Wacław Sobieski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wacław Sobieski (1872-1935).

Wacław Sobieski (ur. 26 października 1872 we Lwowie, zm. 3 kwietnia 1935 w Krakowie) – polski historyk. Ojciec historyka Jakuba Sobieskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Studiował historię na Uniwersytecie Jagiellońskim, a od 1908 był jego wykładowcą. Jeden z twórców tzw. nowej krakowskiej szkoły historycznej, członek Polskiej Akademii Umiejętności, autor ok. 100 prac naukowych z historii Polski, szczególnie z XVIXVII wieku.

Członek tajnej Ligi Narodowej, Związku Młodzieży Polskiej "Zet" i Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego, współpracował z delegacją polską na Kongresie Pokojowym w Wersalu.

W 1884 r. rozpoczął naukę w rzeszowskim gimnazjum, następnie studiował historię na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Pod koniec studiów zaczął przeciwstawiać się historiograficznym i historycznym koncepcjom szkoły krakowskiej. Przez pewien czas sympatyzował z ideami socjalizmu, głosił referaty, włączył się do ruchu politycznego młodzieży akademickiej. W 1897 r. przyjął propozycję współautorstwa obszernego zarysu „Dziejów Polski”, dzięki czemu miał możliwość kontynuowania studiów w Lipsku.

Działał w Kole Naukowym Historyków Studentów, gdzie w latach 1895-96 pełnił funkcje prezesa.

W marcu 1900 r. zrobił doktorat na UJ, a rok później został zatrudniony w warszawskiej Bibliotece Ordynacji Zamoyskich. W tym czasie szczególnie mocno rozwijał się jego talent pisarski oraz działalność naukowa.

Od 1904 r. był autorem „Szkiców historycznych”, w których znalazła się znaczna część jego artykułów. Publikował w „Przeglądzie Historycznym”, który założył w 1905 r. i współredagował. Mniej więcej w tym czasie odszedł od idei lewicowych na rzecz współpracy z ruchem narodowym. Działał w Lidze Narodowej oraz w Stronnictwie Narodowo-Demokratycznym.

W latach 1905-07 w Paryżu i Londynie prowadził badania archiwalne. Po powrocie do kraju w 1908 r. habilitował się w Krakowie. Po dwóch latach został profesorem historii powszechnej na UJ. Jego wykłady cieszyły się dużym powodzeniem, w krótkim czasie zdobywając wysoką pozycję wśród profesorów historii.

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, wszedł w skład Komitetu Narodowego Polskiego w Paryżu, współpracował z delegacją polską na Kongresie Pokojowym w Wersalu w 1919 r. Brał też udział w informowaniu ludności śląskiej tuż przed plebiscytem, wyjaśniając zasadność przywrócenia tych ziem do Polski. W swojej twórczości opisywał charakter narodu polskiego, za główną jego cechę uważając umiłowanie wolności oraz poszanowanie zasad tolerancji.

W swojej "Historii Polski" prof. Sobieski przypisał decydującą rolę w opracowaniu planu Bitwy Warszawskiej z 1920 gen. Weygandowi i szefowi sztabu gen. Tadeuszowi Rozwadowskiemu oraz uwydatnił walny udział w walkach 5. armii gen. Władysława Sikorskiego. Po próbie wydania tej książki w języku angielskim rozpoczęły się wobec prof.Sobieskiego szykany ze strony sanacji. Sobieski został skrytykowany w licznych artykułach w polskiej prasie, m.in. "Rozprawa z prof. Sobieskim", "Sobieski do Berezy" (Ksawery Pruszyński), "Sąd nad prof. Sobieskim", których autorzy zarzucali Wacławowi Sobieskiemu brak wiedzy historycznej, kompetencji, przygotowania naukowego itp.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Sanacyjny minister oświaty płk. Jędrzejewicz zniósł katedrę historii powszechnej UJ, co oznaczało pozbawienie prof. Sobieskiego pracy na Uniwersytecie. W dwa dni po podpisaniu przez Jędrzejewicza tego rozporządzenia, już wówczas podupadły na zdrowiu, prof. Sobieski zmarł.

Uczniowie[edytuj | edytuj kod]

Do jego uczniów należeli min. Henryk Barycz, Władysław Czapliński, Oskar Halecki, Kazimierz Piwarski, Ludwik Kolankowski, Adam Lewak, Kazimierz Chodynicki, Stanisław Bodniak, Kazimierz Lepszy, Władysław Pociecha, A. Strzelecki, A. Wodziński.

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Archiwum Jana Zamoyskiego kanclerza i hetmana wielkiego koronnego, t.1: 1553-1579, wyd. Wacław Sobieski, Warszawa: M. Zamoyski 1904.
  • Trybun ludu szlacheckiego (1905)
  • Polska a hugenoci po nocy św. Bartłomieja (1910)
  • Żółkiewski na Kremlu, Warszawa: Gebethner i Wolff 1920.
  • Dzieje Polski, tomy 1–3 (1923–1925)
  • Trybun ludu szlacheckiego. Pisma historyczne, wyboru dokonał, oprac. i wstępem poprzedził Stanisław Grzybowski, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1978.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 3: P-Z, Wrocław 1984, s.284-287.
  • Jerzy Jackl, Sobieski Wacław [w:] Słownik historyków polskich, red. Mara Prosińska-Jackl, Warszawa 1994, s. 483-484.
  • Jan Pirożyński, Wacław Sobieski (1872-1935) [w:] Złota księga Wydziału Historycznego, pod red. Juliana Dybca, Kraków: Księgarnia Akademicka 2000, s. 181-190.
  • Henryk Barycz, Historyk gniewny i niepokorny. Rzecz o Wacławie Sobieskim, Kraków: Wydawnictwo Literackie 1978.
  • Jan Pirożyński, Wacław Sobieski (1872-1935) [w:] Złota księga Wydziału Historycznego, pod red. Juliana Dybca, Kraków: Księgarnia Akademicka 2000, s. 181-189.
  • Oskar Halecki, Wacław Sobieski (nekrolog), "Kwartalnik Historyczny" 49 (1935), s. 478-479.
  • Waldemar Łazuga, Trzej historycy: Sobieski, Askenazy, Bobrzyński, "Wiadomości Historyczne" 30 (1987), z. 5, s. 393-396.
  • Jarosław Książek, Historia i polityka. Kilka uwag o publicystyce historycznej W. Konopczyńskiego, W. Sobieskiego i R. Rybarskiego [w:] Środowiska historyczne II Rzeczypospolitej . Cz. 3. Materiały konferencji naukowej w Krakowie w 1988 r, pod red. Jerzego Maternickiego, Warszawa 1989.
  • Jerzy Maternicki, Wacława Sobieskiego synteza dziejów Polski (II), "Przegląd Humanistyczny" 37 (1993), nr 6 [druk.:1994], s. 75-89.
  • Księga Pamiątkowa ku czci profesora dra Wacława Sobieskiego, t. 1, Kraków: Wydano staraniem uczniów z powodu 35-lecia pracy naukowej i 25 lecia pracy pedagogiczno – naukowej na Uniwersytecie Jagiellońskim 1932 (tam bibliografia prac).