Ludwik Kolankowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ludwik Kolankowski
Ludwik Kolankowski
Data i miejsce urodzenia 21 czerwca 1882
Pniów, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 19 marca 1956
Toruń, Polska
profesor nauk historycznych
Alma Mater Uniwersytet Lwowski
Doktorat 1906
Habilitacja 1913
Profesura 1937
Doktor honoris causa
(Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu – 1948[1])
Generalny Komisarz Cywilny
Urząd państwowy Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich
Okres spraw. 1919
Poprzednik funkcja utworzona
Następca Jerzy Osmołowski
rektor
Uczelnia Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
Okres spraw. 1945–1948
Poprzednik funkcja utworzona
Następca Karol Koranyi
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski

Ludwik Kolankowski (ur. 21 czerwca 1882 w Pniowie, zm. 19 marca 1956 w Toruniu) – polski historyk, działacz polityczny i senator RP, profesor Uniwersytetu Lwowskiego i pierwszy rektor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, ostatni (1929–1944) dyrektor Biblioteki Ordynacji Zamojskiej w Warszawie.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Pniowie koło Nadwórnej na Pokuciu, ojciec Karol był rolnikiem. Gimnazjum ukończył w 1901 w Stanisławowie, a w latach 1902–1906 studiował historię na lwowskim Uniwersytecie Franciszkańskim, potem (do 1907) kontynuował studia w Berlinie. W 1906 na Uniwersytecie Franciszkańskim uzyskał stopień doktora praw. Kierownikiem jego seminarium był Bronisław Dembiński, a promotorem Ludwik Finkel. Tematem rozprawy była Kandydatura Jana Albrechta Hohenzollerna na biskupstwo płockie 1522–1523. Habilitację uzyskał w 1913 na Uniwersytecie Jagiellońskim na podstawie rozprawy Zygmunt August, Wielki Książę Litwy do r. 1548.

Pracował w bibliotece Uniwersytetu Franciszkańskiego i Bibliotece Jagiellońskiej, początkowo jako wolontariusz, potem jako bibliotekarz. Od 1918 pracował w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, m.in. jako naczelnik wydziału wschodniego, szef sekcji litewsko-białoruskiej, pełnomocnik ds. reorganizacji polskich placówek w Moskwie i Wiedniu. W 1919 był generalnym komisarzem cywilnym Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich[2] oraz pełnomocnikiem Naczelnika Państwa ds. Uniwersytetu w Wilnie.

2 października 1929 otrzymał nominację prezydenta na profesora zwyczajnego Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, ale nie przyjął jej, ponieważ senat uczelni zaprotestował przeciwko pomijaniu kolejności awansów. Ostatecznie tytuł profesora nadzwyczajnego otrzymał w 1931 jako profesor tytularny. W latach 1931–1936 kierownik Katedry Historii Europy Wschodniej USB. W latach 1936–1939 kierownik Katedry Historii Polski. W grudniu 1936 otrzymał tytuł profesora zwyczajnego historii Polski na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie[3].

W latach 1938–1939 zasiadał w Senacie Rzeczypospolitej Polskiej, wybrany z województwa lwowskiego, przewodniczący komisji oświatowej, członek komisji spraw zagranicznych Senatu. Od 1937 przewodniczył też okręgowi lwowskiemu Obozu Zjednoczenia Narodowego[4][5].

Po agresji III Rzeszy na Polskę 10 września 1939 przyjechał do Warszawy, 25 września uczestniczył w akcji ratowania zbiorów płonącej Biblioteki Ordynacji Zamojskiej, zbombardowanej przez Niemców w czasie obrony Warszawy. W czasie okupacji niemieckiej rzeczoznawca ds. stosunków narodowych Delegatury Rządu RP na Kraj i Komendy Głównej AK. Był zaangażowany w działalność tajnego Uniwersytetu Ziem Zachodnich. W Bibliotece Ordynacji Zamojskiej prowadził tajną placówkę naukową. Po powstaniu warszawskim mieszkał w okolicach Łowicza i w Łodzi.

