Stanowice (powiat świdnicki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanowice
Kościół
Kościół
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat świdnicki
Gmina Strzegom
Liczba ludności (III 2011) 1055[1]
Strefa numeracyjna (+48) 74
Kod pocztowy 58-150 (Strzegom)
SIMC 0855842
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Stanowice
Stanowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stanowice
Stanowice
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Stanowice
Stanowice
Ziemia 50°55′52″N 16°22′25″E/50,931111 16,373611
Strona internetowa miejscowości

Stanowice (niem. Stanowitz) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie świdnickim, w gminie Strzegom.

Podział administracyjny[edytuj]

W latach 1945-1954 siedziba gminy Stanowice. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa wałbrzyskiego.

Krótki opis[edytuj]

Obecnie Stanowice to wioska typowo robotnicza. Liczy obecnie (III 2011 r.) 1055 mieszkańców[1], 78 gospodarstw rolnych. Zajmuje 792 ha, z czego 695 ha to użytki rolne, a 3 ha to lasy. Rolnicy uprawiają ponad 260 ha gruntów ornych.

Położenie, dojazdy[edytuj]

Dogodne położenie wsi między dużymi miastami oraz dobre połączenia drogą PKP z Jaworem i Legnicą, Jaworzyną Śląską i Wrocławiem oraz Wałbrzychem, drogą PKS i prywatnym przewozem do najbliższych miast – Strzegom, Świdnica, Świebodzice stwarza możliwość zdobycia pracy, o którą w ostatnich latach na naszym terenie jest dosyć trudno. Znaczna liczba mieszkańców zatrudniana jest w miejscowych zakładach, które funkcjonują na terenie wsi.

Handel, kultura, oświata[edytuj]

Usługi dla całej ludności Stanowic świadczą sklepy o branży spożywczo-chemicznej, agencja poczty, Straż Pożarna, Świetlica Wiejska, w której mamy najnowocześniejszą kotłownię ekologiczną oraz Filia Biblioteki Gminnej. Dzieci uczęszczają do przedszkola i mają tam 8 godzinną opiekę. Do szkoły uczęszczają od 7 roku życia z miejscowości Stanowice, Grochotów, Pasieczna.

Infrastruktura komunalna[edytuj]

Do końca 1999 roku w wiosce założony został światłowód, w 2005 roku oddano do użytku kanalizację sanitarną oraz uzyskaliśmy dostęp do stałego łącza internetowego. Nie cieszy się ono jednak powodzeniem.

Historia[edytuj]

W 1203 r. nazwa wsi brzmiała Ztanowicha. Właścicielami części wioski w 1308 r. stały się siostry reguły św. Bernarda, których dom zakonny znajdował się w Strzegomiu. Dwie inne części wsi zwane były Dolny Dwór (dawne sołectwo) i Górny Dwór (dobro rycerskie). W obu częściach wystawiono z czasem okazałe rezydencje. Pierwsza wzmianka o wsi Stanowice występuje w dokumentach biskupa Lorenca z 1223 roku. W 1647 r. ówcześni właściciele zamku, panowie na Stanowicach, których nazwisko rodowe brzmiało Czirn, nie mieli wystarczających zasobów finansowych na utrzymanie swego dziedzictwa. Jak podaje C. Richter w „Historisch Topographische”, spisanej w 1829 roku, Stanowice to wioska podzielona na Stanowice Dolne i Stanowice Górne. W 1873 r. Conrad Walter otworzył fabrykę porcelany. Nazywano ją STRIEGAUER PORZELLANFABRIK C.WALTER&CO. W 1898 zakład ze Stanowic przekształcił się w spółkę akcyjną. W 1900 r. fabryka wstąpiła do Związku Niemieckich Fabryk Porcelany w Berlinie. W zakładzie było zatrudnionych ok. 130 pracowników. W latach 20-tych XX w. firma otworzyła malarnie porcelany w Dreźnie. W tym czasie fabryka zatrudniała ok. 380 pracowników. Kryzys światowy wpędził ją w długi. W I połowie 1933 r. zakład został zamknięty[2].

