Stanisław Jerzy Lec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Stanisław Jerzy Lec
Stanislaw Jerzy Lec Polish writer.jpg
Imiona i nazwisko Stanisław Jerzy de Tusch-Letz
Data i miejsce urodzenia 6 marca 1909 Lwów
Data i miejsce śmierci 7 maja 1966 Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura
Ważne dzieła Myśli nieuczesane
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach Cytaty w Wikicytatach
Grób Stanisława Jerzego Leca na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Stanisław Jerzy Lec, pseud. literacki Stach, prawdziwe nazwisko baron Stanisław Jerzy de Tusch-Letz (ur. 6 marca 1909 we Lwowie, zm. 7 maja 1966 w Warszawie) – polski poeta, satyryk i aforysta.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z uszlachconej rodziny żydowskiej, był synem barona Benona de Tusch-Letza i Adeli z domu Safrin. Uczęszczał do szkół we Lwowie i Wiedniu, maturę uzyskał w 1927 we Lwowie. Podjął studia na Uniwersytecie Jana Kazimierza, pierwszy rok – polonistykę, a następnie – prawo. Studia ukończył w 1933. W 1928 debiutował wierszem Wiosna.

W okresie międzywojennym związany z ruchem lewicowym. W latach 1939-1941 przebywał we Lwowie, gdzie wstąpił do Związku Radzieckich Pisarzy Ukrainy. 19 listopada 1939 roku podpisał oświadczenie pisarzy polskich witające przyłączenie Zachodniej Ukrainy do Ukrainy Radzieckiej[1]. Z tego okresu pochodzi szereg jego utworów zgodnych z oczekiwaniami władz radzieckich, m.in. pierwszy polski wiersz o Stalinie[2], publikował także m.in. w „Czerwonym Sztandarze” teksty do propagandowych rysunków satyrycznych Franciszka Pareckiego. Potem więzień obozu hitlerowskiego we Lwowie na Janowskiej i w Tarnopolu; po ucieczce należał do Polskiej Partii Robotniczej. Był żołnierzem Gwardii Ludowej i Armii Ludowej. Brał udział w walkach partyzanckich. Był uczestnikiem bitwy pod Rąblowem[3]. W Ludowym WP otrzymał stopień majora. Attaché prasowy w Wiedniu w latach 1946-1950. Później na dwa lata wyemigrował do Izraela. W atmosferze sensacji powrócił do kraju w 1952, pozostawał do 1956 objęty zapisem cenzury. Potem publikował m.in. na łamach tygodnika „Świat”.

Sięgając po formułę starożytnych sentencji, posługując się ostrym dowcipem, kalamburem, skrótem myślowym, Lec budował wyjątkowo trafny komentarz do współczesnych zjawisk społecznych. Autor tomów aforyzmów „Myśli nieuczesane” (1957) i „Myśli nieuczesane nowe” (1964), tłumaczonych na wiele języków.

Odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski[4], Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Walecznych, Krzyżem Partyzanckim i Medalem za Warszawę 1939-1945[potrzebne źródło].

Dwukrotnie żonaty: z Elżbietą Rusiewicz miał syna Jana i córkę Małgorzatę, a z Krystyną Świętońską – syna Tomasza.

Stanisław Jerzy Lec został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Wszystkie jego utwory objęte były w 1951 roku zapisem cenzury w Polsce, podlegały natychmiastowemu wycofaniu z bibliotek[5].

Zbiory utworów[edytuj | edytuj kod]

  • Barwy (1933)
  • Spacer cynika (1946)
  • Notatnik polowy (1946)
  • Życie jest fraszką (1948)
  • Nowe wiersze (1950)
  • Rękopis jerozolimski (1956)
  • Myśli nieuczesane (1957)
  • Z tysiąca i jednej fraszki (1959)
  • Kpię i pytam o drogę (1959)
  • Do Abla i Kaina (1961)
  • List gończy (1963)
  • Myśli nieuczesane nowe (1964)
  • Poema gotowe do skoku (1964)
  • Myśli nieuczesane wszystkie (2007)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jacek Trznadel, Kolaboranci. Tadeusz Boy-Żeleński i grupa komunistycznych pisarzy we Lwowie 1939-1941, Komorów 1998, s. 81.
  2. Piewcy zbrodni, "Nasz Dziennik" z 22 lipca 2002 r., tekst artykułu w serwisie naszawitryna.pl
  3. Dia–pozytyw: LUDZIE SYLWETKI BIOGRAFIE. [zarchiwizowane z adresu 2010-05-29].
  4. Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, T. 5, pod red. J. Czachowskiej, A. Szałagan. Warszawa: WSiP, 1997, s. 23. ISBN 83-02-06694-X.
  5. Cenzura PRL, posłowie Zbigniew Żmigrodzki, Wrocław 2002, s. 24.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Krzysztof Masłoń, Mistrz zwięzłej formy, Rzeczpospolita, 9-10 grudnia 2006 r., str. A13
  • Polski Słownik Biograficzny t. XVI, Wrocław-Warszawa-Kraków 1971