Od 1 marca 1945 był jednym ze współorganizatorów Uniwersytetu Łódzkiego, od 16 lipca do 1 września 1946 pełnił tam funkcję prorektora.

13 sierpnia 1946 Bolesław Bierut, jako prezydent KRN, mianował na wniosek ministra oświaty pierwszy skład profesorów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika z Ludwikiem Kolankowskim jako rektorem. Stanowisko rektora pełnił do 31 sierpnia 1948. Miał wówczas kompetencje senatu, dziekanów oraz rad poszczególnych wydziałów.

Od 1934 był członkiem korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności. W latach 1937–1947 pełnił funkcję prezesa Polskiego Towarzystwa Historycznego, był też jego członkiem honorowym.

W 1931 został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[6], a w 1946 Krzyżem Oficerskim tego orderu[7]. 16 września 1948 senat UMK przyznał mu tytuł doktora honoris causa, jednak uchwała nie została zaakceptowana przez Ministerstwo Edukacji. W dniu 27 listopada 2001 senat UMK podjął uchwałę stwierdzającą ważność tego tytułu[8].

Uczniowie[edytuj | edytuj kod]

Do grona jego uczniów należą m.in.: Ludwik Bazylow[9], Zofia Libiszowska, Ewa Maleczyńska, Jerzy Serczyk, Andrzej Tomczak.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Syn Karola i Marii (z domu Jabłońskiej). Od 1909 żonaty z Marią (z domu Tyszyńską). Córki: Jadwiga (z męża Polkowska) i Maria Helena (z męża Hałatekową), syn Zygmunt (1913–1998) – prof. dr hab., historyk prawa i archiwista, organizator Archiwum Polskiej Akademii Nauk w Warszawie i jego wieloletni dyrektor.

