Żory

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Żory
miasto na prawach powiatu
Ilustracja
Rynek w Żorach
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Data założenia

1272

Prawa miejskie

1272

Prezydent

Waldemar Socha

Powierzchnia

64,59 km²

Wysokość

241–284 m n.p.m.

Populacja (31.12.2020)
• liczba ludności
• gęstość


62 844[1]
973,0 os./km²

Strefa numeracyjna

(+48) 32

Kod pocztowy

44-240

Tablice rejestracyjne

SZO

Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Żory”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Żory”
Ziemia50°02′44″N 18°41′41″E/50,045556 18,694722
TERC (TERYT)

2479011

SIMC

0945746

Urząd miejski
al. Wojska Polskiego 25
44-240 Żory
Strona internetowa
BIP

Żory (cz. Žáry, Žárov[2], niem. Sohrau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, w województwie śląskim, historycznie na Górnym Śląsku.

Jest jednym z miast należących do Rybnickiego Okręgu Węglowego. Obecnie miasto spełnia funkcję handlową, usługową, logistyczną.

Według danych GUS z 31 grudnia 2020 r., Żory liczyły 62 844 mieszkańców[1] i były pod względem liczby ludności siedemnastym miastem w województwie śląskim, a także 62. spośród najludniejszych miast w Polsce[3].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Żory leżą na Górnym Śląsku na Płaskowyżu Rybnickim nad rzeką Rudą.

Według danych z 31 grudnia 2012 r. miasto miało 62 052 mieszkańców, a powierzchnia miasta wynosiła 64,64 km²[4].

Na dzień 31 grudnia 2013 r. miasto liczyło 59 960 mieszkańców[5].

1 stycznia 2014 r. miasto Żory powiększyło swoją powierzchnię kosztem Rybnika o 0,26 ha[6].

Żory graniczą z powiatami mikołowskim, pszczyńskim i rybnickim oraz miastami Jastrzębie-Zdrój i Rybnik.

W latach 1945–1954 siedziba gminy Żory i, ponownie, w latach 1977–1982 gminy Żory. W latach 1975–1998 Żory administracyjnie należały do województwa katowickiego.

Według danych z dnia 30 czerwca 2016 r. miasto liczyło 61 942 mieszkańców[7].

Nazwa miasta[edytuj | edytuj kod]

Znaczenie nazwy miasta nie jest jednoznaczne i istnieją dwie teorie na ten temat. Pierwsza wywodzi ją ze staropolszczyzny, od wyżarzania, wypalania lasów co było pierwszym etapem zakładania stałej osady w danym miejscu. Wersja ta związana jest z pierwotną gospodarką żarową, która była elementem wylesiania terenu pod zasiedlenie. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku wywodzi ją z kolei od polskiej nazwy ptaka żurawia. Odnotowuje to następujący fragment: „In den verschiedenen Urkunden wird Sohrau einmal Żoraw, dann Żora und auch Sora genannt. Der Name ist polnischen Ursprungs.”, czyli w języku polskim „W różnych dokumentach notowana jako Żoraw, później Żora, a nawet Sora. Nazwa jest polskiego pochodzenia.”[8].

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis spisanej w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest jako Zary civitatemiasto Zary. W kronice wymienione zostały również wsie założone na prawie polskim iure polonico, które w procesach urbanizacyjnych zostały wchłonięte przez miasto. Są to obecne dzielnice lub części miasta Żory jak Rogoźna we fragmencie Rogosina in una parte decima solvitur more polonico, Rowień we fragmencie Rovona [Hs. Ronoua.] decima solvitur more polonico, Rój jako Ray, Brodek we fragmencie Brodek similiter solvitur decima more polonico[9][10]. W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił miejscowość w swoim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając jej łacińską nazwę: Sora[11].

Polską nazwę Żory oraz niemiecką Sohrau w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[12]. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany w latach 1880–1902 notuje nazwę miasta pod polską nazwą Żary oraz niemiecką Sohrau[13]. Polską nazwę Żary oraz w gwarze górnośląskiej Żory, a także niemiecką Sohrau wymienia również w 1896 roku górnośląski pisarz, ksiądz Konstanty Damrot w książce o nazewnictwie miejscowym na Górnym Śląsku. Wymienia również zlatynizowane nazwy zanotowane w łacińskich dokumentach jak Sary oraz Sari[14]. Katalog herbów niemieckich miejscowości, wydany w 1898 roku we Frankfurcie nad Menem, określa polską nazwę jako Zar[15].

