Tadżycka Socjalistyczna Republika Radziecka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Таджикская Советская Социалистическая Республика
Республикаи Советии Социалистии Тоҷикистонa

Tadżycka Socjalistyczna Republika Radziecka
5 grudnia 1929 - 31 sierpnia 1991
Flaga Tadżyckiej SRR
Godło Tadżyckiej SRR
Flaga Tadżyckiej SRR Godło Tadżyckiej SRR
Dewiza: Пролетарҳои ҳамаи мамлакатҳо, як шавед!
(Proletariusze wszystkich krajów, łączcie się!)
Hymn:
Hymn Tadżyckiej SRR
Położenie Tadżyckiej SRR
Stolica Duszanbe
Ustrój polityczny dyktatura monopartyjna partii komunistycznej
Powierzchnia
 • całkowita

143 100 km²
Liczba ludności
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

5 112 000
35,7 osób/km²
Jednostka monetarna Rubel radziecki (SUR)
Data powstania 5 grudnia 1929
Data likwidacji 9 września 1991
Terytoria autonomiczne Gorno-Badachszański Obwód Autonomiczny
Mapa Tadżyckiej SRR

Tadżycka Socjalistyczna Republika Radziecka, Tadżykistan (ros. Таджикская Советская Социалистическая Республика, tadż. Республикаи Советии Социалистии Тоҷикистон) − jedna z republik ZSRR, istniejąca od 1929 do 1991 roku.

Tadżycka SRR powstała 5 grudnia 1929 jako pełnoprawna republika rad i następczyni Turkiestańskiej Autonomicznej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Formalna zmiana nazwy weszła w życie w 1936 roku[1]. Pozostała w składzie Związku Radzieckiego do 26 grudnia 1991 r., kiedy uzyskała niepodległość jako Republika Tadżykistanu[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W następstwie zwycięstwa Rewolucji październikowej 1918 roku, terytorium kraju weszło w skład Turkiestańskiej Autonomicznej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej jako część Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, formalnej poprzedniczki ZSRR.

14 października 1924 r. powstała Tadżycka Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka, znajdująca się w obrębie Uzbeckiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.

Od 2 stycznia 1925 w ramach Tadżyckiej ASRR, a potem Tadżyckiej SRR istniał Gorno-Badachszański Obwód Autonomiczny.

W momencie utworzenia TSRR w grudniu 1929, jej stolica, Duszanbe, nosiła nazwę Stalinabad na cześć Józefa Stalina. Po jego śmierci, w ramach destalinizacji przeprowadzonej przez KPZR pod przewodnictwem Nikity Chruszczowa przywrócono oryginalną nazwę.

Negocjacje władz radzieckich z basmaczami

Kolektywizacja[edytuj | edytuj kod]

Ogólnoradziecka polityka kolektywizacji rolnictwa była implementowana w Tadżyckiej SRR w latach 20. i 30.. Walka z chłopstwem feudalno-klanowym nasiliła się po śmierci Lenina i objęciu władzy przez Józefa Stalina. Celem starań było zwiększenie produkcji bawełny w republice. Aby to osiągnąć, władze przeprowadziły projekty irygacyjne i masowe przesiedlenia mieszkańców terenów górskich. Sprzeciw lokalnej społeczności objawił się w postaci wsparcia dla basmactwa, nacjonalistyczno-religijnego ruchu oporu wobec reform porewolucyjnej władzy[3].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Republika tadżycka graniczyła z Afganistanem od południa, Uzbecką SRR od zachodu, Kirgiską SRR od północy i Chinami od wschodu. Część granicy z Afganistanem stanowił tzw. Korytarz Wachański, oddzielający TSRR od Pakistanu.

Polityka gospodarcza, narzucona odgórnie przez plany gospodarcze ZSRR, wymusiła transformację szlaków wodnych w celu doprowadzenia irygacji do ustanowionych na suchych, pustynnych terenach pól uprawy bawełny. W latach 80. XX wieku około 90% zasobów słodkiej wody TSRR zużywano na potrzeby rolnictwa. Źle zaprojektowane kanały irygacyjne przyczyniły się do zanieczyszczenia i ostatecznego wyschnięcia znajdującego się w sąsiadującej Uzbeckiej SRR Jeziora Aralskiego[4].

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Tadżycka Socjalistyczna Republika Radziecka wchodziła w skład Związku Radzieckiego jako jedna z piętnastu (w momencie rozpadu ZSRR) republik. W Tadżyckiej SRR oficjalnie obowiązywał system nierównego trójpodziału władzy, z Najwyższą Radą, jednoizbowym organem ustawodawczym z siedzibą w Duszanbe na czele, i władzą sądowniczą oraz wykonawczą w tle. W rzeczywistości, jak w całym ZSRR, system polityczny TSRR był przesiąknięty wpływami Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Turkiestańska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy, encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2019-10-31] (pol.).
  2. Tadżykistan - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy, encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2019-10-31] (pol.).
  3. Tajikistan - Collectivization, countrystudies.us [dostęp 2019-11-01].
  4. Tajikistan - Environmental Problems, countrystudies.us [dostęp 2019-11-04].
  5. Tajikistan, countrystudies.us [dostęp 2019-10-31].