Wacław Czerwiński
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
16 listopada 1900 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
17 czerwca 1988 |
Zawód, zajęcie |
konstruktor lotniczy, pilot |
Odznaczenia | |
![]() ![]() |
Wacław Czerwiński (ur. 16 listopada 1900 w Czortkowie, zm. 17 czerwca 1988 w Toronto) – polski konstruktor lotniczy, pilot, jeden z prekursorów polskiego szybownictwa.
Sławę zyskał jako twórca wielu polskich szybowców przedwojennych m.in. Salamandra (1936), WWS-2 Żaba (1938), WWS-3 Delfin, oraz we współpracy: PWS-33 Wyżeł i PWS-101.
W 1928 roku w Warsztatach Szybowcowych ZASPL skonstruował CW-I, na którym został wykonany pierwszy w Polsce lot żaglowy przez Szczepana Grzeszczyka w okolicach Złoczowa. W 1929 roku powstały jednoosobowe CW-II, CW-III, dwumiejscowy CW-IV, oraz wspólnie z konstruktorem Władysławem Jaworskim zaprojektowali jednomiejscowe szybowce CWJ, CWJ bis Skaut, CWJ-2. W dalszych latach powstały szybowce CW-5 bis, akrobacyjny CW-7 i szkolny CW-8.
W 1930 roku przeszedł przeszkolenie szybowcowe podczas trzeciej wyprawy Związku Awiatycznego Studentów Politechniki Lwowskiej na Bezmiechową[1]. Był młodszym asystentem przy docenturze statystyki i konstrukcji Politechniki Lwowskiej.
W 1935 roku wycofał swój udział z Warsztatów Szybowcowych ZASPL i przeniósł się do Wojskowych Warsztatów Szybowcowych w Krakowie. Tu skonstruował szybowce WWS-1 Salamandra, WWS-2 Żaba i WWS-3 Delfin.
We wrześniu 1939 roku przedostał się z żoną do Francji, gdzie pracował w fabryce samolotów w Tuluzie. Następnie znalazł się w Anglii gdzie wszedł w skład Polskiej Grupy Technicznej, gdzie brał udział w opracowaniu projektów wstępnych szybowców transportowych czterech wielkości, których jednak nie zostały zakwalifikowane do produkcji[2].
W 1941 roku wyjechał do Kanady, gdzie rozpoczął pracę w zakładach lotniczych De Havilland Aircraft of Canada w Toronto. W 1942 roku przeniósł się do zakładów lotniczych Canadian Wooden Aircraft, gdzie objął stanowisko głównego inżyniera. W 1942 roku odtworzył dokumentację szybowców Salamandra i Żaba, które zostały zbudowane pod oznaczeniami DH Sparrow i CWA Wren oraz opracował dalsze rozwinięcie Salamandry pod oznaczeniem CWA Robin. Wraz z prof. B.S. Shenstonem zaprojektował dwa szybowce: treningowy Loudon i dwumiejscowy Harbinger, zbudowane w pojedynczych egzemplarzach. Zajmował się też problematyką konstruowania mięśniolotów. Za konstrukcje szybowców Kanadyjskie Stowarzyszenie Szybowcowe nadało mu w 1951 roku specjalny dyplom i godność członka honorowego.
W 1946 roku rozpoczął pracę w zakładach Avro Canada, gdzie był najpierw kierownikiem grupy w biurze technicznym, później samodzielnym konstruktorem, a w końcu szefem biura projektów wstępnych. Pracując w tych zakładach do 1959 roku, uczestniczył w konstruowaniu takich samolotów kanadyjskich jak: Avro Canada C-102 Jetliner, Avro Canada CF-100 Canuck i myśliwiec dalekiego zasięgu Avro Canada CF-105 Arrow, a także doświadczalnego ”latającego spodka” - Avro Canada VZ-9-AV Avrocar.
Kolejnym miejscem jego pracy, na stanowisku kierownika biura projektów Sekcji Aerodynamiki Ponaddźwiękowej, była Narodowa Rada Badań w Ottawie. Pracował tam do 1966 roku, kiedy to został wykładowcą specjalnym jako inżynier-badacz w Instytucie Studiów Aero i Astronautyki Uniwersytetu w Toronto. Zajmował się między innymi projektowaniem wyposażenia laboratoryjnego do prowadzenia badań aerodynamicznych w zakresie prędkości ponaddźwiękowych.
