Czortków

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Czortków
Чортків
Ilustracja
Panorama miasta
Herb Flaga
herb Czortkowa Flaga
Państwo  Ukraina
Obwód  tarnopolski
Prawa miejskie 1522
Powierzchnia 30 km²
Populacja (2019)
• liczba ludności

28 583[1]
Nr kierunkowy +380-3552
Kod pocztowy 48500, 48505
Położenie na mapie obwodu tarnopolskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu tarnopolskiego
Czortków
Czortków
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Czortków
Czortków
Ziemia49°00′N 25°46′E/49,000000 25,766667
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina
Galeria:cerkwie
Czortków. Cerkiew Wniebowstąpienia
Czortków. Cerkiew Św. Pokrowy
Czortków. Cerkiew Św. Pokrowy
Cerkiew Św. Pokrowy
Czortków. Cerkiew Zaśnięcia (uspieńska)
Czortków. Dzwonnica cerkwi uspieńskiej
Galeria:kościół
Kościół św. Stanisława
Czortków. Kościół pw. św. Stanisława
Czortków. Kościół pw. św. Stanisława
Czortków. Kościół pw. św. Stanisława
Galeria:synagoga
Czortków. Synagoga
Czortków. Synagoga
Czortków. Synagoga
Czortków. Synagoga
Czortków. Synagoga
Czortków. Synagoga
Czortków. Synagoga
Synagoga
Synagoga
Galeria: zamek, inne
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Ruiny zamku w Czortkowie
Czortków.Jatki
Czortków.Jatki
Czortków. Targ
Pałac
Herb Czortkowa z okresu II Rzeczypospolitej
Położenie na mapie województwo tarnopolskiego w roku 1939
Miasto (zamek, stary kościół ok. 1865 r.

Czortków (ukr. Чортків, Czortkiw) – miasto wydzielone z rejonu na Ukrainie, w obwodzie tarnopolskim, siedziba rejonu czortkowskiego.

Czortków leży nad Seretem.

Mały przemysł spożywczy i odzieżowy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

1941, 1/2 lipca w nocy NKWD zamordowało 8 dominikanów (Anatola Znamirowskiego, Andrzeja Bojakowskiego, Jacka Misiutę, Justyna Spyrłaka, Hieronima Longawę, Reginalda Czerwonka, Metodego Iwanuszczowa i Józefa Wincentowicza), w ich siedzibach w mieście i poza miastem, nad przepływającym w pobliżu Seretem,
1941, 6 lipca – pogrom Żydów
1941, getto w Czortkowie i 1941-1942 zagłada Żydów przez nowego okupanta - Niemców,
1944, 23 marca – wkroczenie Armii Czerwonej. Tymczasowe ulokowanie do 1947 roku w mieście władz obwodu tarnopolskiego,

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Ruiny zamku w Czortkowie, dokładnie w Wygnance z początku XVII wieku.
  • dominikański kościół pw. św. Stanisława. Pierwszy kościół wybudowano wraz z klasztorem oo. dominikanów w 1619 r. Jego fundatorem był Stanisław Golski, który po śmierci został pochowany w krypcie kościoła. Świątynię odwiedzali polscy królowie, m.in. Jan II Kazimierz czy Jan III Sobieski. Obecny kościół został wybudowany w 1918 r., w stylu gotyku nadwiślańskiego, według projektu polskiego architekta Jana Sas-Zubrzyckiego, autorami figur świętych byli Czesław Stowp i Damian Stankiewicz. W 1941 r. Sowieci uciekając na wschód podpalili kościół i klasztor, rujnując budowlę. Po zakończeniu II wojny światowej i wyjeździe Polaków z tutejszych ziem władza sowiecka zamknęła kościół i urządziła w nim magazyn nawozów sztucznych, a znajdujące się w nim cenne organy drezdeńskie zostały zniszczone. Ojcom dominikanom kościół został oddany w stanie ruiny w 1989. Pierwszym proboszczem został pochodzący z Czortkowa o. Reginald Wiśniewski. W kościele do końca II wojny światowej znajdował się uważany za cudowny obraz Matki Boskiej Czortkowskiej. Od zniszczenia uchronili go byli polscy parafianie, którzy po przymusowym wysiedleniu przewieźli obraz w nowe granice Polski, a w latach 80. XX wieku złożyli w warszawskim kościele pw. św. Jacka, gdzie znajduje się po dziś dzień. Obecnie w czortkowskim kościele znajduje się koronowana kopia obrazu;
  • cerkiew greckokatolicka pw. Wniebowstąpienia z XVI w., podobnie jak zamek, w dawnej wsi Wygnanka z dzwonnicą z XVII wieku;
  • cerkiew Zaśnięcia (uspieńska)[6]
  • cerkiew Św. Pokrowy (dawna cerkiew greckokatolicka, obecnie cerkiew prawosławna, UAKP) z początku XX w., podobnie jak zamek, w dawnej wsi Wygnanka[7];
  • stary ratusz miejski z czworokątną oryginalną wieżą wybudowaną w latach 1905-1908, prace nad budową ratusza ostatecznie zakończono w 1924 roku. Na wieży znajduje się zegar wykonany na polecenie polskich władz samorządowych w Szwajcarii (w Bernie) w firmie „Aoasta”;
  • nowy ratusz miejski
  • stary katolicki (polski) cmentarz z licznymi nagrobkami (zachowany, lecz w znacznym stopniu zdewastowany), mauzoleum i katakumby polskich ofiar egzekucji ukraińskich z lat 1918-1919. Spoczywają tam prochy polskich obrońców Czortkowa z okresu walk polsko-ukraińskich, m.in. młodzi Polacy 16-, 17-letni gimnazjaliści.
  • nowa synagoga z XX w. w stylu mauretańskiego neogotyku.
pomniki, muzea
  • współczesny pomnik Tarasa Szewczenki i muzeum
  • współczesny pomnik Petra Chamczuka
  • rejonowe muzeum krajoznawcze.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • 1901 – 4551[potrzebny przypis] mieszkańców, w tym 427 rzymskich katolików, 889 grekokatolików, 2209 izraelitów, 1 ormianin, 2 ewangel.[8]
  • 1921 – 5191 mieszkańców
  • 1931 – 19 000 mieszkańców, w tym 46,4% Polaków, 22,8% Ukraińców, 30% Żydów
  • 1959 – 60% Ukraińców, 25% Rosjan, 3% Polaków, 2% Żydów
  • 1991 – 28 000 mieszkańców
  • 2001 – 29 075 mieszkańców, 90% Ukraińców
  • 2012 – 29 500 mieszkańców[9]

