Język tadżycki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
тоҷикӣ, تاجیکی
Obszar

Tadżykistan, Uzbekistan Afganistan i inne

Liczba mówiących

4,5 mln

Pismo/alfabet

cyrylica, arabskie

Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
język urzędowy  Tadżykistan
Organ regulujący Институти забон ва адабиёт ба номи А. Рӯдакии
Ethnologue 1 narodowy
Kody języka
Kod ISO 639-1 tg
Kod ISO 639-2 tgk
Kod ISO 639-3 tgk
IETF tg
Glottolog taji1245
Ethnologue tgk
GOST 7.75–97 тад 640
WALS taj
Występowanie
Ilustracja
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Wikipedia w języku tadżyckim
Słownik języka tadżyckiego
w Wikisłowniku
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język tadżycki (тоҷикӣ, забони тоҷикӣ) albo tadżycki farsi (форсии тоҷикӣ) – etnolekt z grupy irańskiej języków indoeuropejskich, zazwyczaj uważany za wariant języka perskiego. Jest językiem urzędowym Tadżykistanu oraz językiem tadżyckiej mniejszości w Uzbekistanie, która stanowi prawie 5% całości ludności kraju[1].

Język tadżycki zachował wiele archaicznych form gramatycznych i leksykalnych, które zanikły we współczesnej perszczyźnie Iranu.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Aż do XX wieku użytkownicy tadżyckiego uważali, że posługują się językiem perskim (farsi), ale od czasów Związku Radzieckiego oficjalnie mówi się o odrębnym od perskiego języku, nazywanym tadżyckim[2].

Podział dialektalny[edytuj | edytuj kod]

Język perski ma trzy główne standardowe odmiany: farsi, dari i tadżycki. Według rodzimych użytkowników różnice między nimi nie stanowią zbytniej przeszkody dla wzajemnego porozumiewania się, chociaż odmiany te nie są identyczne. Na przykład w irańskim farsi występuje więcej zapożyczeń z francuskiego (na przykład مرسی, mersi – dziękuję) w dari – z angielskiego, a w tadżyckim – z rosyjskiego[3].

W etnolekcie tadżyckim wyróżnia się cztery (sub)dialekty:

Ponadto za dialekt języka tadżyckiego/perskiego uważa się język bucharski (inaczej judeo-perski lub judeo-tadżycki).

Niekiedy do grona wariantów perskiego też zalicza się język tacki, w którym mówi się na Kaukazie.

Pismo[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie język tadżycki, podobnie jak perski, zapisywany był pismem arabskim.

W składzie ZSRR-u najpierw w 1923 roku uproszczono pismo arabskie, potem w 1929 roku[4] zastąpiono je alfabetem łacińskim, a od roku 1940[4] używa się cyrylicy, z której usunięto zbędne rosyjskie litery po odzyskaniu niepodległości.

Współczesny cyrylicki alfabet tadżycki
А а Б б В в Г г Ғ ғ Д д Е е Ё ё Ж ж З з И и Ӣ ӣ
[a] [b] [v] [ɡ] [ʁ] [d] [e][je] [jɔ] [ʒ] [z] [i] [ˈi]
Й й К к Қ қ Л л М м Н н О о П п Р р С с Т т У у
[j] [k] [q] [l] [m] [n] [ɔ] [p] [r] [s] [t] [u]
Ӯ ӯ Ф ф Х х Ҳ ҳ Ч ч Ҷ ҷ Ш ш Ъ ъ Э э Ю ю Я я
[ɵ] [f] [χ] [h] [] [] [ʃ] [ʔ] [e-] [ju] [ja]

Po 1989 władze Tadżykistanu opracowały projekt ponownego wprowadzenia pisma arabskiego, jednak wycofano się z niego w połowie lat 90.

Pismem arabskim nadal posługują się użytkownicy języka w Afganistanie, podczas gdy w Tadżykistanie prawie zanikła już jego znajomość.

Alfabet arabski używany do zapisu języka perskiego (tadżyckiego/dari)
Alfabet arabski używany do zapisu języka perskiego (tadżyckiego/dari)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Опубликованы данные об этническом составе населения Узбекистана, Газета.uz, 20 sierpnia 2021 [dostęp 2022-08-20] (ros.).
  2. Encyclopaedia Iranica Foundation, Welcome to Encyclopaedia Iranica, iranicaonline.org [dostęp 2022-08-20] (ang.).
  3. Is Tajik different than Farsi? - Tajik forum post, polyglotclub.com [dostęp 2022-08-20] (ang.).
  4. a b Ф.Д. Искандарова, С.Х. Хашимов: Учебник таджикского языка для вузов стран СНГ. Ответственные редакторы: д.ф.н., профессор Камолиддинов Б., Зозулина В.Я.. Душанбе: Маориф ва фарҳанг, 2014. ISBN 978-99947-34-27-6. (ros. • tadż.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]