Świebodzice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta na Śląsku. Zobacz też: średniowieczny ród możnowładczy.
Świebodzice
Wieża kościoła parafialnego pw. św Piotra i Pawła
Wieża kościoła parafialnego pw. św Piotra i Pawła
Herb Flaga
Herb Świebodzic Flaga Świebodzic
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat świdnicki
Gmina gmina miejska
Aglomeracja wałbrzyska
Prawa miejskie 1279
Burmistrz Bogdan Kożuchowicz
Powierzchnia 30,43 km²
Wysokość 260-425 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

23 292[1]
746 os./km²
Strefa numeracyjna
74
Kod pocztowy 58-160,58-163
Tablice rejestracyjne DSW
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Świebodzice
Świebodzice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Świebodzice
Świebodzice
Ziemia 50°51′34″N 16°19′05″E/50,859444 16,318056
TERC
(TERYT)
5020119021
Urząd miejski
Rynek 1
58-160 Świebodzice
Strona internetowa
BIP

Świebodzice (niem. Freiburg in Schlesien) – miasto na Dolnym Śląsku, w województwie dolnośląskim, w powiecie świdnickim.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa wałbrzyskiego. Od południa bezpośrednio graniczy z Wałbrzychem.

Miasto położone u stóp Pogórza Wałbrzyskiego, na Pogórzu Świebodzickim, w środkowym biegu rzeki Pełcznicy przy drodze krajowej nr 34 i nr 35 oraz przy drodze wojewódzkiej nr 374, na skraju Książańskiego Parku Krajobrazowego. Przez miasto przebiegają także drogi wojewódzkie numer: 371 i 373. Miasto leży na wysokości od ok. 280 do 425 m n.p.m. (góra Grabnik). Świebodzice należą do Aglomeracji wałbrzyskiej.

Nazwa miasta[edytuj]

Niemiecka nazwa miejscowości Freiburg oznacza po polsku Wolne miasto. Niemiecki językoznawca Heinrich Adamy swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia nazwę miasta zanotowaną w dokumencie łacińskim z 1291 roku Friburg podając jej znaczenie "Freie Burg des Bolko I" - "Wolne miasto Bolka I"[2].

Po 1945 roku miastu nadano polską nazwę Świebodzice, którą urzędowo zatwierdzono 7 maja 1946[3].

Historia[edytuj]