W przeszłości miasto było głównie zamieszkane przez Polaków, Rusinów – następnie Ukraińców oraz Żydów (w 1941 na skutek wydarzeń wojennych ludność żydowska wzrosła do ok. 8 tys., tworząc liczący się w ich środowisku ośrodek chasydzki skupiony wokół potomków cadyka Dawida Mojżesza (zm. 1900). Obecnie miasto jest zamieszkane głównie przez Ukraińców oraz przez – niegdyś całkowicie nieobecną – mniejszość rosyjską, osiedloną w czasach radzieckich.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Czortków jest siedzibą greckokatolickiej Eparchii buczackiej. W mieście znajduje się katedralny sobór pw. Zwierzchnich Apostołów Piotra i Pawła.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W czasach II RP siedzibę miał tu klub piłkarski Czortkowia Czortków.

Ludzie związani z miastem[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Czortkowem.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Cudowny obraz Matki Boskiej Różańcowej, ofiarowany przez króla Polski Jana Kazimierza dominikanom z Czortkowa, znajduje się obecnie w kościele Św. Jacka przy ul. Freta w Warszawie, gdzie został przywieziony przez polskich parafian wypędzonych ze swojego miasta po 1945 roku.

Współpraca zagraniczna[edytuj | edytuj kod]

Miasto Kraj Data podpisania umowy
 Leżajsk  Polska ???
 Dobrodzień  Polska 26.06.2004
 gmina Dobrodzień  Polska 26.06.2004
 Zawadzkie  Polska ???

Pobliskie miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Чисельність населення (за оцінкою) на 1 вересня 2019 року // Головне управління статистики у Тернопільській області
  2. Karta Podola, znaczney [!] Części Wołynia, płynienie Dniestru od Uścia, aż do Chocima y Ładowa, Bogu od swego zrzodła, aż do Ładyczyna, Pogranicze Mołdawy, Woiewodztw [!] Bełzkiego, Ruskiego, Kiiowskiego [!] y Bracławskiego
  3. Wodociągi miejskie w Czortkowie. „Nowości Illustrowane”. Nr 6, s. 6, 10 lutego 1906. 
  4. Główny Urząd Statystyczny, Statystyka Polski, Seria C, z.78 Drugi powszechny spis ludności z 9.XII.1931 Województwo tarnopolskie, tabela 12 s. 33 wersja elektroniczna. Statystyka wyznań wykazuje 8829 osób wyznania rzymskokatolickiego, 5732 mojżeszowego i 4327 greckokatolickiego, tamże tabela 11.
  5. Zbrodnicza ewakuacja więzień i aresztów NKWD na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej w czerwcu – lipcu 1941 roku. Materiały z sesji naukowej w 55. rocznicę ewakuacji więźniów NKWD w głąb ZSRR, GKBZPNP-IPN, 10 czerwca 1996, 62–64; 133–134, ISBN 83-903356-6-2.
  6. Карти Google
  7. cerkiew Św. Pokrowy na mapie google
  8. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1901. Lwów: drukarnia Władysława Łozińskiego, 1901, s. 359.
  9. Чисельність наявного населення України на 1 січня 2013 року, Київ: Державний комітет статистики України, 2013, s. 96.
  10. Roman Banach, 1944.pl [dostęp 2020-01-24].
  11. Listy z kraju. Czortków. „Kurjer Lwowski”. 502, s. 6, 27 października 1909.
  12. Henryk Kopia, Spis nauczycieli szkół średnich w Galicyi oraz polskiego gimnazyum w Cieszynie, Lwów: Towarzystwo Nauczycieli Szkół Wyższych, 1909, s. 45.
  13. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum im. Juljusza Słowackiego w Czortkowie za rok szkolny 1927-1928. Czortków, 1928, s. 12, 42.
  14. Arie Wolf. Pan Dyrektor Matuszewski - pamięci wybitnego pedagoga - polonisty.
  15. Kronika.Kurjer Lwowski”. ?, s. 4, 10 września 1913.
  16. Kronika, „Nowa Reforma”, 11 listopada 1896, s. 2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]