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Podział miasta na dzielnice

Miasto jest członkiem Związku Subregionu Zachodniego.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Żory składają się z 9 dzielnic oraz 6 osiedli, które z uchwałą z dnia 29 czerwca 2007 roku są również dzielnicami. Oprócz nich istnieją także 2 inne, które nie posiadają żadnego statusu i wchodzą w skład danej dzielnicy gdzie się znajdują. Wszystkie sołectwa w tym dniu utraciły swój statut i uzyskały miano dzielnicy[16].

Dzielnice

Osiedla (będące również dzielnicami)

Osiedla wchodzące w skład dzielnic

  • Osiedle Gwarków (dzielnica Rój)
  • Osiedle Fadom (dzielnica Kleszczówka)

Rada Miasta[edytuj | edytuj kod]

Ugrupowanie Kadencja 2002-2006[17] Kadencja 2006-2010[18] Kadencja 2010-2014[19] Kadencja 2014-2018[20] Kadencja 2018-2023[21]
Sojusz Lewicy Demokratycznej 6 (SLD-UP) 2 (LiD)
Żorskie Porozumienie i Waldemar Socha 10 6 9 7 9
Żorska Samorządność 7 6 7
Prawo i Sprawiedliwość 7 4 6 7
Platforma Obywatelska 7 7 4
Wspólne Żory 1
Inicjatywa Społeczna Nasze Żory 3

Ochrona środowiska[edytuj | edytuj kod]

Według raportu Światowej Organizacji Zdrowia w 2016 roku Żory zostały sklasyfikowane jako 49. najbardziej zanieczyszczone miasto Unii Europejskiej[22].

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: kalendarium historii Żor.

W okresie tworzenia się zalążków państwa Polan ziemie dzisiejszych Żor zamieszkiwało plemię Golęszyców, a ziemie te znajdowały się w granicach państwa wielkomorawskiego, a następnie, około 921 r. – czeskiego.

Po raz pierwszy nazwa wsi Żory pojawiła się w 1258. 24 lutego 1272 książę opolsko-raciborski Władysław podpisał umowę, zawierającą postanowienie o przejściu wsi pod jego władzę oraz o lokacji miasta (na prawie magdeburskim). Miało ono obowiązujący do dziś owalny kształt z prostokątnym rynkiem, dwiema bramami (krakowską i cieszyńską) i murami. Prawdopodobnie już w 1292 r. książę raciborski Przemysław stał się lennikiem króla czeskiego, ale przyjmuje się, że okres lenny rozpoczyna się w 1327 r. W 1336 roku księstwo przechodzi w ręce Przemyślidów. W latach 1345, 1433 i 1473 Żory były oblegane odpowiednio przez wojska polskie, husyckie i węgierskie. W latach 1521–1532 księstwo po raz ostatni znajdowało pod panowaniem władców z linii Piastów śląskich, którzy byli lennikami korony czeskiej, po czym władzę na 20 lat przejęli Hohenzollernowie.

W 1526 roku Żory stały się częścią państwa Habsburgów. W roku 1627 podczas wojny trzydziestoletniej wojska protestanckie zajęły Żory. Następnie wojska katolickie zdobyły i zrabowały miasto. W latach 1645–1666 Żory były rządzone przez Wazów (w ramach zastawu całego księstwa). W XVIII wieku Żory podlegały inspekcji podatkowej w Prudniku[23]. W 1742 roku miasto po pierwszej wojnie śląskiej stało się częścią państwa pruskiego, aż do roku 1921. XIX wiek zaznaczył się industrializacją (huta „Waleska”, odlewnia żeliwa „Pawła” i młyn parowy), zbudowano połączenia kolejowe do Orzesza (1884) i Gliwic (1888).