Przechodząc w 1969 roku na emeryturę nie zaprzestał pracy naukowo-badawczej i na pół etatu związał się z wytwórnią konstrukcji aluminiowych DAF-INDAL Corp. Jako konsultant w dziedzinie projektowania turbin powietrznych i studiów nad zagadnieniami związanymi z lądowaniem śmigłowców na statkach pływających.
Wacław Czerwiński był autorem podręczników do budowy amatorskiej szybowców. Wydane podręczniki to: Opis budowy szybowca szkolnego typu CWJ (1932), Opis budowy szybowca szkolnego (1937)[3]. Podręczniki posłużyły do budowy szybowców przez Koła Lotnicze Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej. Wacław Czerwiński zajmował się także malarstwem artystycznym. Swe obrazy prezentował na wielu wystawach. Zaprojektował również witraże nad głównym ołtarzem kościoła St. Hyacinth w Ottawie.
Zmarł 17 czerwca 1988 roku w Toronto i tam też został pochowany.
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Złoty Krzyż Zasługi (1935)[4]
- Srebrny Krzyż Zasługi (9 listopada 1932)[5]
Opracowane konstrukcje
[edytuj | edytuj kod]Lp | Nazwa | Data | Typ |
---|---|---|---|
1 | CW-I | 1928 | szybowiec |
2 | CW-II | 1929 | szybowiec przejściowy |
3 | CW-III | 1929 | szybowiec szkolny |
4 | CW-IV | 1930 | szybowiec wyczynowy |
5 | CWJ | 1931 | szybowiec szkolny |
6 | ITS-II (CWJ-2) | 1932 | szybowiec treningowy |
7 | CWJ bis Skaut | 1933 | szybowiec szkolny i przejściowy |
8 | CW-5 bis (WOS, WOS-37) | 1933 | szybowiec wyczynowy |
9 | CW-7 | 1934 | szybowiec akrobacyjny |
10 | CW-8 | 1934 | szybowiec szkolny, motoszybowiec |
11 | WWS-1 Salamandra | 1936 | szybowiec treningowy |
12 | WWS-2 Żaba | 1937 | szybowiec szkolny |
13 | WWS-3 Delfin | 1937 | szybowiec treningowy |
14 | WWS Tryton | 1938 | projekt szybowca transportowego |
15 | PWS-101 | 1938 | szybowiec wysokowyczynowy |
16 | PWS-33 Wyżeł | 1938 | samolot treningowy |
17 | PWS-41 | 1939 | projekt samolotu szkolno-bojowego |
18 | PWS-102 Rekin | 1939 | szybowiec wysokowyczynowy |
19 | PWS-103 | 1939 | szybowiec wysokowyczynowy |
20 | Szybowiec transportowy
nr 1 / nr 2 / nr 3 / nr 4 |
1940 | projekty szybowców transportowych |
21 | DH Sparrow | 1942 | szybowiec treningowy |
22 | CWA Wren | 1942 | szybowiec szkolny |
23 | CWA Robin | 1944 | szybowiec treningowy |
24 | Czerwiński-Shenstone
(UTG-1) Loudon |
1949 | szybowiec treningowy |
25 | Czerwiński-Shenstone
Harbinger |
1958 | szybowiec treningowy |
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Jakimowicz 1936 ↓, s. 112.
- ↑ Płoszajski 2007 ↓, s. 76-77.
- ↑ Podręczniki www.muzeumlotnictwa.pl, Biblioteka i digitalizacja, Nr. Inw.376, 892
- ↑ Tegoroczne odznaczenia za pracę w lotnictwie, „Skrzydlata Polska” 11/1935 s. 323, „za zasługi dla lotnictwa sportowego”.
- ↑ M.P. z 1932 r. nr 259, poz. 298 „za zasługi na polu organizacyjnem i konstrukcyjnem szybownictwa”.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Wielka Encyklopedia Powszechna PWN (1962–1969).
- Czerwiński Wacław (pol.).
- Tadeusz Jakimowicz: Ogólne wiadomości o szybownictwie. Lwów: „Dziennik Polski”, 2012. OCLC 837072739.
- Jerzy Płoszajski: Technicy lotnictwa polskiego na Zachodzie 1939–1946. Warszawa: Z.P. Poligrafia, 2007. ISBN 0-9522473-0-5. OCLC 749530918.