Teofil Stanisław Nowosielski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy jedynego męskiego przedstawiciela starszej linii Nowosielskich herbu Ślepowron. Zobacz też: Rodowa strona Familii Nowosielskich.
Teofil Stanisław Nowosielski
Ilustracja
Herb
Ślepowron
Rodzina Nowosielscy herbu Ślepowron
Data i miejsce urodzenia 6 grudnia 1812
Radomsko
Data i miejsce śmierci 25 grudnia 1888
Warszawa
Ojciec Franciszek Nowosielski
Matka Marianna Wiktoria Wilamowska
Żona

Julianna Hackebeil

Dzieci

Brak

Teofil Stanisław Nowosielski ur. 6 grudnia i ochrzczony 21 grudnia 1812 w Radomsku – zm. 25 grudnia 1888 w Warszawie. Od 1837 roku żonaty z Julianną Hackebeil. Mecenas kulturalny[1], zachodnioeuropejski podróżnik, wszechstronny lingwista, tłumacz, pisarz. Dobroczynnie współfinansował wydatki realizowane w ramach programów i organizacji działalności[2] Wydziału Ochrony Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności założonego w 1814 z inicjatywy hr. Zofii Zamoyskiej z Czartoryskich.

Teofil Stanisław Nowosielski rycina Ekonoma – Towarzysz pilnych dzieci. Początki czytania i innych wiadomości sposobem łatwym i do pojęcia młodocianego wieku zastosowanym, Warszawa, 1866.

Proweniencja[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z Nowosielskich h. Ślepowron – bogatej arystokratycznej rodziny posłów i senatorów, prowadzącej pro-społeczną działalność dobroczynną na terenie I Rzeczypospolitej i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Rodzina tytułowana była od średniowiecza dziedzicznym szlacheckim honorem Hrabiego, a także posiadała rodowy tytuł[3] Kniazia.

W epoce porozbiorowej Nowosielscy byli uporczywie prześladowani za organizację powstań narodowych przeciwko restrykcyjnym rządom Mikołaja I Pawłowicza. W efekcie aktywnego uczestnictwa w wielu powstaniach XVIII/XIX wieku (insurekcji kościuszkowskiej, powstania listopadowego oraz Wiosny Ludów). Car dokonał konfiskaty i spalenia części majątku. Natomiast wielu przedstawicieli rodu Nowosielskich zmusił do emigracji, opuszczenia najbliższej rodziny oraz doprowadził do wysiedlenia z majątkiem w głąb Rosji – Tbilisi w czasie obostrzeń okresu poprzedzającego powstanie styczniowe.

Patrylinearny system pokrewieństwa[edytuj | edytuj kod]

Teofil Stanisław był synem[4] Franciszka Nowosielskiego 1788-1854, zamożnego dziedzica z dóbr Gnatowice w pow. miechowskim, 25 km na płn.-wsch. od Nieborowa i Bolimowa, dyplomowanego absolwenta warszawskiego Wydziału Prawa i Administracji, Rejenta Gubernatury w Kaliszu, Rejenta przy Trybunale Cywilnym 1836-1854, Regenta kancelarii w Kaliszu i matki Marianny Wiktorii Wilamowskiej (ślub 6 lutego 1812 roku w Radomsku). Był wnukiem Jana Nowosielskiego (1746-1811) Ekonoma Wielkiego z Bolimowa, dziedzicznie zamieszkałego w Nowosielcach na Podlasiu i Marianny Gardulińskiej. Posiadał sześcioro rodzeństwa z ojca Franciszka.

 Osobny artykuł: Feliks Nowosielski.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze nauki pobierał w domu, w latach 1818–1824, kształcił się w naukach humanistycznych w szkole księży pijarów w Kaliszu, następnie w seminarium w Brzegu na Dolnym Śląsku. Od 1837 roku mieszkał w Warszawie początkowo był aplikantem w ministerstwie Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu. Podróżował po Europie zachodniej przez 5 lat. Biegle władał językiem angielskim, niemieckim, francuskim[5], czeskim. Po powrocie do kraju porządkował działalność Wydziału Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności, którym przez wiele lat kierował. W 1838 był założycielem i twórcą pierwszej, zorganizowanej w Warszawie ochronki dla ubogich dzieci.

Ochronki przyjmowały dzieci w wieku 3–7 lat wyłącznie rodziców pracujących i miały im zapewnić bezpłatnie opiekę i wychowanie. Rodzice mieli pokrywać jedynie koszty dożywienia. Nad pracą ochronek czuwał Teofil Nowosielski, który uprzednio konsultował się ze swoim przyjacielem Friedrichem Wilhelmem Fröbel zamieszkałym na stałe w Dreźnie[6], ustalając najlepszą formę kształcenia i pomocy dobroczynnej na ziemiach Kongresowego Królestwa Polskiego. Przetłumaczył na język polski podręcznik Jana Svobody Wykład praktyczny prowadzenia dzieci w ochronie. Tłumaczenie to wywarło duży wpływ na kształtowanie się pierwszych zasad teoretycznych wychowania przedszkolnego na ziemiach polskich. Po powrocie do Kongresowego Królestwa Polskiego jako powiernik założył w 1839 pierwszą ochronkę, następnie zorganizował większą ilość tego typu placówek. Po wykształceniu odpowiedniej liczby wychowawców Nowosielski założył 5 nowych ochron w najbiedniejszych dzielnicach miasta, obejmujących opieką 450 dzieci. W 1847 powstała ochronka w Kaliszu, w latach 1850–1860 powstały w Płocku, Białej, Kielcach i Radomiu. W trakcie swojego życia Teofil Nowosielski przygotował podwaliny rozwoju w edukacji przedszkolnej dla następnej epoki.

