Pierwsza Republika Słowacka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Slovenská republika
Slovenský štát
Druga Republika Czechosłowacka 1939–1945 Trzecia Republika Czechosłowacka
Flaga Słowacji
Herb Słowacji
Flaga Słowacji Herb Słowacji
Hymn: Hej, Slováci
(Hej Słowacy)
Położenie Słowacji
Język urzędowy słowacki
Stolica Bratysława
Ustrój polityczny republika faszystowska,
podległa III Rzeszy
Ostatnia głowa państwa prezydent Jozef Tiso
Ostatni szef rządu premier Štefan Tiso
Powierzchnia
 • całkowita

38 055 km²
Liczba ludności (1940)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

2 655 053
69,7 osób/km²
Jednostka monetarna Korona słowacka (Ks)
Data powstania 14 marca 1939
Data likwidacji 8 maja 1945
Strefa czasowa UTC +1 (zima)
UTC+2 (lato)
Mapa Słowacji
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Październik 1941, powitanie prezydenta Słowacji Jozefa Tiso w Berlinie. Od lewej Adolf Hitler i szef protokołu dyplomatycznego Alexander von Dörnberg
Żołnierze Polowej Armii "Bernolak" dekorowani przez Ferdynanda Čatloša po kampanii wrześniowej w Polsce.

Pierwsza Republika Słowacka (słw. Prvá slovenská republika), Państwo słowackie (Slovenský štát) – marionetkowe, choć oficjalnie niezależne, państwo utworzone przez III Rzeszę w 1939, po dokonanym rozbiorze Czechosłowacji (w latach 1938-1939).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Atak słowacki na Polskę 1939.

Republika Słowacka została utworzona 14 marca 1939 i przetrwała do końca II wojny światowej w Europie, to jest do 8 maja 1945. Pomysłodawcami utworzenia wiernej Rzeszy Słowacji byli przede wszystkim Jozef Tiso i Vojtech Tuka.

15 marca 1939 część obszaru została zajęta przez wojska niemieckie, natomiast 17 marca od strony Rusi Podkarpackiej wkroczyły wojska węgierskie. W związku z tym rząd słowacki podpisał z Niemcami 23 marca 1939 w Wiedniu układ o stosunku ochronnym (Schutzvertrag). Dołączono do niego tajny protokół o współpracy gospodarczo-finansowej. Układ zawarto na 25 lat. III Rzesza zagwarantowała nienaruszalność granic Słowacji oraz zobowiązała się do pomocy w organizacji armii.

Po podpisaniu traktatu Słowacy stawili opór wojskom węgierskim, a Niemcy naciskami dyplomatycznymi wstrzymali atak węgierski. Z dużymi oporami Słowacja zgodziła się na kontrolę przez Wehrmacht strefy wojskowej (Schutzzone) o długości około 200 km, wzdłuż granicy z Protektoratem. 12 sierpnia 1939 uregulowano ostatecznie sprawę strefy w specjalnym tajnym układzie. W dwa tygodnie później Niemcy skierowali za zgodą rządu słowackiego swoje wojska na teren całej Słowacji, podporządkowując sobie armię słowacką[1].

Słowacja wzięła udział w ataku na Polskę w 1939 roku jako sojusznik III Rzeszy[2]. Dnia 1 września 1939 roku premier ksiądz Josef Tiso wydał swoim oddziałom rozkaz zaatakowania Polski bez uprzedniego wypowiedzenia jej wojny, co motywował rzekomym zagrożeniem Słowacji przez armię polską. Armia słowacka pod dowództwem Ferdinanda Čatloša[3] zaatakowała Polskę o godzinie 5.00 siłą trzech dywizji w kierunkach: podhalańskim, nowosądeckim i bieszczadzkim[4]. O podległym wobec III Rzeszy statusie państwa słowackiego może świadczyć fakt, że już dnia 1 września przez Niemców, a nie przez władze słowackie zostało usunięte poselstwo polskie w Bratysławie[5].

Słowacja była także pierwszym samodzielnym państwem, które deportowało dużą część mieszkających w kraju Żydów[6][7]. Ówczesne władze Słowacji odebrały majątek ponad 10 tysiącom żydowskich przedsiębiorców o wartości 38 proc. ówczesnego budżetu państwa[8]. Początkowo Żydów deportowano do słowackich obozów koncentracyjnych znajdujących się w miejscowościach Vyhne, Sereď oraz Novaky. Pod koniec czerwca 1942 roku do hitlerowskich obozów zagłady słowacki rząd wysłał 52 000 słowackich Żydów[9], a do października 58 000. W sumie rząd słowacki we współpracy z III Rzeszą deportował do niemieckich obozów koncentracyjnych 70 000 słowackich Żydów z czego zginęło 67 000.[10] Większość z nich trafiło do Auschwitz-Birkenau gdzie uruchomiono specjalnie do tego celu nowe krematorium.

Obszar[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza Republika Słowacka została utworzona z ziem, które pozostały z przedwojennej Czechosłowacji po odebraniu jej:

Jej teren został natomiast powiększony 21 listopada 1939 roku (układ Ribbentrop-Cermak) o obszar ok. 770 km kw, po zajęciu przez wojska niemiecko-słowackie Polskiego Spisza i Orawy.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Republika Słowacka od 1 stycznia 1940 była podzielona na 6 żup i 58 powiatów:

Przypisy

  1. Czesław Madajczyk - "Faszyzm i okupacje 1938-1945", s. 97
  2. Igor Baka. "Udział Słowacji w agresji na Polskę w 1939 roku"
  3. "Agresja słowacka na Polskę w 1939 roku", Oblicza Historii nr 03/2004
  4. Charles K. Kliment, Břetislav Nakládal: Germany's First Ally. Schiffer Publishing, 1998. ISBN 0-7643-0589-1. (ang.) (wydanie czeskie: 2003, ISBN 80-206-0596-7)
  5. Henryk Batowski, "Walka dyplomacji hitlerowskiej przeciw Polsce 1939-1945", Wydawnictwo Literackie, Kraków-Wrocław 1984, ISBN 8308012175
  6. Praca zbiorowa, "The Tragedy of Jews of Slovakia" pol. "Tragedia Żydów słowackich", 1992
  7. LIPSCHER, Ladislav. Židia v slovenskom štáte 1939–1945. Banská Bystrica : Print-servis, 1992. 254 s. ISBN 80-900470-2-5
  8. Słowacja: odsłonięto pomnik zbrodniarza wojennego - TVP.INFO
  9. [http://www.proszynski.pl/Fragment-fld-11-30447-.html Saul Friedländer "Czas eksterminacji. Nazistowskie Niemcy i Żydzi 1939-1945"
  10. Jean-Paul Labourdette, Dominique Auzias, "Slowacja", Petit fute

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]