Rekonstrukcja Bramy Dolnej

W 1837 roku miasto zostaje określone jako niewielkie: miał się w nim znajdować szpital, dwa kościoły katolickie, dwie bramy, a w 250 domach mieszkało 2800 osób[24].

Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje stosunki ludnościowe na terenie miasta – „(...) sprechen 1264 Einwohner deutsch, 2398 polnisch als Muttersprache(...).”, czyli w tłumaczeniu na język polski „1264 mieszkańców mówi po niemiecku, 2398 po polsku jako językiem macierzystym(...)”[25].

W miejscowości istniało wiele polskich organizacji społecznych i kulturalnych. 28 marca 1920 roku zawiązało się Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Żorach. Inicjatorem był Józef Wyrobek, który założył je wraz z pierwszymi 15 członkami. Gniazdo było oddziałem Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” na Górnym Śląsku i liczyło początkowo 39 członków[26]. Funkcjonowały tutaj także regionalne koło Związku Towarzystw Polek, od 1919 Towarzystwo Oświaty na Górnym Śląsku, im. św. Jacka oraz Chór „Feniks”[27].

W latach 1919–1921 miały miejsce trzy powstania śląskie, w których brali udział również mieszkańcy Żor. W lutym 1919 roku na konferencji paryskiej Czechosłowacja wysunęła roszczenie terytorialne do Żor[28].

W plebiscycie na Śląsku (20 marca 1921) mieszkańcy Żor opowiedzieli się w większości za pozostaniem w państwie niemieckim. Wynik głosowania dla Żor: za Polską 1036 osób, za Niemcami 2353 osoby[29].

Urząd Miejski w Żorach

W III powstaniu śląskim miasto zostało zajęte w nocy z 2/3 maja 1921 roku poprzez zwarty atak oddziałów powstańczych z kierunku północno-wschodniego przeprowadzony przez 2.batalion Nikodema Sobika z pułku żorskiego Antoniego Haberki oraz z kierunku zachodniego przeprowadzonego przez 3. batalion Feliksa Michalskiego z pułku żorskiego. Oddziały te wspierał także batalion dowodzony przez Józefa Szenderę z pułku pszczyńskiego Franciszka Rataja, który atakował miasto od południa. Powstańcy opanowali dworzec, pocztę, budynek Policji Plebiscytowej oraz zdobyli 11 karabinów maszynowych[27].

Po plebiscycie w 1921 roku i III powstaniu śląskim miasto znalazło się w granicach Polski jako część autonomicznego województwa śląskiego.

1 września 1939 miasto zajął Wehrmacht, a w październiku Żory zostały bezpośrednio włączone do III Rzeszy. W mieście utworzono polenlager nr 95 Sohrau[30] (1942–1945). W styczniu 1945 r. przez Żory przeszły tzw. marsze śmierci z obozów Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu na stację kolejową w Wodzisławiu Śląskim[31]. Od stycznia do marca tego roku trwały walki sił Armii Czerwonej z wojskami niemieckimi o Żory, w czasie których 80% zabudowy miasta zostało doszczętnie zniszczone. Miasto zostało wyzwolone spod okupacji hitlerowskiej przez oddziały 95 korpusu piechoty Armii Czerwonej i 1 czechosłowacką brygadę pancerną. W 1975 roku na ówczesnym Placu Braterstwa Broni odsłonięto Pomnik Braterstwa Broni upamiętniający ten fakt[32].

Po wojnie nastąpiła odbudowa miasta. W latach 70. i 80. XX wieku miał miejsce intensywny przyrost demograficzny Żor, związany z rozwojem górnictwa węgla kamiennego i budową osiedli w technologii wielkiej płyty. Po 1989 roku górnictwo zostało objęte restrukturyzacją, co wpłynęło na gwałtowny wzrost bezrobocia w Żorach. W ramach walki z tym zjawiskiem utworzono podstrefę Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej i Żorski Park Przemysłowy, a miasto zmieniło charakter z przemysłowego na handlowo-usługowy.

