Sztafeta (rzeźba)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sztafeta
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Miejsce Stadion Narodowy
Styl architektoniczny Modernizm
Projektant Adam Roman
Całkowita wysokość 4,5[1] m
Data budowy 1953[2]–1955
Data odsłonięcia 22 lipca 1955[3]
Ważniejsze przebudowy 2008
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Sztafeta
Sztafeta
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Sztafeta
Sztafeta
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Sztafeta
Sztafeta
Ziemia52°14′17,14″N 21°02′50,25″E/52,238094 21,047292

Sztafeta[a]modernistyczna rzeźba architektoniczna autorstwa Adama Romana, przedstawiająca trzech nagich biegaczy, w tym dwóch w momencie przekazywania pałeczki[4]. Znajduje się w pobliżu ronda Waszyngtona w Warszawie, przy wejściu na Stadion Narodowy (brama nr 3) od strony al. Księcia Józefa Poniatowskiego.

Powstanie[edytuj | edytuj kod]

Autor czerpał inspirację z reliefu „Marsylianka” François Rude’a znajdującego się na Łuku Triumfalnym w Paryżu[4][5], a wzorował się na rysunkach na greckich wazach. Pierwotne założenie obejmowało 2 biegaczy, jednak rzeźbiarz zdecydował się dodać jeszcze jedną postać. Praca pierwotnie miała stanąć przy schodach w Centralnym Parku Kultury na Powiślu. Gipsowym modelem zainteresował się prof. Jerzy Hryniewiecki (projektant Stadionu Dziesięciolecia), którego staraniem zmieniono lokalizację[2].

Praca powstawała w pośpiechu, aby zdążyć na inaugurację stadionu[6], stąd też poprzestano na wykonaniu modelu z betonu na stalowym szkielecie o wysokości ok. 2 m[7][1]. Umieszczona na 2,5 m cokole obłożonym kamieniem przy wejściu na trybuny[8][1], została odsłonięta 22 lipca 1955[3][9]. Plany zastąpienia jej spiżowym odlewem po zakończeniu V Światowego Festiwalu Młodzieży i Studentów zostały zarzucone[10].

Restauracja[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na wykonanie z nietrwałego materiału dzieło szybko niszczało[8]. Po wnioskach Rady Osiedla Kamionek[3], stołecznego konserwatora zabytków oraz stanowisku Rady Warszawy[11] z lipca 2007 Narodowe Centrum Sportu przyjęło propozycję remontu rzeźby przy okazji budowy Stadionu Narodowego. Kosztem 50 tys. zł, w listopadzie 2008 rzeźba została odrestaurowana przez Jacka Nowickiego[8][1].

W 2010 z inicjatywy Aleksandry Wałdowskiej powstał pomysł zastąpienia oryginalnej rzeźby jej odlewem z brązu, który poparły Muzeum Narodowe w Warszawie (planowało umieścić oryginał w Królikarni[1]), Międzyuczelniany Instytut Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki warszawskiej ASP[7][12], a koordynatorem projektu został prof. Andrzej Koss[13].

W dniach 7–31 marca 2011 w Centrum Olimpijskim w Warszawie odbyła się wystawa pt. „Adam Roman – czas sztafety”, poświęcona powstaniu i dziejom „Sztafety”, z osobistym udziałem Adama Romana w jej wernisażu[7][13], której celem było także zainteresowanie sponsorów projektem wycenianym na 400–800 tys. zł[5][7][14][15]. II edycja wystawy odbyła się w dniach 17–27 maja 2011 na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej[16].

