Vojtech Tuka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Vojtech Tuka
ilustracja
Data i miejsce urodzenia 4 lipca 1880
Štiavnické Bane, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 20 sierpnia 1946
Bratysława
Premier Słowacji
Okres od 27 października 1939
do 5 września 1944
Przynależność polityczna Słowacka Partia Ludowa
Poprzednik Jozef Tiso
Następca Štefan Tiso
Minister Spraw Zagranicznych Słowacji
Okres od 1940
do 1944
Przynależność polityczna Słowacka Partia Ludowa
Poprzednik Ferdinand Ďurčanský
Następca Štefan Tiso

Vojtech (Béla) Tuka (ur. 4 lipca 1880 r. w Štiavnické Bane, zm. 20 sierpnia 1946 r. w Bratysławie) – słowacki polityk, członek Słowackiej Partii Ludowej (HSĽS), premier i minister spraw zagranicznych Państwa Słowackiego.

Okres przedwojenny[edytuj | edytuj kod]

Studiował prawo na uniwersytetach w Budapeszcie, Berlinie i Paryżu. Został najmłodszym profesorem w historii Królestwa Węgier, wykładającym prawo w Pätkostolí (Pecz), a w latach 1914-1919 – na Uniwersytecie Elżbietańskim w Bratysławie (w języku węgierskim). Po jego zlikwidowaniu pracował jako edytor w Bratysławie.

Okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod]

W okresie powstawania Czechosłowacji pod koniec 1918 r. był tajnym agentem węgierskim[1] i koordynatorem ruchów odśrodkowych ludności węgierskiej w nowym państwie. Współpracował wówczas ze słowackimi działaczami separatystycznymi i autonomicznymi. Autonomię Słowacji postrzegał jako krok do odbudowania Królestwa Węgier[potrzebny przypis]. Wkrótce przyjął ofertę Andreja Hlinki, założyciela i przywódcy HSĽS, przystąpienia do jego partii. Został sekretarzem partii, reprezentując w niej wraz z Alexandrem Machem radykalne skrzydło, które później opowiedziało się za pełną niepodległością Słowacji przy wsparciu nazistowskich Niemiec.

W 1923 r. współtworzył partyjne bojówki pod nazwą Rodobrana, wzorujące się na włoskich faszystach. W 1925 r. został wybrany do czechosłowackiego parlamentu, zasiadając w nim do 1929 r. 1 stycznia 1928 r. opublikował artykuł pt. „Vacuum iuris”, w którym dowodził, że do Deklaracji Słowackiego Narodu z 1918 r. dołączony był tajny aneks, dający Słowakom po 10 latach istnienia państwa czechosłowackiego możliwość wystąpienia z niego. W odpowiedzi rząd praski aresztował go, oskarżając o szpiegostwo na rzecz Węgier i zdradę stanu. Ostatecznie został skazany na 15 lat więzienia. Tzw. afera Tuki doprowadziła do wystąpienia Słowackiej Partii Ludowej z koalicji rządowej[2].

Niepodległa Słowacja[edytuj | edytuj kod]

9 marca 1939 r. wobec rosnącej nieufności między rządem w Pradze a politykami słowackimi, którzy jednocześnie prowadzili rozmowy z państwami Osi, rząd wprowadził stan wojenny na Słowacji i wyprowadził armię z koszar[3]. Wypuszczony wcześniej na wolność Tuka działał na rzecz zerwania unii. 13 marca, wykorzystując kryzysową sytuację, Adolf Hitler namówił Jozefa Tiso na ogłoszenie niepodległości Słowacji. Wkrótce prezydent Państwa Słowackiego, oskarżony przez Niemców o zbyt dużą uległość wobec Żydów, został zmuszony do mianowania Tuki premierem. W 1941 r. zarządził on rozpoczęcie deportacji ludności żydowskiej do obozów koncentracyjnych, co trwało w 2 etapach do 1944 r. Jednakże jego antysemickie i rasistowskie poglądy szybko doprowadziły do konfliktu z ks. Tiso. Najbliższym sojusznikiem Tuki w rządzie był minister spraw wewnętrznych, A. Mach. W rezultacie w HSĽS powstała dwuwładza; z jednej strony rządziło umiarkowane stronnictwo skupione wokół ks. Tiso, a z drugiej – radykałowie ze wsparciem Niemiec, którzy mieli zapewnioną możliwość realizacji części swoich haseł. Ponieważ jednak Niemcy zrozumieli, że nie uda im się całkowicie „znazyfikować” Słowacji, Tuka od 1942 r. znajdował się w coraz większej politycznej izolacji. Ostatecznie 5 sierpnia 1944 r. został zdymisjonowany.

Epilog[edytuj | edytuj kod]

Po wyzwoleniu Czechosłowacji Tuka został aresztowany i osadzony w więzieniu. Podczas swojego procesu skazany został na karę śmierci, którą wykonano 20 sierpnia 1946 r. w bratysławskim więzieniu.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Michael Borovička, Kolaboranti 1939 – 1945, 2007
  • Petr Jokeš: Czesi. Przewodnik po historii narodu i państwa. Kraków: Avalon, 2020. ISBN 978-83-7730-439-6. (pol.)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jokeš ↓, s. 294.
  2. Jokeš ↓, s. 295.
  3. Jokeš ↓, s. 321.