Pożary[edytuj | edytuj kod]

Specyficzną częścią historii miasta są liczne pożary, w tym m.in.:

  • 1552 – spłonęła połowa miasta
  • 1661 – spłonął drewniany kościół pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny
  • 1702 – spłonęła doszczętnie drewniana zabudowa rynku i większości domów przy pobliskich ulicach
  • 1807 – spłonął średniowieczny drewniany kościół pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny

Na pamiątkę pożaru z 1702, w jego rocznicę (11 maja), od ponad 300 lat obchodzone jest jedyne w Europie Święto Ogniowe, a do historii pożarów nawiązuje także otwarte w 2014 r. Muzeum Ognia.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Budynek Szkoły Muzycznej

Według Narodowego Instytutu Dziedzictwa, w miejscowości znajdują się następujące obiekty zabytkowe[33]:

  • dawny Dom Ludowy „Sala Polska”, obecnie dom kultury, ul. Dolne Przedmieście 1 (XIX/XX w.
Rynek w Żorach
  • dom, ul. Dolne Przedmieście 5, 2 poł. XIX wieku
  • dom, ul. Dworcowa 1, XIX wiek
  • zespół domu, ul. Dworcowa 6, 1903 r. (dom, ob. szkoła muzyczna oraz ogród)
  • niskie kamieniczki powstałe z cegieł muru obronnego przy ul. Murarskiej (nr: 11, 13, 19, 35, 37)
  • kamienice na rynku z XIX wieku (nr: 1, 12, 23)
  • domy przy ulicy generała Szeptyckiego, z XIX wieku (nr: 4, 6, 9, 12, 19[34])
  • domy przy ulicy Szerokiej z XIX wieku (nr: 7, 8[35], 12, 14, 16, 20)
Figura św. Jana Nepomucena na Rynku
  • dom przy ul. Wodzisławskiej 111, z końca XIX wieku, w dzielnicy Rogoźna
  • kapliczka przy ul. Rybnickiej z XIX wieku, w dzielnicy Rowień

Pełna lista zabytków:

Poza obiektami wpisanymi w rejestr zabytków, na uwagę zasługują także inne obiekty, o znaczeniu historycznym:

  • Kapliczka przy ul. Murarskiej
  • Kamienne krzyże pokutne na starym cmentarzu przy ul. Męczenników Oświęcimskich oraz w dzielnicy Rogoźna na posesji przy ul. Wodzisławskiej
  • cmentarz żydowski – 1818 r.

Parki[edytuj | edytuj kod]

Pałac w Baranowicach
Żorek z płonącą pochodnią przy Muzeum Ognia

Trasy rowerowe[edytuj | edytuj kod]

Przez miejscowość przebiegają następujące trasy rowerowe:

  • szlak rowerowy zielony zielona trasa rowerowa nr 10 – Rybnik – Żory – Suszec
  • szlak rowerowy czerwony czerwona trasa rowerowa nr 305 – Palowice – Żory
  • szlak rowerowy czarny czarna trasa rowerowa nr 301 – Leszczyny – Żory

Demografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Ludność Żor.
  • Zmiany w liczbie ludności Żor na przestrzeni ponad 200 lat[36][37]:

Największą populację Żory odnotowały w 1994 – 67 107 mieszkańców.

  • Piramida wieku mieszkańców Żor w 2014 roku[7].

Piramida wieku Zory.png

Struktura ludności[edytuj | edytuj kod]

  • Ogółem – 61945 (stan na 31.12.2015)
  • Kobiety – 31589
  • Mężczyźni – 30356[38]
  • Bezrobocie – 8,4%[39] (1545 osób, stan na 31.12.2015)[40]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto (2020) w PLN – 4 781,16 zł, czyli 86,6% średniej krajowej[41].

W końcu grudnia 2013 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Żorach obejmowała ok. 2,0 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 10,9% do aktywnych zawodowo[39].

Infrastruktura i transport[edytuj | edytuj kod]

Infrastruktura drogowa

Przez Żory (dzielnice: Rowień-Folwarki i Rój) przebiega autostrada A1 łącząca południe z północą kraju. Przez miasto przebiegają następujące drogi:

Komunikacja miejska

Bezpłatna komunikacja miejska

Miasto posiada Bezpłatną Komunikację Miejską (BKM), która jest organizowana przez Urząd Miasta w Żorach. W mieście działają też płatne linie MZK Jastrzębie-Zdrój, ZTZ Rybnik oraz ZTM, które łączą Żory z miastami ościennymi.

