Szeroka (sołectwo Jastrzębia-Zdroju)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Szeroka
część miasta i sołectwo Jastrzębia-Zdroju
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miasto Jastrzębie-Zdrój
W granicach Jastrzębia-Zdroju 1975
SIMC 0940306
Powierzchnia 10,27 km²
Populacja (2019)
• liczba ludności

2544
Kod pocztowy 44-268
Położenie na mapie Jastrzębia-Zdroju
Położenie na mapie
Położenie na mapie Jastrzębia-Zdroju
49°59′15″N 18°36′43″E/49,987500 18,611944
Portal Portal Polska

Szeroka (niem. Timmendorf) – sołectwo[1] oraz część miasta Jastrzębie-Zdrój[2] w jego północnym obszarze.

31 grudnia 2019 r. sołectwo miało 2544 mieszkańców[3].

Sołectwo obejmuje obszar o powierzchni 1026,64 ha[3], co stanowi 11,6% powierzchni miasta.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Sołectwo położone jest w północnej części miasta. Odpowiada w przybliżeniu niezależnej do 1975 roku wsi. W środkowej części obszaru sołectwa utworzono kolejną jednostkę pomocniczą miasta Osiedle 1000-lecia Szeroka o powierzchni 12,88 ha, która jest enklawą wewnątrz sołectwa Szeroka. Osiedle położone na historycznych terenach Szerokiej nie należy do sołectwa i według danych z 2019 r. zamieszkiwało je 2517 osób[4][1].

Sołectwo graniczy od północy i wschodu z sołectwem Borynia, od południa z osiedlami Jastrzębie Górne i Dolne oraz Zofiówka, od zachodu z gminą Mszana powiatu wodzisławskiego (wieś Gogołowa), a od północnego zachodu z gminą Świerklany powiatu rybnickiego (sołectwo Świerklany Dolne), dodatkowo graniczy z osiedlem 1000-lecia Szeroka, będącego enklawą sołectwa.

Przez północną część sołectwa przepływa rzeka Pszczynka.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest wśród wsi położonych w pobliżu Żor i Wodzisławia (ville circa Zary et Wladislaviam) w zlatynizownej formie Syroka: Item in Syroka et in Gogolow debent esse LIII) mansi[5]... Co oznacze, że "również Szeroka i Gogołowa winne płacić dziesięcinę z 54 łanów"[6]. Z kolei w dokumencie księcia raciborskiego Leszka z 6 grudnia 1321 r. Szeroka występuje pod niemiecką nazwą Timmendorf: „[...] vom 6 Dezember 1321 auftretende Notar “Johann von Tymendorf” nich Pfarrer von Timmendorf gewesen sein sollte [...]” oraz „[...] im Jahre 1321, am 6. Dezember in einer Urkunde des Herzogs Lestko von Ratiborein Johann “Tymendorf” als Notaraustritt [...]"[6]. W kolejnym dokumencie bez daty rocznej, wiadomo jedynie, że chodzi o lipiec. Wymieniony został świadek Jan z Szerokiej (Hans v. Timendorf). Interesująca nas wzmianka występuje pomiędzy dokumentami wystawionymi między 27 maja a 19 września 1415 roku. Stąd nie ma wątpliwości, że chodzi o rok 1415. Podczas sprawy sądowej, która odbyła się w pobliskich Żorach, jednym ze świadków był Jan z Szerokiej (Hans v. Timendorf): „Ohne Jahr im Juli. Sohrau. - Benusch von der Pudle, Sandsa im Rathiborer Land des Herzogs Johann und die Mannen Ferkatz v. Meserzitz, Mikunday v. Jantzowit , Wernke Schelingra, Hans v. Timendorf, Koselvom Forberge […] Pet. v. Brodke, bekennen, dass Herzog Joh. mit rechtl. Ausspruch erlangt hat die Grenze zwischen Zitna u Markowicz (Rat.) […]”[6].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W dokumencie sprzedaży dóbr pszczyńskich wystawionym przez Kazimierza II cieszyńskiego w języku czeskim we Frysztacie w dniu 21 lutego 1517 roku wieś została wymieniona jako Ssiroka[7].

