanie powtarzalnych i czasochłonnych zadań.
  • Integracja różnych technologii, większe przenikanie się wielu dziedzin nauki – wzrost stosowania nowoczesnych technologii i cyfryzacja każdej dziedziny życia umożliwi powstanie usług na styku tych dziedzin, takich jak autonomiczny transport czy usługi medyczne na odległość.
  • Zwiększona jakość życia (dzięki automatyzacji i robotyzacji) – zastosowanie robotów w codziennym życiu wpłynie na odciążenie człowieka od jego codziennych zadań, np. dzięki wprowadzeniu cyfrowych asystentów i sprzętów gospodarstwa domowego połączonych z Internetem.
  • Połączenie różnych dziedzin życia dzięki sieci Internet – tzw. Internet Rzeczy  (Internet of Things, IoT) to łączność urządzeń, systemów i usług, a także autonomiczna komunikacja między maszynami. Rozwój jeszcze szybszej sieci (5G) umożliwi rozszerzenie technologii inteligentnych domów i wykorzystanie jej do powstania inteligentnych miast[7].

Różnice definicji[edytuj | edytuj kod]

  • Społeczeństwo charakteryzujące się przygotowaniem i zdolnością do użytkowania systemów informatycznych, skomputeryzowane i wykorzystujące usługi telekomunikacji do przesyłania i zdalnego przetwarzania informacji[9].
  • Społeczeństwo, które znalazło zastosowanie rozwiniętych technicznie środków przetwarzania informacji i komunikowania się dla stworzenia podstawy dochodu narodowego, dzięki czemu dostarcza źródła utrzymania większości społeczeństwa[3].
  • Społeczeństwo, w którym informacja stała się zasobem produkcyjnym określającym nowe przewagi konkurencyjne w stosunku do otoczenia, a równocześnie zapewniającym rosnący poziom adaptacyjności społecznej, w wyrazie ogólnym i w wyrazie jednostkowym, do zmieniającej się lawinowo zmienności otoczenia[10].
  • Społeczeństwo informacyjne możemy zdefiniować jako społeczeństwo, w którym informacja jest kluczowym elementem społeczno-ekonomicznej działalności i zmian[11].
  • Społeczeństwo, w którym informacja znalazła szerokie zastosowanie w codziennym życiu społecznym, kulturalnym, ekonomicznym oraz politycznym. SI to społeczeństwo wyposażone w bogato rozwinięte środki komunikacji i przetwarzania informacji, które są podstawą tworzenia większości dochodu narodowego oraz zapewniające źródło utrzymania większości ludzi[12].
  • Społeczeństwo informacyjne to puste stwierdzenie, które w warstwie ideologicznej się wyczerpało, jego wartość opisowa jest zaś równie mała[13].
  • Społeczeństwo informacyjne jest rzeczywistością tworzoną przez cztery podstawowe elementy: ekonomiczny, społeczny, kulturowy oraz technologiczny. Element ekonomiczny czyli taki, który zajmuje się wytwarzanem technik informacyjnych oraz informacji ale również ich dystrybucją. Te dziedziny mają duży udział w PKB. Technologiczny, czyli możliwość dostępu do urządzeń, które służą przetwarzaniu informacji, gromadzeniu ich, udostępnianiu czy przechowywaniu. Kulturowy czyli odpowiedni stopień kultury informacyjnej oraz poziom akceptacji informacji jako towaru oraz dobra strategicznego. Społeczny czyli wysokie wykształcenie społeczeństwa pod względem technologii informatycznych[14].
  • Społeczeństwo informacyjne charakteryzuje się tym, że pobiera informacje, wykorzystuje ją, przekazuje dalej oraz wytwarza i przechowuje tę informację[3]

Tych kilka definicji obrazuje podejście do tego terminu. Badacze zajmujący się tym zagadnieniem zmieniają w sposób mniej, lub bardziej znaczny wcześniejsze definicje, tworząc niejako nową teorię SI. W tych działaniach można jednak dostrzec, jak wielu aspektów ono dotyczy. Wśród nich można wyróżnić:

  • aspekt edukacyjny – społeczeństwo informacji i wiedzy, gdzie owa informacja i edukacja w jej przetwarzaniu oraz zastosowaniu mają być drogą do umiejętności, wiedzy i władzy
  • aspekt demokratyczny – społeczeństwo, które ma wolny dostęp do informacji. Każdy obywatel ma prawo do informowania innych i bycia samemu informowanym
  • aspekt techniczny – jako społeczeństwo kreowane przez Internet i stale rozwijającą się technikę
  • aspekt ekonomiczny – przetworzenie informacji jako podstawa pracy i sposobu zarabiania dla większości społeczeństwa.

Cechy charakterystyczne społeczeństwa informacyjnego[edytuj | edytuj kod]

Cechy charakterystyczne społeczeństwa informacyjnego to:

  • wysoko rozwinięty sektor usług, przede wszystkim sektor usług nowoczesnych (bankowość, finanse, telekomunikacja, informatyka, badania i rozwój oraz zarządzanie). W niektórych krajach w tym sektorze pracuje przeszło 80% zawodowo czynnej ludności, przy czym sektor usług tradycyjnych przekracza nieznacznie 10%.
  • gospodarka oparta na wiedzy
  • wysoki poziom skolaryzacji społeczeństwa
  • wysoki poziom alfabetyzmu funkcjonalnego w społeczeństwie
  • postępujący proces decentralizacji społeczeństwa
  • renesans społeczności lokalnej
  • urozmaicanie życia społecznego
  • wpływa na upodmiotowienie społeczeństwa i tym samym kreowanie społeczeństwa otwartego[15]
  • zdolność do kreacji wiedzy naukowej, informacji użytecznej czy aktualnej, wiarygodnej oraz kompletnej
  • nowe techniki komunikacji interpersonalnej, które opiera się na nowoczesnych metodach, ale również na mądrości oraz wiedzy naukowej
  • wykluczenie informacji, brak pozbywania się niepotrzebnych informacji może prowadzić do szumu informacyjnego, który równa się z przepełnieniem sfery informacyjnej[16]
Wieloaspektowość definicji społeczeństwa informacyjnego
Kryterium identyfikacji Opis
Techniczne decydujące znaczenie ma rozwój techniczny
Ekonomiczne najważniejsze znaczenie dla jego dalszego rozwoju ma wiedza i informacja
Zawodowe nie tylko stwarza możliwości, ale też wymusza specjalizację pracy i produkcji
Przestrzenne społeczeństwem informacyjnym jest każde państwo narodowe zdolne do określenia zasobów alokacyjnych i władczych oraz do rozpoznania potrzeb swych obywateli
Kulturowe kultura współczesna staje się rzeczywistością wirtualną, a świat jest kreowany przez media

Gatekeepers[edytuj | edytuj kod]

W industrialnej epoce o rzetelność informacji dbali tzw. gatekeeperzy. Po raz pierwszy zostało ono użyte przez Kurta Levina. Według niego, gatekeeperzy to osoby, które pilnują rzetelności komunikatów i mają bezpośredni wpływ na ich wybór, jak i treść przekazywanych wiadomości. Gatekeeperzy podejmują decyzje z uwzględnieniem odgórnych wytycznych (np. profilu mediów, korzyści marketingowych albo wymogów władzy), a także ich osobistych preferencji[17].

W momencie, kiedy media były tradycyjne tę rolę pełnili dziennikarze, redaktorzy i wydawcy. Decydowali oni o tym, jaka informacja pojawi się na pierwszej stronie. Współcześnie rola mediów uległa przemianie. Powody:

  • rozwój technologii cyfrowej
  • transformacja rynków medialnych wywołana globalizacją i kapitalistyczną koncentracją przedsiębiorstw medialnych
  • wdrożenie nowych standardów konstruowania treści online ­– w tym również rozwojem architektury uczestnictwa, której istotnym elementem są treści generowane przez samych użytkowników
  • zmiana zawartości sieci, która jest wynikiem oddolnej twórczości użytkowników i ich interakcji[18].