Połączenia kolejowe

Miasto posiada bezpośrednie połączenia kolejowe z:

Stacja kolejowa

W związku z tym, że sąsiednie Jastrzębie-Zdrój zabiega o przywrócenie połączeń kolejowych, jeden z analizowanych wariantów zakłada połączenie Jastrzębia-Zdroju z Katowicami przez Żory i Orzesze[42].

Infrastruktura techniczna[edytuj | edytuj kod]

  • Hotspot na Rynku i w jego najbliższej okolicy[43].
  • Elektroniczne tablice na przystankach (BKM) informujące o odjazdach i opóźnieniach autobusu.
  • Telebimy zewnętrzne znajdujące się przy ruchliwych punktach miasta.

Rower miejski[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 2018 roku w Żorach ruszyła wypożyczalnia rowerów miejskich GeoVelo. W Żorach można korzystać z 80 nowoczesnych jednośladów tzw. czwartej generacji.

Rowery GeoVelo można wypożyczyć i oddać w 26 lokalizacjach[44].

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Żory oferują pełną gamę usług z zakresu edukacyjnego od form przedszkolnych aż do wydziałów zamiejscowych uczelni wyższych. Znajduje się tu 13 publicznych przedszkoli oraz liczne placówki oświatowe.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Muzeum ognia

Miasto posiada Miejski Ośrodek Kultury, w którym m.in. znajduje się sala widowiskowa gdzie odbywają się koncerty i spektakle teatralne. Oprócz tego ośrodka w poszczególnych dzielnicach miasta działają świetlice realizujące zajęcia artystyczne[45].

W mieście znajdują się dwa kina: Scena „Na Starówce” z jedną salą kinową oraz kino Helios w Galerii Wiślanka z czterema salami[46].

W Żorach działa Miejska Biblioteka Publiczna, która posiada 7 filii[47].

Muzeum Miejskie znajduje się w zabytkowej willi Hearinga i posiada dwie wystawy stałe Nasza tożsamość i Polskie poznawanie świata. Drugim muzeum jest Muzeum Ognia, mieszczące się w zbudowanym w 2014 roku budynku, uważanym za wyróżniające się dzieło architektury współczesnej[48]

Miejski Ośrodek Kultury

Sport[edytuj | edytuj kod]

28 marca 1920 roku w Żorach utworzone zostało gniazdo najstarszej polskiej organizacji sportowej Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Koło to podlegało organizacyjnie VIII Rybnickiemu okręgowi śląskiej dzielnicy Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”[26][49] i należało do szeregu sekcji gimnastycznych śląskiego Sokoła. W roku 1920 żorskie koło tej organizacji liczyło 39 członków[50].

Kluby[edytuj | edytuj kod]

  • Octagon Team Żory (sztuki walki)
  • LKS Jedność Rogoźna (piłka nożna)
  • UKS Salmo Żory (pływanie)
  • MTS Żory (piłka ręczna)
  • MKS Żory (piłka nożna)
  • LKS Rój Żory (tenis stołowy, piłka nożna)
  • Iskra Rowień (piłka nożna)
  • MKS Polaris Żory (piłka nożna)
  • LKS Baranowice (piłka nożna)
  • Gepardy Żory (baseball)
  • KS Ogniwo Rogoźna Żory (tenis stołowy)
  • MOSiR MUKS Sari Żory (siatkówka)
  • UKS Czwórka Żory (lekkoatletyka)
  • Ks Kleszczów (piłka nożna)
  • MMA Sozo Żory (mieszane sztuki walki)
  • Ks Hawajskie Koszule Żory (koszykówka)
  • Grupa Biegowa HRmax Żory (lekkoatletyka, biegi długodystansowe)
  • UKS Judo Kontra Żory (Judo)
  • Żorska Akademia Koszykówki
  • Żorska Akademia Talentów Jastrzębski Węgiel

Działalność sportowa[edytuj | edytuj kod]

  • MOSiR Żory
  • OLPN Żory

Orlik 2012[edytuj | edytuj kod]