Mury obronne, (XIII w.)
  • 1203 - pierwsza wzmianka historyczna
  • przed 1228 - pierwsza inicjatywa lokacyjna na prawie niemieckim[4]
  • 1228 - biskup wrocławski Wawrzyniec konsekruje kościół św. Mikołaja
  • 1242 - Marboto de Czetaros (Czetryc) staje się zarządcą książęcego zamku w Świebodzicach
  • 1279 - Henryk Probus w przywileju zwraca się do świebodziczan „mieszczanie” - przyjmowana data nadania praw miejskich
  • 1293 - włączenie Świebodzic do księstwa jaworsko-świdnickiego
  • 1300 - średniowieczny łaciński utwór opisujący żywot świętej Jadwigi Vita Sanctae Hedwigis wymienia pod nazwą Cyrna[5] jedną z obecnych dzielnic Świebodzic Ciernie dawniej zwane również Zirlau oraz Czarna Świdnicka.
  • 1310 - książę Bernard na prośbę patrycjatu świdnickiego pozbawia Świebodzice przywileju miejskiego
  • 1337 - książę jaworsko-świdnicki Bolko II Mały przywraca prawa miejskie
  • 1392 - śmierć wdowy po Bolku II, Agnieszki - włączenie Świebodzic do Czech
  • 1427 - miasto trzykrotnie oblegają wojska taborytów
  • 1492 - król Czech Władysław Jagiellończyk nadaje Świebodzicom przywilej organizowania „ciepłych jarmarków” w dzień św.Mateusza
  • 1509 - Władysław Jagiellończyk sprzedaje Świebodzice i zamek Książ Konradowi Hochbergowi
  • 1614 - pierwsza świebodzicka szkoła
  • 1618-1648 - wojna trzydziestoletnia: rabunki wojsk szwedzkich, epidemie
  • 1745 - włączenie Świebodzic do Prus
  • 1774 - najtragiczniejszy pożar w dziejach miasta niemal doszczętnie trawi miasto
  • 1775-1811 - intensywna odbudowa
  • 1809 - do Świebodzic wkraczają wojska francuskie, Fryderyk Kramsta zakłada Fabrykę Lnu i Płótna
  • 1842 - powołano do życia spółkę pod nazwą Wrocławsko-Świdnicko-Świebodzickie Towarzystwo Kolejowe, która zajęła się budową pierwszej linii kolejowej w kierunku Sudetów
  • 1843 - do Świebodzic dociera kolej, linia Wrocław-Świebodzice, w 1853 przedłużona do Wałbrzycha
  • 1843 - otwarcie linii kolejowej Wrocław-Świebodzice
  • 1847 - Gustav Becker zakłada warsztat zegarmistrzowski produkujący zegary
  • 1867 - rodzi się Emil Krebs, sinolog i poliglota
  • 1850 - Warsztat zegarmistrzowski Gustava Beckera stopniowo przekształca się w wielką fabrykę zegarów znaną na całym świecie
  • 1935 - Fabryka Zegarów Gustava Beckera kończy swoją działalność
Plac Jana Pawła II
  • 1946 - miejscowość została włączona do nowo powstałego województwa wrocławskiego na terenie powojennej Polski pod nazwą Frybork[6]
  • 24 lutego 1954 - w pobliżu stacji kolejowej dochodzi do katastrofy kolejowej - ginie kilkanaście osób, kilkadziesiąt zostaje rannych
  • 1957 - przyłączenie do Świebodzic Pełcznicy
  • 1972 - przyłączenie Cierni
  • 1990 - pierwsze po II wojnie światowej demokratyczne wybory władz miejskich
  • 1997 - zniszczenia wskutek wielkiej powodzi
  • 1 września 2002 - zniszczenia po wielkiej powodzi. Zalane zostały między innymi Ciernie i Pełcznica
  • 21 czerwca 2012 – ustanowiony nowy herb oraz nowa flaga[7].

Filia Groß-Rosen[edytuj]

W miejscowości znajdowała się filia obozu koncentracyjnego Groß-Rosen[8].

Zabytki[edytuj]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[9]:

Rynek w Świebodzicach
Klasycystyczny ratusz miejski
Brama do parku Książ
Ruiny kościoła św. Anny, (przeł. XII i XIII w. i XIV-XV w.)
  • obszar staromiejski
  • kościół par. pw. św. Mikołaja, wzniesiony w XIII w., XV w., 1811 r., k. XIX w.; wyposażenie częściowo renesansowe, częściowo z XIX w.
  • kościół ewangelicki, ob. rzym-kat. pw. śś. Piotra i Pawła, wzniesiony w latach 1776-1779 na planie krzyża w stylu klasycystycznym
  • mauzoleum rodziny von Kramst, na cmentarzu komunalnym, ul. Wałbrzyska, z 1880 r.
  • ratusz miejski, wybudowany w 1781 r. w stylu klasycystycznym
  • fragmenty murów obronnych - pochodzą prawdopodobnie z XIII w., rozebrane w większości przez Francuzów w 1809 r.
  • d. zajazd, ul. Jeleniogórska 9
  • piwnice d. słodowni, ul. Krasickiego 15, z drugiej połowy XIX w.
  • łaźnia, ob. dom handlowy,ul. Lipowa 12, z k. XIX w.
  • pałac, obecnie dom pomocy społecznej - DPS , ul. Mickiewicza 8, zbudowany w l. 1858-75 - XIX w., w stylu neorenesansu angielskiego, otoczony parkiem i zwierzyńcem, dziś siedziba zgromadzenia zakonnego Sióstr Szkolnych de Notre Dame
  • budynki w zespole zamku Książ, z 1792 r., w drugiej połowy XIX, ul. Wałbrzyska 44-46:
    • dom „szwajcarski” I
    • dom „szwajcarski” II
    • brama wjazdowa na teren zespołu

Świebodzice - Ciernie

Świebodzice - Pełcznica

inne zabytki:

  • cmentarz żydowski
  • krzyże pokutne:
    • wolno stojący zlepieniec pobielony w Cierniach
    • złamany maltański w Cierniach
    • wmurowany z żółtego piaskowca w Cierniach
    • łaciński wolno stojący, zlepieniec, naprzeciw budynków Osiedla Sudeckiego przy stacji benzynowej PKN Orlen.