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół a cerkiew w Galicyi Wschodniej, Kraków: "Świat Słowiański": G. Gebethner 1909[10].
  • W pięćsetlecie Horodła, Kraków 1913.
  • Dzieje Wielkiego Księstwa Litewskiego za Jagiellonów, t. 1: 1377–1499, Warszawa: skł. gł. Kasa im. Mianowskiego 1930 (wyd. 2 - Oświęcim: Napoleon V 2014).
  • Sylweta Jagiellonów: w pięćsetną rocznicę śmierci kr. Władysława Jagiełły, Warszawa 1934.
  • Jagiellonowie i Unja, Lwów 1936.
  • Polska Jagiellonów: dzieje polityczne, Lwów: skł. gł. Gubrynowicz i Syn (wł. A. Krawczyński) 1936 (wyd. 3 popr. i uzup., do dr. przygotował Zygmunt Kolankowski, Olsztyn: Oficyna Warmińska 1991).
  • Rycerstwo obertyńskie 1531 r., Lwów: Polskie Tow. Historyczne. Oddz. Lwowski 1938.
  • Ludwik Kolankowski 1882-1956: zapiski pamiętnikarskie, do dr. przygot., wstępem i przypisami opatrzyła Sylwia Grochowina, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika 2012.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Uchwała nr 64 Senatu Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. umk.pl. [dostęp 27 stycznia 2014].
  2. Joanna Gierowska-Kałłaur: Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich, Warszawa 2003
  3. Nominacje na Uniwersytecie Lwowskim i Politechnice. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 295 z 23 grudnia 1936. 
  4. Ludwik Kolankowski, prof. Uniwersytetu lw., szef nowego obozu politycznego na województwo lwowskie. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 44 z 25 lutego 1937. 
  5. Zarząd lwowski Obozu Zjednoczenia Narodowego. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 80 z 10 kwietnia 1937. 
  6. M.P. z 1931 r. nr 260, poz. 345
  7. M.P. z 1947 r. nr 52, poz. 366
  8. Doktorzy honoris causa UMK. umk.pl. [dostęp 25 lutego 2011].
  9. Joanna Pisulińska, Doktoraty historyczne na Uniwersytecie Jana Kazimierza 1918–1939 [w:] Wielokulturowe środowisko historyczne Lwowa w XIX i XX w., t. 1, red. Jerzy Maternicki, Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego 2004, s. 233–249
  10. Świat Słowiański, R.5, t.1, nr 42, s.1-12.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Rafał Stobiecki, Ludwik Kolankowski (1882–1956). Wokół metafory Polski Jagiellońskiej [w:] Tenże, Historycy polscy wobec wyzwań XX wieku, Poznań: Wydawnictwo Nauka i Innowacje 2014, s. 19–56.
  • Rafał Stobiecki, Metafora Polski Jagiellońskiej w twórczości Ludwika Kolankowskiego [w:] Wielokulturowe środowisko historyczne Lwowa w XIX i XX w., t. 3, pod red. Jerzego Maternickiego, Leonida Zaszkilniaka, Rzeszów: Wydaw. Uniw. Rzeszowskiego 2005, s. 365-379.
  • Rafał Stobiecki, Ludwik Kolankowski (1882-1956) [w:] Złota księga historiografii lwowskiej XIX i XX wieku, pod red. Jerzego Maternickiego, przy współpr. Leoniada Zaszkilniaka; tł. tekstów ukr. Janina Kordek, Rzeszów: Wydaw. Uniw. Rzeszowskiego 2007, s. 507-524.
  • Sławomir Kalembka (red.): Pracownicy nauki i dydaktyki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika 1945–1994. Materiały do biografii. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 1995, s. 80, 345–347. ISBN 83-231-0670-0.
  • Kto był kim w II Rzeczypospolitej, pod red. Jacka M. Majchrowskiego, Warszawa 1994, wyd I.
  • Czy wiesz kto to jest?, pod ogólną red. Stanisława Łozy, Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, Warszawa 1938.
  • Profil na stronie Biblioteki Sejmowej
  • Ludwik Kolankowski 1882-1982. Materiały sesji w stulecie urodzin, red. Andrzej Tomczak, Toruń 1983 Treść: Stanisław Dębiński, Profesor Ludwik Kolankowski jako jeden z twórców i pierwszy Rektor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu; Zenon Hubert Nowak, Rola Ludwika Kolankowskiego w historiografii polskiej; Janusz Małłek, Ludwik Kolankowski a uniwersytety polskie; Jerzy Serczyk, Ludwik Kolankowski - polityk i człowiek; Bohdan Ryszewski, Ludwik Kolankowski jako bibliotekarz; Halina Lewczyk, Maria Śliwińska, Bibliografia prac Ludwika Kolankowskiego [za lata 1905-1957]].
  • Jerzy Serczyk, Stulecie urodzin Ludwika Kolankowskiego, "Zapiski Historyczne" 48 (1983), z. 3, s. 235-236.
  • Maria Wrzoskowa, Materiały Ludwika Kolankowskiego (1882-1956) (III-349), "Biuletyn Archiwum PAN" 40 (1999), s. 43-64.
  • Ludwik Kolankowski 1882-1956 . W pięćdziesiątą rocznicę śmierci, pod red. Wiesława Sieradzana, Toruń: Wydaw. UMK 2006 [Treść: Aleksander Gieysztor, Ludwik Kolankowski (1882-1956) (Przedruk z "Polski słownik biograficzny", t. XIII/1, z. 56 s. 289-292. Wrocław [i in.] 1967) s. 13-26; Andrzej Tomczak, Ludwik Kolankowski w nowszej literaturze, s. 27-39; Sylwia Grochowina, Wstęp, s. 43-47; Ludwik Kolankowski, Pierwsze trzy lata istnienia UMK (1945-1948). Garść wspomnień pierwszego Rektora z okresu organizacyjnego (do druku przygot. S. Grochowina) s. 49-126; Wykaz nazwisk występujących w tekście L. Kolankowskiego "Pierwsze trzy lata istnienia UMK" (oprac. S. Grochowina) s. 127-137; Bibliografia publikacji Ludwika Kolankowskiego (oprac. Ireneusz Czarciński) s. 141-151; Wykaz najważniejszych publikacji o Ludwiku Kolankowskim (oprac. I. Czarciński) s. 153-157).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]