Obecnie na terenie Żor znajduje się pięć boisk wybudowanych w ramach programu Orlik 2012.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Żor działalność religijną prowadzą następujące związki wyznaniowe:

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Aktualnie (2014 r.) miastami partnerskimi Żor są[66]:

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Czerwionka-Leszczyny, Jastrzębie-Zdrój, Orzesze, Pawłowice, Rybnik, Suszec, Świerklany

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Żory w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2021-08-19] (pol.).
  2. Na czeskich mapach z XIX wieku pojawia się nazwa Žárov – [1].
  3. Lista miast w Polsce (spis miast, mapa miast, liczba ludności, powierzchnia, wyszukiwarka), Polska w liczbach [dostęp 2021-08-20] (pol.).
  4. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2013-07-26. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  5. Żory w liczbach. Zory Oficjalna Strona Miasta. [dostęp 2015-01-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-01-01)]. (pol.).
  6. Internetowy System Aktów Prawnych. isap.sejm.gov.pl. [dostęp 2015-01-25].
  7. a b Żory w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2015-12-30] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  8. Triest 1865 ↓, s. 791.
  9. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online.
  10. H. Markgraf, J. W. Schulte, „Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis”, Breslau 1889.
  11. Detlef Haberland: Die „Silesiographia” und „Breslo-Graphia” von Nicolaus Henel von Hennenfeld. Arkadiusz Cencora, Diana Codogni-Łańcucka. Wrocław: Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu, 2011, s. 181. ISBN 978-83-910595-2-4.
  12. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, s. 32.
  13. Rybnik w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego Tom X, s. 62.
  14. Konstanty Damrot, „Die älteren Ortsnamen Schlesiens, ihre Entstehung und Bedeutung: mit einem Anhange über die schlesisch-polnischen Personennamen: Beiträge zur schlesischen Geschichte und Volkskunde”, Verlag von Felix Kasprzyk, Beuthen 1896.
  15. Die Wappen und Siegel der Deutschen Staedte: Flecken und Doerfer, Frankfurt a/Main 1898, s. 110.
  16. Dzielnice. zory.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-12-16)]..
  17. Państwowa Komisja Wyborcza: Wybory samorządowe. wybory2002.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-20].
  18. Geografia wyborcza – Wybory samorządowe – Państwowa Komisja Wyborcza. wybory2006.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-20].
  19. Wybory Samorządowe 2010 – Geografia wyborcza – Województwo śląskie – m. Żory. wybory2010.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-20].
  20. Państwowa Komisja Wyborcza | Żory. wybory2014.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-20].
  21. BIP - Urząd Miasta Żory: Kluby Radnych, www.bip.zory.pl [dostęp 2019-07-27].
  22. Przerażający raport ws. jakości powietrza. Polskie miasta na czele listy. 2016-05-14.
  23. Historia Powiatu Prudnickiego - Starostwo Powiatowe w Prudniku, www.powiatprudnicki.pl [dostęp 2020-11-09] [zarchiwizowane z adresu 2020-11-16].
  24. L. Freiherrn: Der Preußische Staat in allen seinen Beziehungen (...) Dritter Band. Berlin: Verlag von’August Hirschwald, 1837, s. 139.
  25. Triest 1865 ↓, s. 793.
  26. a b „Encyklopedia powstań śląskich”, Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, s. 563, hasło „Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” – dzielnica Śląska”.
  27. a b „Encyklopedia powstań śląskich”, Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, s. 674, hasło „Żory”.
  28. Franz Choholatý Gröger: Připojení Hlučínska k ČSR 4. 2. 1920. 19 lutego 2010. [dostęp 2018-12-30]. (cz.).
