Stanisław Jerzy Lec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stanisław Jerzy Lec
Ilustracja
Stanisław Jerzy Lec
Imię i nazwisko Stanisław Jerzy de Tusch-Letz
Data i miejsce urodzenia 6 marca 1909
Lwów
Data i miejsce śmierci 7 maja 1966
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura piękna
Ważne dzieła

Myśli nieuczesane

Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1943–1989) Krzyż Partyzancki Medal za Warszawę 1939–1945 Medal Zwycięstwa i Wolności 1945
Stanisław Jerzy Lec
Stanisław Jerzy de Tusch-Letz
Łukasz
ilustracja
major rezerwy major rezerwy
Przebieg służby
Lata służby 1942-46
Siły zbrojne Orl.jpg Gwardia Ludowa
Orl.jpg Armia Ludowa
Orzeł LWP.jpg Ludowe Wojsko Polskie
Stanowiska Redakor partyzanckiej gazety
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Późniejsza praca Literat, poeta, satyryk
Grób Leca na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Stanisław Jerzy Lec, pseud. literacki Stach, właśc. baron Stanisław Jerzy de Tusch-Letz (ur. 6 marca 1909 we Lwowie, zm. 7 maja 1966 w Warszawie) – polski poeta, satyryk i aforysta.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z uszlachconej rodziny żydowskiej, był synem barona Benona de Tusch-Letza i Adeli z domu Safrin. Uczęszczał do szkół we Lwowie i Wiedniu, maturę uzyskał w 1927 we Lwowie. Podjął studia na Uniwersytecie Jana Kazimierza, pierwszy rok – polonistykę, a następnie – prawo. Studia ukończył w 1933.

W 1928 debiutował wierszem Wiosna w krakowskim piśmie "IKC". Następnie w całym okresie międzywojennym związany z prasą lewicową. Prowadził codzienny felieton sądowy w "Przeglądzie Popularnym"[1].

W latach 1939–1941 przebywał we Lwowie, gdzie wstąpił do Związku Radzieckich Pisarzy Ukrainy. 19 listopada 1939 roku podpisał oświadczenie pisarzy polskich witające przyłączenie Zachodniej Ukrainy do Ukrainy Radzieckiej[2]. Z tego okresu pochodzi szereg jego utworów zgodnych z oczekiwaniami władz sowieckich, m.in. pierwszy polski wiersz o Stalinie[3], publikował także m.in. w „Czerwonym Sztandarze” teksty do propagandowych rysunków satyrycznych Franciszka Pareckiego. Potem więzień obozu hitlerowskiego we Lwowie na Janowskiej i w Tarnopolu; po ucieczce w mundurze SS-mana z obozu w Tarnopolu należał do Polskiej Partii Robotniczej. Był żołnierzem Gwardii Ludowej i Armii Ludowej. Brał udział w walkach partyzanckich. Był uczestnikiem bitwy pod Rąblowem[4]. Wydawał w Pruszkowie pismo "Żołnierz w boju" będące organem Gwardii Ludowej (później Armii Ludowej)"[1].

W Ludowym Wojsku Polskim otrzymał stopień majora. Attaché prasowy w Wiedniu w latach 1946–1950. Później na dwa lata wyemigrował do Izraela. W atmosferze sensacji powrócił do kraju w 1952; pozostawał do 1956 objęty zapisem cenzury, a jego utwory podlegały wycofaniu z bibliotek[5]. Potem publikował m.in. na łamach tygodnika „Świat”.

Sięgając po formułę starożytnych sentencji, posługując się ostrym dowcipem, kalamburem, grą słów, konceptem językowym, konceptem poetyckim, skrótem myślowym, Lec budował wyjątkowo trafny komentarz do współczesnych zjawisk społecznych i politycznych[6]. Autor tomów aforyzmów Myśli nieuczesane (1957) i Myśli nieuczesane nowe (1964), przetłumaczonych na kilkanaście języków[7].

Dwukrotnie żonaty: z Elżbietą Rusiewicz miał syna Jana i córkę Małgorzatę, a z Krystyną Świętońską – syna Tomasza.

Został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach[8]. Na płycie nagrobnej wyryto jego aforyzm: Niełatwo jest żyć po śmierci. Czasem trzeba na to stracić całe życie.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Zbiory utworów[edytuj | edytuj kod]

  • Barwy (1933)
  • Spacer cynika (1946)
  • Notatnik polowy (1946)
  • Życie jest fraszką (1948)
  • Nowe wiersze (1950)
  • Rękopis jerozolimski (1956)
  • Myśli nieuczesane (1957)
  • Z tysiąca i jednej fraszki (1959)
  • Kpię i pytam o drogę (1959)
  • Do Abla i Kaina (1961)
  • List gończy (1963)
  • Myśli nieuczesane nowe (1964)
  • Poema gotowe do skoku (1964)
  • Myśli nieuczesane wszystkie (2007)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Olgierd Budrewicz "Zdumiewająca Warszawa" Wydawnictwo Interpress 1968, str. 333
  2. Jacek Trznadel, Kolaboranci. Tadeusz Boy-Żeleński i grupa komunistycznych pisarzy we Lwowie 1939-1941, Komorów 1998, s. 81.
  3. Piewcy zbrodni, "Nasz Dziennik" z 22 lipca 2002 r., tekst artykułu w serwisie naszawitryna.pl
  4. Dia-pozytyw: Ludzie Sylwetki Biografie. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-05-29)].
  5. Cenzura PRL, posłowie Zbigniew Żmigrodzki, Wrocław 2002, s. 24.
  6. Literatura polska: przewodnik encyklopedyczny. Julian Krzyżanowski (przewodn. kom. red.). T. 1: A–M. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984, s. 703. ISBN 83-01-05368-2.
  7. Станислав Ежи Лец. Непричёсанные мысли. Фрашки. Маленькие мифы. Электр.издание, испр. и дополн. СПб.2015. Карикатуры Шимона Кобылиньского. Перевод с польского, состав, вст. статья и прим. Максима Малькова. 525 стр.
  8. Juliusz Jerzy Malczewski: Cmentarz komunalny (dawny Wojskowy) na Powązkach. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1975, s. 26.
  9. Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, T. 5, pod red. J. Czachowskiej, A. Szałagan. Warszawa: WSiP, 1997, s. 23. ISBN 83-02-06694-X.
  10. G. Alef-Bolkowiak, Gorące dni, rozdział VI pt. Powrót

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Krzysztof Masłoń, Mistrz zwięzłej formy, Rzeczpospolita, 9-10 grudnia 2006 r., str. A13
  • Polski Słownik Biograficzny t. XVI, Wrocław-Warszawa-Kraków 1971