Nowe media stały się konkurencją dla tradycyjnych mediów: prasy, radia i telewizji. W mediach tradycyjnych pierwszym etapem było filtrowanie informacji, a drugim ich publikacja. W nowych mediach proces ten jest odwrócony. Najpierw następuje publikacja, a później dopiero filtrowanie, które odbywa się w ramach poszczególnych sieci społecznych. W ramach tych sieci użytkownicy przejmują następujące zadania:

  • funkcjonowanie w roli przekaźników, filtrów przekazujących informacje,
  • wykonywanie procesu weryfikacji treści medialnych,
  • dodawanie komentarzy do treści medialnych,
  • publikowanie nowych przekazów[18].

Gatekeeperami stali się częściowo użytkownicy (tzw. filtrowanie społeczne[18]). To oni decydują jakie informacje medialne rozpowszechnią we własnych środowiskach.

Inicjatywy na rzecz rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Początków zainteresowania budowaniem społeczeństwa informacyjnego w Polsce upatrywać można w raporcie opracowanym w 1991 r. przez Polskie Towarzystwo Informatyczne pt. Propozycja strategii rozwoju informatyki i jej zastosowań w Rzeczpospolitej Polskiej. Ten temat poruszono również podczas I Kongresu Informatyki Polskiej[19]. Analizowano na tej konferencji Raport Bangemanna pt. Europa i Społeczeństwo Globalnej Informacji - Zalecenia dla Rady Europy. Zaproponowano 10 inicjatyw[20]:

  • telepraca
  • szkolenia na odległość
  • sieci łączące uczelnie i jednostki badawcze
  • usługi teleinformatyczne dla małych i średnich przedsiębiorstw
  • zarządzanie ruchem drogowym
  • kontrola ruchu powietrznego
  • sieci na użytek sektora zdrowia
  • komputeryzacja sektora zamówień publicznych
  • transeuropejska sieć administracji publicznej
  • infostrada obszarów miejskich[19]

Zagadnienia powyżej podjęto w debacie poselskiej w 2000 r. Efektem była ustawa wzywająca rząd do „przedstawienia w trybie pilnym do końca 2000 roku założeń strategii rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce"[21]. 11 września 2001 r. została przyjęta Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce na lata 2001-2006-ePolska. Cele:

  1. Przygotowanie społeczeństwa polskiego do szybkich przemian technologicznych, społecznych i gospodarczych zwięszanych z tworzeniem się społeczeństwa informacyjnego, a także do wyzwań nowego rynku pracy i nowych metod pracy.
  2. Dostosowanie regulacji prawnych do wymaga szybkiego postępu technologicznego i ery społeczeństwa informacyjnego.
  3. Dostosowanie gospodarki narodowej do wymagań globalnej gospodarki elektronicznej (wprowadzenie odpowiednich regulacji prawnych).
  4. Zapewnienie wsparcia dla gospodarki elektronicznej przez zaplecze naukowe w celu lepszego wykorzystania szans, jakie oferuje model społeczeństwa informacyjnego.
  5. Stworzenie przejrzystych i przyjaznych obywatelowi struktur administracji publicznej, za pomocą narzędzi wykorzystujących ICT.
  6. Stworzenie warunków dla trwałego i zrównoważonego rozwoju regionalnego z uwzględnieniem nowoczesnych technik społeczeństwa informacyjnego.
  7. Wzrost innowacyjności gospodarki w celu poprawy jej konkurencyjności.
  8. Szeroka promocja kultury polskiej.[22]

22 lipca 2003 roku Rada Ministrów przyjęła dokument Program na lata 2003-2006 - Tworzenie mechanizmów i struktur rozwoju elektronicznej gospodarki w Polsce (Elektroniczna Platforma Wspomagania Handlu - eHandel)[23].

W 2004 zatwierdzono dokument Strategia informatyzacji Rzeczpospolitej Polskiej - Polska na lata 2004-2006. Wyznaczał on kierunki rozwoju informatyzacji, zachowując przy tym wytyczne Unii Europejskiej. Zakładał:

  • zapobieganie informacyjnemu wykluczeniu
  • zwiększenie informacyjnego przygotowania zawodowego
  • upowszechnienie umiejętności posługiwania się komputerem[24].