Edukacja[edytuj]

  • 3 przedszkola publiczne, w tym jedno z grupą żłobkową, 2 przedszkola niepubliczne
  • 5 szkół podstawowych, w tym jedna integracyjna, jedna z oddziałami integracyjnymi i jedna specjalna:
    • Szkoła Podstawowa nr 3 im Władysława Broniewskiego w Świebodzicach, Szkoła Podstawowa nr 4 im. Janusza Korczaka, Szkoła Podstawowa nr 2 im. Nauczycieli Tajnego Nauczania w Zespole Szkół Podstawowo - Gimnazjalnych z oddziałami integracyjnymi, Integracyjna Szkoła Podstawowa w Zespole Szkół Integracyjnych, Szkoła Podstawowa nr 7 (specjalna)
  • 4 gimnazja, w tym jedno integracyjne, jedno z oddziałami integracyjnymi i jedno społeczne:
    • Gimnazjum nr 1 w Świebodzicach, Gimnazjum nr 2 z Oddziałami Integracyjnymi w Zespole Szkół Podstawowo - Gimnazjalnych z oddziałami integracyjnymi, Społeczne Gimnazjum Akademickie, Gimnazjum Integracyjne w Zespole Szkół Integracyjnych.
  • 2 szkoły średnie:
  • Zespół Szkół im. S. Prosińskiego
  • Zespół Szkół Ogólnokształcących

Kultura[edytuj]

Na terenie miasta funkcjonują koła hobbystyczne: filatelistyczne i numizmatyczne.

  • Miejska Biblioteka Publiczna im. Marii Dąbrowskiej
    • biblioteka dla dorosłych
    • oddział dziecięcy
  • Miejski Dom Kultury

W 2014 roku na terenie miasta kręcono sceny walk ulicznych do serialu Czas Honoru: Powstanie.

Kościoły i związki wyznaniowe[edytuj]

Sport[edytuj]

Ochrona przyrody[edytuj]

Na obszarze gminy znajduje się niewielka część rezerwatu przyrody Przełomy pod Książem koło Wałbrzycha chroni on przełomowe odcinki rzeki Pełcznicy i strumyka Szczawnik wraz z całą różnorodnością fauny i flory[12].

Struktura powierzchni[edytuj]

Według danych z roku 2002[13] Świebodzice mają obszar 30,45 km², w tym:

  • użytki rolne: 69%
  • użytki leśne: 11%

Miasto stanowi 4,1% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj]

Dane z 30 czerwca 2004[14]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 23 233 100 12 233 52,7 11 000 47,3
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
763 401,7 361,2

Piramida wieku mieszkańców Świebodzic w 2014 roku [15].
Piramida wieku Swiebodzice.png

Gospodarka[edytuj]

  • Na terenie miasta istnieje podstrefa Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej „Invest Park”(Kelvion Sp. z o.o.,SEGEPO-REFA Sp. z o.o.Vasco Tech sp. z o.o.,Enwar Sp zo.o., Droper Logistic Sp. z o.o.).
  • Inne ważne przedsiębiorstwa produkcyjne to: Termet S.A ,Schneider Electric Energy Poland Sp. z o.o., Śnieżka - Invest" Sp. z o.o, PPHU "Defalin" Group SA, Moneva Polska Sp. z o.o., Capricorn S.A , Masterform S.A., CAST s.j.
  • W mieście funkcjonują markety:Tesco (1) Biedronka(3),Aldi(1), Intermarche(1), Bricomarche(1), Mrówka(1), Polo Market(1), Media expert(1), Neonet (1), EKO (1), drogeria Rossmann (1)

Pasaż handlowy "Czerwona Torebka" - 1 oraz Plac Targowy.

