Powiat wodzisławski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Powiat wodzisławski
powiat
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo śląskie
TERYT 2415
Siedziba Wodzisław Śląski
Starosta Tadeusz Skatuła
Powierzchnia 286,92 km²
Populacja (2011)
• liczba ludności

158 421 [1]
• gęstość 552,14 os./km²
Urbanizacja 66,51%
Tablice rejestracyjne SWD, SWZ[2]
Adres urzędu:
ul. Bogumińska 2
44-300 Wodzisław Śląski
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba gmin miejskich 4
Liczba gmin wiejskich 5
Położenie na mapie województwa
Śląskie wodzisławski.png
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Powiat wodzisławski
Powiat wodzisławski
Ziemia 50°00′N 18°26′E/49,993300 18,425200
Strona internetowa
Biuletyn Informacji Publicznej
Portal Portal Polska

Powiat wodzisławski – powiat w Polsce (województwo śląskie), reaktywowany w 1999 r. w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Wodzisław Śląski.

Powiat wodzisławski jest drugim pod względem zaludnienia powiatem w Polsce.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

W skład powiatu wchodzą:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wchodzący w skład powiatu wodzisławskiego obszar bywa często dla ułatwienia określany terminem ziemia wodzisławska[3][4]. Jest to oczywiście termin umowny, lecz prawdą jest też, że granice powiatu pokrywają się z grubsza biorąc z historycznie ukształtowanym obszarem, zwanym właśnie ziemią wodzisławską (poza Rydułtowami, które w latach 1945-1975 należały do powiatu rybnickiego) jednak z Jastrzębiem będącym dziś miastem na prawach powiatu. Rodowód ziemi wodzisławskiej sięga odległych czasów średniowiecza, kiedy to powstało Wodzisławskie Państwo Stanowe. Wzmianka o jego istnieniu pochodzi wprawdzie dopiero z końca XV w[3]. W związku z reformą administracyjną Prus w 1742 r. państwo to zostało zlikwidowane i ziemia wodzisławska włączona została do powiatu pszczyńskiego (z zachowaniem pewnej autonomii), a po 1816 r. do powiatu rybnickiego. W latach 1922-1939 południowa granica ziemi wodzisławskiej stanowiła granicę z Czechosłowacją do Olzy i od Olzy w stronę Raciborza z Niemcami[4].Historycznie teren powiatu leży na Górnym Śląsku[5].

Dnia 1 października 1954 roku w województwie stalinogrodzkim reaktywowano powiat wodzisławski o granicach zbliżonych do historycznych granic państwa wodzisławskiego. Był to jeden z pierwszych powiatów utworzonych tuż po wprowadzeniu gromad w miejsce dotychczasowych gmin (29 września 1954) jako podstawowych jednostek administracyjnych PRL. Na powiat wodzisławski złożyły się 1 miasto i 21 gromad, które wyłączono z powiatu rybnickiego w tymże województwie (w praktyce gromady te należały do powiatu rybnickiego przez zaledwie dwa dni)[6]:

13 listopada 1954 roku Pszów i Radlin otrzymały prawa miejskie[14]. 1 stycznia 1956 roku Jastrzębie Zdrój zostało osiedlem[15], którym pozostało do 1 lipca 1963 roku, kiedy to nadano mu prawa miejskie[16]. 20 grudnia 1956 roku przywrócono województwu stalinogrodzkiemu jego pierwotną nazwę województwo katowickie[17]. 1 stycznia 1957 roku do powiatu wodzisławskiego dołączono gromadę Bzie Zameckie z powiatu pszczyńskiego[18].

Po zniesieniu gromad i osiedli oraz reaktywacji gmin z dniem 1 stycznia 1973 roku powiat wodzisławski podzielono na 4 miasta i 6 gmin[19]:

27 maja 1975 roku, a więc pięć dni przed reformą likwidującą powiaty, odbyła się na Śląsku wielka akcja przyłączania jednostek administracyjnych do większych sąsiednich ośrodków miejskich. Spośród 10 jednostek powiatu wodzisławskiego aż 4 utraciły tego dnia suwerenność: do Wodzisławia włączono miasta Pszów i Radlin oraz gminę Marklowice (a także miasto Rydułtowy z powiatu rybnickiego), a do Jastrzębia-Zdroju gminę Ruptawa[20] (ponadto gminę Szeroka z powiatu rybnickiego[21]).

Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku zredukowane administracyjnie terytorium zniesionego powiatu wodzisławskiego włączono do nowego (mniejszego) województwa katowickiego[22].

Jako pierwsze status miasta odzyskały Rydułtowy: odłączyły się od Wodzisławia 1 stycznia 1992[23]. 30 grudnia 1994 roku status miasta odzyskał Pszów, odtworzono także gminę Marklowice[24]. Nieco później, 1 stycznia 1997 roku, prawa miejskie odzyskał również Radlin[25]. Gminy Ruptawa już nie reaktywowano.

Wraz z kolejną reformą administracyjną przywrócono 1 stycznia 1999 roku w województwie śląskim powiat wodzisławski o obszarze nieco zmodyfikowanym w porównaniu z tym z początku 1975 roku[26]. Do powiatu przybyło miasto Rydułtowy (wcześniej związane z powiatem rybnickim, a w latach 1975-1991 jako dzielnica Wodzisławia[3]) a ubyło miasto Jastrzębie-Zdrój, z którego utworzono miasto na prawach powiatu. Obecnie powiat wodzisławski obejmuje gminy związane przez wieki z miastem Wodzisław Śląski.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Kościół WNMP w Wodzisławiu Śl
Budynek Starostwa Powiatowego Wodzisław Śl
„Balaton” na historycznym Grodzisku w Wodzisławiu Śl
Dwie wielkie rzeki Odra i Olza – w powiecie wodzisławskim
Koksownia w Radlinie
Hałda w Rydułtowach (jedna z najwyższych w Europie)

Powiat wodzisławski leży w województwie śląskim, w jego południowej części, od północy graniczy z miastem Rybnik, od wschodu z powiatem rybnickim i miastem Jastrzębie-Zdrój należącym do 1975 r. do powiatu wodzisławskiego. Od południa granica powiatu stanowi również granicę państwa z Czechami. Od zachodu powiat graniczy z powiatem raciborskim. Na terenie powiatu wodzisławskiego leżą 4 miasta i 5 gmin. Stolicą powiatu jest położone w środku powiatu miasto Wodzisław Śląski. Przez powiat przepływają rzeki Odra, Olza, Lesznica, Nacyna i Szotkówka. W zachodniej części powiatu swoje źródło ma rzeka Sumina, a na wschodnich jego krańcach swe źródła ma rzeka Pszczynka. W powiecie wodzisławskim występują bardzo duże różnice w wysokościach względnych sięgające ponad 100 metrów. W okolicach Rogowa i Bełsznicy roztacza się malowniczy krajobraz na dolinę Odry. Stawy Wielikątu tworzą ponadto doskonały teren dla dzikiego ptactwa. Północna część regionu (od Wodzisławia na północ) to krajobraz górnośląski z kominami zakładów przemysłowych i hałdami.

Kultura i turystyka[edytuj | edytuj kod]

Życie kulturalne mieszkańców powiatu skupia się głównie w Wodzisławiu Śląskim w którym mają swe siedziby min. Wodzisławski Ośrodek Kultury, biblioteka powiatowa czy muzeum miejsko-powiatowe. W Wodzisławiu działa również klub piłkarski Odra Wodzisław Śląski, na którego stadionie goszczą drużyny piłkarskie w kraju. Rozpoznawalnym miejscem jest również bazylika w Pszowie która jest jednym z istotniejszych na Śląsku miejscem pątniczym. W powiecie istnieją ścieżki rowerowe, które przebiegają wzdłuż interesujących miejsc w regionie. Obiekty, które można zobaczyć po drodze to m.in. kościoły WNMP w Wodzisławiu, Radlinie, były klasztor oraz pałace w Wodzisławiu, zabytkowy drewniany kościół w Łaziskach. Część zabytków ziemi wodzisławskiej została nakazem ówczesnych władz przeniesiona do innych miejscowości (kościoły w Syryni i Jedłowniku). Latem wypocząć można w nadodrzańskich miejscowościach takich jak np. Olza, Odra, Buków czy Nieboczowy.