Strategiczne kierunki i cele rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013[19]:

Obszar Strategiczne kierunki Cele szczegółowe
Człowiek Przyśpieszenie rozwoju kapitału

intelektualnego i społecznego

Polaków dzięki wykorzystaniu ICT

  • podniesienie poziomu motywacji, świadomości, wiedzy i umiejętności w zakresie wykorzystanie ICT
  • podniesienie poziomu i dostępności edukacji oraz upowszechnienie zasady nauki przez całe życie poprzez wykorzystanie ICT
  • dopasowanie oferty edukacyjnej do wymagań rynku pracy, którego elementem są ICT
  • podniesienie poczucia bezpieczeństwa oraz zwiększenie aktywności społecznej, kulturalnej i politycznej Polaków w społeczeństwie dzięki ICT
  • zapewnienie efektywnej ekonomicznie, bezpiecznej i zorientowanej na przyszłe potrzeby Polaków infrastruktury ICT, niezbędnej do rozwoju polskiego społeczestwa informacyjnego
Gospodarka Wzrost efektywności, innowacyjności

i konkurencyjności firm

  • podniesienie zdolności tworzenia przez ośrodki naukowo-badawcze innowacyjnych rozwiązań wykorzystywanych przez podmioty gospodarcze
  • stworzenie warunków sprzyjających rozwojowi sektora ICT oraz e-usług w Polsce
  • zwiększenie konkurencyjności i innowacyjności polskich przedsiębiorstw poprzez stworzenie warunków do pełniejszego wykorzystania ICT
Państwo Wzrost dostępności i efektywności usług

administracji publicznej przez wykorzystanie

ICT

  • udostępnienie szerokiego zakresu usług administracji publicznej świadczonych dróg elektronicznych
  • podniesienie efektywności administracji publicznej dzięki szerokiemu wykorzystaniu zestandaryzowanych i interoperacyjnych rozwiązań informatycznych
  • udostępnienie obywatelom oraz firmom, samorządom danych rejestrów referencyjnych oraz innych informacji sektora publicznego w celu ich wykorzystania na rzecz rozbudowy oferty treści i usług


Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Tomasz Goban-Klas, Piotr Sienkiewicz, Społeczeństwo informacyjne: szanse, zagrożenia, wyzwania., Kraków: Wydawnictwo Postępu Telekomunikacji, 1999, s. 42.
  2. Joanna Papińska-Kacperek, Społeczeństwo informacyjne, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, ISBN 978-83-01-15407-3, s. 15.
  3. a b c T. Goban-Klas, P. Sienkiewicz: Społeczeństwo informacyjne: Szanse, zagrożenia, wyzwania. Kraków: 1999.
  4. Maria Nowina-Konopka, Istota i rozwój społeczeństwa informacyjnego, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne, 2006, s. 14.
  5. Waldemar Krzysztoń, XX wiek - wiekiem społeczeństwa informacyjnego, Beata Zatwarnicka-Madura (red.), „Modern Management Review”, 2015, ISSN 2353-0758, s. 101-113.
  6. J. Balcewicz, Społeczeństwo informacyjne w czasach cyfrowej rewolucji - o zjawisku bańki informacyjnej i jego następstwach [dostęp 2021-01-25].
  7. a b X. Min, J.M David, S.Hi Kim, The Fourth Industrial Revolution: Opportunities and Challenges [dostęp 2021-01-25].
  8. A. Brachman, Raport Obserwatorium ICT Internet przedmiotów.
  9. Definicja zaczerpnięta przez J. Nowaka z Raportu Pierwszego Kongresu Informatyki Polskiej, która odbyła się w Poznaniu 1994 r.
  10. W 1997 r. T. Hofmokl stworzył definicję społeczeństwa informacyjnego. Według J. Nowaka obecnie nie sposób odnaleźć oryginalnego opracowania zawierającego tę definicję.
  11. M. Casey: Europejska polityka informacyjna. Wyzwania i perspektywy dla administracji publicznej. Toruń: 2001.
  12. K. Krzysztofek, M. Szczepański: Zrozumieć rozwój. Od społeczeństw tradycyjnych do informacyjnych. Katowice: 2002, s. 170.
  13. E. Bendyk: Ideologia społeczeństwa informacyjnego. [dostęp 2013-05-19].
  14. M. Łuszczuk, A. Pawłowska, Stan zaawansowania społeczeństwa informacyjnego w Polsce, Wydawnictwo Polska Fundacja Spraw Międzynarodowych, 2000.
  15. Społeczeństwo informacyjne a dziennikarstwo obywatelskie. 2012-09-01. [dostęp 2012-09-01].
  16. A. Becla, Handel wewnętrzny, trendy i wyzwania zrównoważonego rozwoju w XXI wieku, „Pismo środowiska badaczy problemów rynku”, s. 152-158.
  17. GateKeeping Theory, Communication Theory [dostęp 2021-01-25].
  18. a b c J.Nowak, Social media jako sieci obiegu przekazów medialnych, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie [dostęp 2021-01-25].
  19. a b c Dorota Rogowska, Inicjatywy na rzecz społeczeństwa informacyjnego w Polsce w latach 2000-2010 [dostęp 2021-01-22].
  20. J. Sevaes, J.C. Burgelman, In search of a European model for the Information Society, „Telematics and Informatics”, 2000.
  21. Uchwała Sejmu Rzeczpospolitej Polskiej z 14 lipca 2000 roku, „Monitor Polski” (22).
  22. J.S. Nowak, Społeczeństwo informacyjne, G. Bliźniuk (red.), Katowice: PTI-Oddział Górnośląski, 2005.
  23. T. Białobłonicki, Społeczeństwo inform@cyjneL istota, rozwój, wyzwania., Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, 2006.
  24. Strategia Informatyzacji Rzeczpospolitej Polskiej - ePolska na lata 2004-2006, Ministerstwo Nauki i Informatyzacji, 2003.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Daniel Bell, (1973): The Coming of Post-Industrial Society: A Venture in Social Forecasting. New York: Basic Books.
  • James R. Beniger, (1986): The control revolution: technological and economic origins of the information society. Cambridge, MA: Harvard University Press.
  • Peter F. Drucker, (1969): The Age of Discontinuity.
  • David Harvey, (1989): The condition of postmodernity: an enquiry into the origins of cultural change. New York: Blackwell.
  • Yoichi Ito, (1980): The ‘Johoka Shakai’ approach to the study of communication in Japan. Keio Communication Review 1 (marzec, 1980).
  • Krishan Kumar, (1995): From Post-Industrial to Post-Modern Society: New theories of the contemporary world.
  • Marshall McLuhan, (1967): Understanding Media – Extention of man.
  • Machlup, Fritz (1962): The Production and Distribution of Knowledge in the United States. Princeton, NJ: Princeton University Press.
  • Masuda, Yoneji (1981): The information society as postindustrial society, Bethesda, MD: World Futures Society. 1981. Institute for the Information Society, Tokyo, Japan.
  • Naisbitt. J.: Megatrends: ten new directions transforming our lives. Macdonald, 1984.
  • Porat, Marc Uri (1977): The Information Economy: Definition and measurement. (v.1 – v.5) Washington DC: United States Department of Commerce.
  • Roszak, T.: Where the Wasteland Ends: Politics and Transcendence in Postindustrial Society. London: 1973.
  • Alvin Toffler, (1980). with Heidi Toffler: The Third Wave. New York:Bantam Books.
  • Alain Touraine, (1971): The Post-Industrial Society: Tomorrow’s social history: classes, conflict and culture in the programmed society, New York: Random House.
  • Frank Webster, (1995): Theories of the information society. London: Routridge.
  • Walczak, Marian (2004): Uwarunkowania funkcjonowania bibliotek w społeczeństwie informacyjnym.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]