Stanowice Dolne[edytuj]

Położone były przy świdnickiej drodze pocztowej i wałbrzyskiej drodze węglowej. Posiadały jeden pałac, folwark wraz z młynem wodnym zbudowanym w 1614 roku przez Pana Gorg von Czirn i Turpiz oraz króla lenna w Strzegomiu, którego herb rodowy został umieszczony nad drzwiami. Przy folwarku pracował jeden kowal, istniało 14 miejsc do młocki, 26 domów, 8 stajni i stodół. Powierzchnia wszystkich gruntów liczyła 1618 mórg, z tego: 1349 mórg gruntów ornych, 105 mórg lasów, 95 mórg łąk. Gleby były gliniasto-piaszczyste. Stan bydła to: 20 koni, 6 wołów, 96 krów, 1000 owiec. Wioska liczyła 245 ewangelików i 178 katolików.

Stanowice Górne[edytuj]

Posiadały 1 pałac, 1 folwark z browarem i gorzelnią, szkołę katolicką wybudowaną w 1791 roku i szkołę ewangelicką wybudowaną w 1792 roku. Obie szkoły miały fundację zmarłego dziedzica Lendrata Freiherr von Richthoffen. W swoim testamencie z 28 lutego 1813 przeznaczył on 700 talarów reńskich na potrzeby szkoły, z tego 5% funduszu na wydatki dla dzieci biednych z całych Stanowic. Istniały w Stanowicach gospody (8), w tym 2 karczmy, kowal, 2 wiatraki, 9 klepisk, 11 domów, 8 stajen i stodół. Ludność wioski liczyła 169 ewangelików i 95 katolików. Obydwa wyznania uczęszczały do kościoła w Strzegomiu. Tam też odbywał się pochówek zmarłych. Powierzchnia Stanowic Górnych liczyła 987 mórg, z tego: 842 morgi gruntów ornych, 52 morgi lasów, 40 mórg łąk. Uprawiano zboża. Stan pogłowia to: 8 koni, 46 krów, 700 owiec.

Połączone Stanowice Górne i Dolne składały się z: części klasztornej i części komandorii. Prawo sprawowane było przez sędziego miejskiego. Miejscowe sądy składały się z 2 członków sądu i sołtysa. Do 1811 roku każda część Stanowic miała własny sąd miejscowy. Po połączeniu w jedną miejscowość istniał jeden sąd krajowy w Strzegomiu. Od 1750 r. Stanowice nawiedzały liczne pożary. W 1754 r. przez zaniedbanie przy mieleniu lnu spłonął młyn i ogrodnictwo. Kolejne pożary miały miejsce w latach: 1802, 1804, 1811 i 1817 r. Spłonęły wówczas: browar, obory, domostwa, stodoły i majątki chłopskie. Nie ucierpiał podczas pożaru pałac. W 1818 r. włościanin, chłop Jos Schiller, ufundował dom z dzwonem i zobowiązał się corocznie wpłacać na jego utrzymanie 10 talarów reńskich. W latach 1937-1945 zniemczono nazwę na Standorf.

Zabytki[edytuj]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[3]:

  • kościół parafialny pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa, z XVIII w., 1929 r.
  • zespół pałacowy, ul. Strzegomska 50, z końca XVIII-XIX w.:

zabytki nieistniejące:

  • zamek został zrujnowany w czasie wojny trzydziestoletniej i następnych działań wojennych, nieremontowany stał się ruiną. Czirnowie zdecydowali się w 1662 r. na odstąpienie miastu Strzegom pozostałości po zamku w zamian za przyznanie Stanowicom praw browarniczych i handlowych.

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Rezydencje ziemi świdnickiej, zespół redakcyjny: W. Rośkowicz, S. Nowotny, R. Skowron, Świdnica 1997, s. 53.

Przypisy

  1. a b GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Irena RomanI. R. Gatys Irena RomanI. R., Encyklopedia Śląskiej Porcelany t. 1, 2010.
  3. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 10.10.2012]. s. 164.

Linki zewnętrzne[edytuj]