Najważniejsze zabytki i atrakcje turystyczne powiatu[edytuj | edytuj kod]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Liczba ludności (dane z 30 czerwca 2005):

  Ogółem Kobiety Mężczyźni
  osób  % osób  % osób  %
Ogółem 155 090 100 79 934 51,54 75 156 48,46
Miasto 103 025 66,43 53 429 34,45 49 596 31,98
Wieś 52 065 33,57 26 505 17,09 25 560 16,48
  • Piramida wieku mieszkańców powiatu wodzisławskiego w 2014 roku[28].
    Piramida wieku powiat wodzislawski.png

Ludność w latach[edytuj | edytuj kod]

  • 1999 – 158 570
  • 2000 – 158 246
  • 2001 – 158 108
  • 2002 – 155 389
  • 2003 – 155 147
  • 2004 – 155 124
  • 2009 – ok. 156 tys

Układ komunikacyjny powiatu[edytuj | edytuj kod]

Drogi[edytuj | edytuj kod]

Do najważniejszych dróg na terenie powiatu należą:

Kolej[edytuj | edytuj kod]

Najważniejsze stacje kolejowe w powiecie wodzisławskim to:

Planowane drogi[edytuj | edytuj kod]

Samorządy partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność w gminach według stanu w dniu 31.12.2011 r. bilans opracowany w oparciu o wyniki NSP 2011 GUS. [dostęp 2012-08-26].
  2. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz. U. z 2015 r. Nr 0, poz. 669)
  3. a b c Mirosław Furmanek, Sławomir Kulpa, Zamek wodzisławski i jego właściciele, Wodzisław Śląski 2003.
  4. a b Piotr Hojka, Wodzisław Śląski i ziemia wodzisławska w czasie II wojny światowej, Wodzisław Śląski 2011.
  5. http://www.haus.pl/images/mapa.jpg
  6. Dz. U. z 1954 r. Nr 49, poz. 247.
  7. Jastrzębie Górne jest obecnie dzielnicą Jastrzębia-Zdroju.
  8. Oryginalna pisownia bez łącznika, obowiązująca w latach 1950.
  9. Kokoszyce są obecnie dzielnicą Wodzisławia Śląskiego.
  10. Moszczenica jest obecnie częścią Jastrzębia-Zdroju.
  11. Ruptawa jest obecnie dzielnicą Jastrzębia-Zdroju.
  12. Obecnie pod nazwą Turza Śląska.
  13. Wilchwy są obecnie dzielnicą Wodzisławia Śląskiego.
  14. Dz. U. z 1954 r. Nr 49, poz. 254.
  15. Dz. U. z 1955 r. Nr 45, poz. 299.
  16. Dz. U. z 1963 r. Nr 23, poz. 132.
  17. Dz. U. z 1956 r. Nr 58, poz. 269.
  18. Dz. U. z 1956 r. Nr 58, poz. 276.
  19. Polska – Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974.
  20. Dz. U. z 1975 r. Nr 15, poz. 88.
  21. Dz. U. z 1975 r. Nr 15, poz. 87.
  22. Dz. U. z 1975 r. Nr 17, poz. 92.
  23. Dz. U. z 1991 r. Nr 115, poz. 497.
  24. Dz. U. z 1994 r. Nr 132, poz. 671.
  25. Dz. U. z 1996 r. Nr 155, poz. 761.
  26. Dz. U. z 1998 r. Nr 103, poz. 652.
  27. http://szlak.radlin.pl/szyb-poelziga/
  28. http://www.polskawliczbach.pl/powiat_wodzislawski, w oparciu o dane GUS.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]