Wieś należała do powiatu pszczyńskiego do 1954 roku, następnie powiatu rybnickiego. W latach 1945-1954 należała do gminy Pawłowice. W latach 1954-1973 wchodziła w skład gromady Borynia. W latach 1973–1975 miejscowość była siedzibą gminy Szeroka. W 1975 r. wieś została włączona w granice miasta Jastrzębie-Zdrój[8].

W Szerokiej istniało również muzeum dzwonków[9] (drugie co do wielkości w Polsce).

W 2000 r. odbyło się referendum lokalne, w którym mieszkańcy Boryni, Szerokiej i Skrzeczkowic opowiedzieli się za pozostaniem w granicach miasta Jastrzębie-Zdrój[10].

Zabudowa[edytuj | edytuj kod]

Z zabytków zachowały się: kościół barokowo-klasycystyczny z końca XVIII wieku, kamienna figura przydrożna Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XVIII w. ulokowana na tzw. kopcu szwedzkim oraz późnobarokowa kapliczka przydrożna z XVIII w.

Na jej terenie znajduje się Kopalnia Węgla Kamiennego Borynia (nazwa od pobliskiej dzielnicy Borynia), wydobywająca węgiel koksujący. W dzielnicy znajduje się szkoła gimnazjalna, podstawowa i przedszkole, a także zakład karny (w czasie stanu wojennego ośrodek internowania wielu działaczy opozycyjnych) i schronisko dla psów. Inne obiekty i inicjatywy społeczne: OSP, Oaza (Ruch Światło-Życie), LKS Żar Szeroka (piłka nożna), UKS ROMI (piłka ręczna), hala sportowa (mecze siatkówki – Jastrzębski Węgiel) oraz dom kultury, w którym odbywają się co roku obchody Barbórki.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

We wsi urodził się Henryk Sławik, wsławiony uratowaniem tysięcy Polaków, w tym Żydów, w czasie II wojny światowej, za co został uhonorowany odznaczeniem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. Jest patronem tutejszego gimnazjum, a tablica z jego imieniem znajduje się na budynku szkoły, do której uczęszczał.

Podział[edytuj | edytuj kod]

W obrębie sołectwa znajdują się następujące jednostki osadnicze:

Przysiółki
  • Dubielec
  • Ludwikówka
  • Odpolany

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Uchwała Nr XLII/1036/2002 Rady Miasta Jastrzębie Zdrój z dnia 25 maja 2002 r. ws. utworzenia jednostek pomocniczych (Dz. Urz. Woj. Śląskiego z 2002 r. Nr 37 poz. 1326)
  2. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  3. a b Sołectwa i Osiedla. Urząd Miasta Jastrzębie-Zdrój. [dostęp 2020-08-03].
  4. Sołectwa i Osiedla. Urząd Miasta Jastrzębie-Zdrój. [dostęp 2020-08-03].
  5. H. Markgraf, J. W. Schulte, "Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis", Breslau 1889; Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online; Janusz Lubszczyk, Pierwsze pisane wzmianki o ziemi jastrzębskiej, „Biuletyn Galerii Historii Miasta” nr 1 (27) z marca 2013 r., s. 8-9 (ISSN 2080-3737) oraz Janusz Lubszczyk, Szeroka - pierwsza wzmianka.
  6. a b c Janusz Lubszczyk, Pierwsze pisane wzmianki o ziemi jastrzębskiej, „Biuletyn Galerii Historii Miasta” nr 1 (27) z marca 2013 r., s. 8-9 (ISSN 2080-3737).
  7. Ludwik Musioł. Dokument sprzedaży księstwa pszczyńskiego z dn. 21. lutego 1517 R.. „Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk na Śląsku”. R. 2, s. 235–237, 1930. Katowice: nakł. Towarzystwa ; Drukiem K. Miarki. 
  8. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 maja 1975 r. w sprawie zmiany granic (Dz.U. z 1975 r. nr 15, poz. 87)
  9. Janusz Lubszczyk, Muzeum Dzwonków w Szerokiej.
  10. Biuletyn Towarzystwa Miłośników Ziemi Jastrzębskiej. Rok II, Nr 10 (17), 2010-10, s. 8

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]