23 sierpnia 2013, z inicjatywy Okręgu Warszawskiego Związku Polskich Artystów Plastyków, na jej cokole umieszczono granitową tablicę upamiętniającą zmarłego pół roku wcześniej Adama Romana[17], zaprojektowaną przez Ryszarda Stryjeckiego[5].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wśród warszawiaków nosi także potoczne nazwy „Pomnik repatriantów”, „Boso ze Wschodu”, „Trzech gołych ze Wschodu uciekających na Zachód”, ze względu na fakt, że postacie są nagie i zdają się biec w kierunku zachodnim.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Andrzej Zugaj. Ocalona „Sztafeta”. „Cenne, Bezcenne, Utracone”. 3 (64), s. 36–37, lipiec-wrzesień 2010. Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów. Warszawa: Pagina. ISSN 1428-6467. OCLC 749137919 (pol.). [dostęp 2013-09-24]. 
  2. a b Aleksandra Wałdowska. Spiżowa sztafeta. „Stolica”. nr 1–2, styczeń – luty 2010. Warszawa: EKBIN. ISSN 0039-1689. OCLC 69306532 (pol.).  Za: Michał Pawlik: Spiżowa sztafeta. Wspomnienie Profesora Adama Romana (pol.). W: Encyklopedia Warszawy: Architektura [on-line]. Fundacja Promocji m.st. Warszawy, 2013-02-28. [dostęp 2013-09-24].
  3. a b c Stanowisko Rady Osiedla Kamionek jednostki pomocniczej m.st. Warszawy w dzielnicy Praga Południe z dnia 10 lipca 2007 r. w sprawie rzeźby „Sztafeta”, tablicy poświęconej Ryszardowi Siwcowi, tablicy poświęconej poległym Polskim Olimpijczykom oraz Pomnika Wdzięczności Żołnierzom Armii Radzieckiej (pol.). 2007-07-10. [dostęp 2013-09-24].
  4. a b Tomasz Urzykowski: Żegnamy autora „Sztafety” na Narodowym. Miał 97 lat (pol.). Gazeta.pl, 2013-03-06. [dostęp 2013-09-23].
  5. a b c Tomasz Urzykowski: Tablica dla zmarłego rzeźbiarza przed Stadionem Narodowym (pol.). Gazeta.pl, 2013-08-23. [dostęp 2013-09-23].
  6. Moja Sztafeta (pol.). W: Reportaże [on-line]. Polskie Radio, 2011-03-07. [dostęp 2013-09-24].
  7. a b c d Tomasz Urzykowski: Nie ma pieniędzy na odlanie z brązu słynnej „Sztafety” (pol.). Gazeta.pl, 2011-03-07. [dostęp 2013-09-24].
  8. a b c Tomasz Urzykowski: Stadion do wymiany, a „Sztafeta” zostaje (pol.). Gazeta.pl, 2008-11-23. [dostęp 2013-09-24].
  9. Milena Zawiślinska: Co zostało ze Stadionu X-lecia? (pol.). TVN Warszawa, 2011-08-27. [dostęp 2013-09-24].
  10. Tomasz Urzykowski: Słynna rzeźba sprzed stadionu będzie miała kopię (pol.). Gazeta.pl, 2010-02-22. [dostęp 2013-09-23].
  11. Stanowisko Nr 6 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 12 lipca 2007 roku w sprawie zachowania tablic pamiątkowych i rzeźby „Sztafeta” ze Stadionu X-lecia (pol.). 2007-07-12. [dostęp 2013-09-23].
  12. Quo biegniesz „Sztafeto”? (pol.). Rada Osiedla Kamionek, 2010-03-07. [dostęp 2013-09-24].
  13. a b „Adam Roman – Czas Sztafety” w PKOl (pol.). PKOl, 2011-03-09. [dostęp 2013-09-23].
  14. Dorota Jarecka: Bosi, goli i uciekają na Zachód (pol.). wyborcza.pl, 2012-05-20. [dostęp 2012-05-22].
  15. Adam Roman – czas sztafety (pol.). W: Wystawy [on-line]. Dom Spotkań z Historią. [dostęp 2013-09-24].
  16. Adam Roman – czas sztafety. II edycja (pol.). Oddział Warszawski SARP, 2011-05-12. [dostęp 2013-09-24].
  17. Sztafeta. Adam Roman – fotorelacja (pol.). Okręg Warszawski ZPAP, 2013-09-02. [dostęp 2013-09-24].