Lądowisko wielofunkcyjne[edytuj]

Nieco na północ, poza granicami miasta, znajduje się trawiaste lądowisko Świebodzice, które będzie stanowić przyszłe lotnisko Sudeckie po zbudowaniu utwardzonej 850-metrowej drogi startowej, o znaczeniu regionalnym, międzygminnym, m.in. obsługującym miasto Wałbrzych. Miasto posiada trawiaste lądowisko z pasem startowym o długości 850 m, wzdłuż drogi wojewódzkiej nr 374 do Strzegomia, 3,4 km od centrum miasta. Na terenie lądowiska planowana jest budowa lotniska Sudeckiego.

Współrzędne geograficzne lądowiska: 50°53′00″N 16°18′59″E/50,883333 16,316389.

Komunikacja miejska i podmiejska[edytuj]

Komunikacja miejska w Świebodzicach obsługiwana jest przez Zakład Gospodarki Komunalnej. Do 31 grudnia 2015 roku miasto zlecało przewozy na jedynej miejskiej linii zewnętrznym firmom w ramach przetargu. Sytuacja zmieniła się 1 stycznia 2016 roku, kiedy to po mieście zaczęły jeździć nowe, kupione w 2014 roku przez miasto, autobusy Mercedes-Benz O530. Od tej pory gmina na własną rękę realizuje przewozy na linii miejskiej nr 1.

Komunikację podmiejską obsługują prywatne firmy m.in. P.W.H.D., Piotr Żuk, Grzenio, Bobo-Trans, Dex Trans

LINIE MIEJSKIE:

Linia Trasa
1 PEŁCZNICA Długa pętla- CIERNIE pętla

LINIE PODMIEJSKIE

Linia Trasa
30 Świebodzice os. Piastowskie- Wałbrzych Piaskowa Góra- Wałbrzych Pl. Grunwaldzki
31 Swidnica D.A.- Świebodzice- Wałbrzych Pl. Grunwaldzki
31 bis Swidnica D.A.- Świebodzice- Szczawno Zdrój Tesco- Wałbrzych Pl. Grunwaldzki
38 Swiebodzice os. Piastowskie- Świdnica Pl. Grunwaldzki

Komunikacja kolejowa[edytuj]

W mieście funkcjonuje jeden czynny dworzec kolejowy przy linii kolejowej nr 274 (Wrocław Świebodzki - Zgorzelec). Stacja posiada 2 perony. Głównym przewoźnikiem obsługującym pociągi osobowe na trasie Wrocław Główny - Wałbrzych Główny - Jelenia Góra - Szklarska Poręba Górna są Koleje Dolnośląskie. Połączenia dalekobieżne TLK oraz IC w kierunkach: Warszawa Wschodnia, Białystok, Łódź Kaliska, Przemyśl Główny zapewnia PKP Intercity. Kasa biletowa PKP Intercity czynna jest codziennie w godzinach 06:00 - 18:00, natomiast hol główny dworca w godzinach 04:00 - 24:00.

W 2013 roku zakończono remont budynku dworca. Koszt tej inwestycji wyniosła 2,9 mln zł.

Od 2016 roku w budynku dworca swoją siedzibę ma Straż Miejska.

Miasta partnerskie[edytuj]

Urodzeni w Świebodzicach[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 III 2011.
  2. Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 10.
  3. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 44, poz. 85).
  4. Maria Bogucka, Henryk Samsonowicz, Dzieje miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej, Ossolineum 1986, ISBN 83-04-01701-6, s. 84-88
  5. "Monumenta Poloniae Historica", Tom IV, Akademia Umiejętności w Krakowie, Lwów 1884, "Vita Sanctae Hedwigis", str. 617.
  6. Pierwsza powojenna mapa Polski wydana przez WIG Sztabu Generalnego w roku 1945
  7. Od dziś Świebodzice mają nowy herb i flagę. Ładne?
  8. Abraham Kajzer: Za drutami śmierci. Wałbrzych, Muzeum Gross-Rosen: 2013.
  9. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 15.10.2012]. s. 171,172.
  10. Zbór Świebodzice, Sala Królestwa ul. Sikorskiego 14 Świebodzice
  11. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  12. Rejestr rezerwatów przyrody województwa dolnośląskiego, RDOŚ stan na 18 czerwca 2013. [dostęp 30-01-2014].
  13. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  14. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  15. http://www.polskawliczbach.pl/Swiebodzice, w oparciu o dane GUS.