Umarł w Warszawie 1888 roku i został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. Był żonaty, dzieci nie pozostawił.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Teofil Stanisław Nowosielski pisał, tłumaczył, finansował i wydawał następujące tomy literackie i bajki:

Bohaterami powiastek T. Nowosielskiego są dzieci i dorośli, którzy prezentują swoim zachowaniem cenne wartości: szacunek do starszych, wiarę w Boga, prawdomówność, posłuszeństwo, pracowitość.

Nowosielski zajmował się także przekładami. Dał tzw. ‘wolny przekład’ dramatu F. Halama pt. „Kamoens” (1845), dla dzieci przetłumaczył z j. niemieckiego m.in. A. Wintera „Rodzinę poczciwego Petro, czyli związki przyjaźni pomiędzy dziećmi i zwierzętami” 1851, E.J. Arnolda „Krótkie powiastki dla wprawy młodzieży w polskim i niemieckim języku do odczytywania” 1852, F. Hoffmanna „Złotą kaczkę, czyli zbiór ciekawych nauczających powiastek” 1853 oraz powieści cenionej w owych czasach autorki T. Gurnpert” Mały żebrak, czyli: Módl się i pracuj” 1854. Z francuskiej beletrystyki dla dzieci wybrał do przekładu opowieść E.Foa „Mały Robinson paryski” 1857. Nowosielski opracował także „Wybór bajek i przypowieści oryginalnych i tłumaczonych, zebranych i wydanych z dawniejszych i obecnych pisarzy polskich” 1848. Przełożył również wydane w języku angielskim dziełko pt. „Paris after donk” na „Paryż o zmierzchu, czyli nocne życie paryskie” 1881.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Nowosielski Teofil, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2014-02-26].
  2. Jarosław Maciejewski, Dawni pisarze Polscy. Od początków piśmiennictwa do Młodej Polski, s. 707, 709, Fundacja akademia humanistyczna, 2002.
  3. Kolankowski Ludwik, Zygmunt August. Wielki Książę Litwy do roku 1548, Lwów, s. 191, 1913.
  4. Rafał Gerber, Studenci Uniwersytetu Warszawskiego 1808-1831. Słownik biograficzny, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, s. 160, 1977.
  5. Elektroniczna Baza Bibliografii Estreichera, Bibliografia Polska, tom III zbioru ogólnego s 256-257, dostępne także na http://www.estreicher.uj.edu.pl.
  6. Łukasz Kurdybacha, Rozprawy z Dziejów Oświaty, tomy 8-13, s. 112, 113, 114, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1965.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stefania Walasek, Wśród „swoich” i „obcych”: rola edukacji w społeczeństwach wielokulturowych Europy Środkowej (XVIII-XX wiek), Oficyna Wydawnicza „Impuls”, 2006.
  • Polskie Towarzystwo dla Badań Europy Wschodniej i Bliskiego Wschodu, Puszkin, 1837-1937, Skład główny: Kasa im. Mianowskiego w Warszawie, tom 2, 1939.
  • Justyna Bajda, Epoki literackie: wielki leksykon literatury polskiej, Wydawnictwo Dolnośląskie, 2005.
  • Jerzy Cieślikowski, Gabriela Frydrychowicz, Przemysława Matuszewska, Zbiór poetów polskich XIX wieku, Państwowy Instytut Wydawniczy, tom 2, Warszawa, 1959.
  • Polski słownik biograficzny, Nakład Polskiej Akademii Umiejętności, tom 23, Wrocław, 1978.
  • Janina Siwkowska, Nokturn, czyli rodzina Fryderyka Chopina i Warszawa w latach 1832–1881, tom 3, Książka i Wiedza, 1996.
  • Wiktor Frąckowiak, Wydawnictwa z zakresu elementarnej nauki języka polskiego na pomorzu gdańskim w latach: 1840-1920, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Oddział w Gdańsku, 1977.
  • Janina Kamionka-Straszakowa, Nasz naród jak lawa: studia z literatury i obyczaju doby romantyzmu, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa, s. 125, 1974.
  • Roman Loth, Wiesława Albrecht-Szymanowska, Dawni pisarze polscy: od początków piśmiennictwa do Młodej Polski: przewodnik biograficzny i bibliograficzny, tomy 1-4, Fundacja Akademia Humanistyczna, 2002.
  • Zygmunt Szweykowski, Jarosław Maciejewski, Wiesława Albrecht, Literatura pozytywizmu i Młodej Polski: Hasła osobowe: G-Ł, Państwowy Instytut Wydawniczy, s. 516, 1969.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]