  29. Wyniki plebiscytu w powiecie rybnickim. home.arcor.de. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-01-07)]..
  30. Polenlager Sohrau, Bundesarchiv.
  31. Piotr Hojka, Sławomir Kulpa: Kierunek Loslau. Marsz ewakuacyjny więźniów oświęcimskich w styczniu 1945 r., Wodzisław Śląski 2016.
  32. „Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa”. Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945, Sport i Turystyka 1988, ISBN 83-217-2709-3, s. 296.
  33. Zabytki w Polsce, nid.pl.
  34. Wykaz wpisanych obiektów do rejestru zabytków w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 27 lipca 2020 r.. wkz.katowice.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-10-08)]. (pol.). wkz.katowice.pl [dostęp 2020-07-27]
  35. Spis obiektów nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków z terenu województwa śląskiego (stan na 7 października 2022 r.) (pol.) wkz.katowice.pl [dostęp 2022-10-14]
  36. B. Kieczka, G. Utrata – Moja „Mała Ojczyzna” Dzieje Żor, wydanie XI.
  37. GUS: Bank Danych Lokalnych.
  38. Vademecum samorządowca 2016 http://katowice.stat.gov.pl/vademecum/vademecum_slaskie/portrety_miast/miasto_zory.pdf.
  39. a b Vademecum Samorządowca 2016 GUS.
  40. Analizy i statystyki – Powiatowy Urząd Pracy w Żorach.
  41. Bank Danych Lokalnych GUS, Przeciętne miesięczne wynagrodzenia brutto.
  42. Żory z szansą na lepsze połączenie kolejowe do Katowic? – Żory informacje, zory.com.pl [dostęp 2018-11-29].
  43. Oficjalna strona Urzędu Miasta. zory.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-02-28)]..
  44. Rowery miejskie wypożyczysz i oddasz w nowych miejscach! – Żory informacje, zory.com.pl [dostęp 2018-11-29].
  45. Placówki. Miejski Ośrodek Kultury w Żorach. [dostęp 2021-04-20].
  46. Kino Helios. Galeria Wiślanka. [dostęp 2021-04-20]. (pol.).
  47. Kontakt. Miejska Biblioteka Publiczna w Żorach. [dostęp 2021-04-20]. (pol.).
  48. Muzeum Ognia jak pochodnia. [dostęp 2015-01-03].
  49. Zbigniew Hojka: „Działalność Towarzystwa gimnastycznego „Sokół” na ziemi rybnickiej w latach 1898–1939”, Rybnicki Kurier Muzealny nr 4, czerwiec 2012.
  50. „Srebrna księga Sokolstwa Polskiego na Śląsku”, nakł. Wydziału Dzielnicy Śląskiej; drukiem „Katolika”, Bytom 1920.
  51. Lista zborów, chwz.info.pl [dostęp 2022-05-16].
  52. Parafie Ewangelicznego Kościoła Chrześcijańskiego. ekch.pl. [dostęp 2022-08-18].
  53. Zbory, maranatha.pl [dostęp 2022-05-16].
  54. Nasze zbory i placówki, kchds.pl [dostęp 2022-05-16].
  55. Żory, luteranie.pl [dostęp 2022-05-16].
  56. a b c d e f g h i j Żory, archidiecezjakatowicka.pl [dostęp 2022-05-16].
  57. Church finder, nak.org [dostęp 2022-05-16].
  58. Kontakt [dostęp 2022-05-16] [zarchiwizowane z adresu 2017-09-03].
  59. Anna Bieńkuńska i inni, Wyznania religijne w Polsce w latach 2015–2018, Warszawa: Zakład Wydawnictw Statystycznych, 2019, s. 217, ISBN 978-83-66466-00-5.
  60. Rejestr kościołów i innych związków wyznaniowych, gov.pl [dostęp 2022-05-16].
  61. Zbory Kościoła Wolnych Chrześcijan, kwch.org [dostęp 2022-05-16].
  62. O nas, chwzory.pl [dostęp 2022-05-16].
    *Kontakt, chwzory.pl [dostęp 2022-05-16].
  63. Znajdź Kościół, kz.pl [dostęp 2022-05-16].
  64. a b c d Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-25].
  65. Świadkowie Jehowy w Żorach wznawiają publiczną działalność, zory.com.pl, 28 czerwca 2022 [dostęp 2022-06-30].
  66. Miasta partnerskie. [w:] Urząd Miasta Żory [on-line]. [dostęp 2013-09-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-09-27)]. (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Felix Triest: Topographisches handbuch von Oberschliesen. Breslau: Verlag von Wilh. Gottl. Korn, 1865.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]