Czortków

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Czortków
Чортків
Ilustracja
Panorama miasta
Herb Flaga
Herb flaga Czortkowa
Państwo

 Ukraina

Obwód

 tarnopolski

Rejon

czortkowski

Hromada

Czortków

Prawa miejskie

1522

Powierzchnia

30 km²

Populacja (2019)
• liczba ludności


28 583[1]

Nr kierunkowy

+380-3552

Kod pocztowy

48500, 48505

Położenie na mapie obwodu tarnopolskiego
Mapa konturowa obwodu tarnopolskiego, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Czortków”
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa konturowa Ukrainy, po lewej znajduje się punkt z opisem „Czortków”
Położenie na mapie Polski w 1939 r.
Mapa konturowa Polski w 1939 r., na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Czortków”
Ziemia49°00′N 25°46′E/49,000000 25,766667
Strona internetowa
Portal Ukraina
Galeria:cerkwie
Czortków. Cerkiew Wniebowstąpienia
Czortków. Cerkiew Św. Pokrowy
Czortków. Cerkiew Św. Pokrowy
Cerkiew Św. Pokrowy
Czortków. Cerkiew Zaśnięcia (uspieńska)
Czortków. Dzwonnica cerkwi uspieńskiej
Galeria:kościół
Kościół św. Stanisława
Czortków. Kościół pw. św. Stanisława
Czortków. Kościół pw. św. Stanisława
Czortków. Kościół pw. św. Stanisława
Galeria:synagoga
Czortków. Synagoga
Czortków. Synagoga
Czortków. Synagoga
Czortków. Synagoga
Czortków. Synagoga
Czortków. Synagoga
Czortków. Synagoga
Synagoga
Synagoga
Galeria: zamek, inne
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Ruiny zamku w Czortkowie
Czortków.Jatki
Czortków.Jatki
Czortków. Targ
Pałac
Herb Czortkowa z okresu II Rzeczypospolitej
Położenie na mapie województwo tarnopolskiego w roku 1939
Miasto (zamek, stary kościół ok. 1865 r.

Czortków (ukr. Чортків, Czortkiw) – miasto (w 2013[2]– 2020 wydzielone z rejonu) na Ukrainie, w obwodzie tarnopolskim, siedziba rejonu czortkowskiego i hromady Czortków.

Czortków leży nad Seretem.

Mały przemysł spożywczy i odzieżowy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

1941, 1/2 lipca w nocy NKWD zamordowało 8 dominikanów (Anatola Znamirowskiego, Andrzeja Bojakowskiego, Jacka Misiutę, Justyna Spyrłaka, Hieronima Longawę, Reginalda Czerwonka, Metodego Iwanuszczowa i Józefa Wincentowicza), w ich siedzibach w mieście i poza miastem, nad przepływającym w pobliżu Seretem,
1941, 6 lipca – pogrom Żydów
1941, getto w Czortkowie i 1941-1942 zagłada Żydów przez nowego okupanta – Niemców,
1944, 23 marca – wkroczenie Armii Czerwonej. Tymczasowe ulokowanie do 1947 roku w mieście władz obwodu tarnopolskiego,

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Ruiny zamku w Czortkowie, dokładnie w Wygnance z początku XVII wieku.
  • dominikański kościół pw. św. Stanisława. Pierwszy kościół wybudowano wraz z klasztorem oo. dominikanów w 1619 r. Jego fundatorem był Stanisław Golski, który po śmierci został pochowany w krypcie kościoła. Świątynię odwiedzali polscy królowie, m.in. Jan II Kazimierz czy Jan III Sobieski. Obecny kościół został wybudowany w 1918 r., w stylu gotyku nadwiślańskiego, według projektu polskiego architekta Jana Sas-Zubrzyckiego, autorami figur świętych byli Czesław Stowp i Damian Stankiewicz. W 1941 r. Sowieci uciekając na wschód podpalili kościół i klasztor, rujnując budowlę. Po zakończeniu II wojny światowej i wyjeździe Polaków z tutejszych ziem władza sowiecka zamknęła kościół i urządziła w nim magazyn nawozów sztucznych, a znajdujące się w nim cenne organy drezdeńskie zostały zniszczone. Ojcom dominikanom kościół został oddany w stanie ruiny w 1989. Pierwszym proboszczem został pochodzący z Czortkowa o. Reginald Wiśniewski. W kościele do końca II wojny światowej znajdował się uważany za cudowny obraz Matki Boskiej Czortkowskiej. Od zniszczenia uchronili go byli polscy parafianie, którzy po przymusowym wysiedleniu przewieźli obraz w nowe granice Polski, a w latach 80. XX wieku złożyli w warszawskim kościele pw. św. Jacka, gdzie znajduje się po dziś dzień. Obecnie w czortkowskim kościele znajduje się koronowana kopia obrazu;
  • cerkiew greckokatolicka pw. Wniebowstąpienia z XVI w., podobnie jak zamek, w dawnej wsi Wygnanka z dzwonnicą z XVII wieku;
  • cerkiew Zaśnięcia (uspieńska)[10]
  • cerkiew Św. Pokrowy (dawna cerkiew greckokatolicka, obecnie cerkiew prawosławna, UAKP) z początku XX w., podobnie jak zamek, w dawnej wsi Wygnanka[11];
  • stary ratusz miejski z czworokątną oryginalną wieżą wybudowaną w latach 1905–1908, prace nad budową ratusza ostatecznie zakończono w 1924 roku. Na wieży znajduje się zegar wykonany na polecenie polskich władz samorządowych w Szwajcarii (w Bernie) w firmie „Aoasta”;
  • nowy ratusz miejski
  • stary katolicki (polski) cmentarz z licznymi nagrobkami (zachowany, lecz w znacznym stopniu zdewastowany), mauzoleum i katakumby polskich ofiar egzekucji ukraińskich z lat 1918–1919. Spoczywają tam prochy polskich obrońców Czortkowa z okresu walk polsko-ukraińskich, m.in. młodzi Polacy 16-, 17-letni gimnazjaliści.
  • nowa synagoga z XX w. w stylu mauretańskiego neogotyku.
pomniki, muzea
  • współczesny pomnik Tarasa Szewczenki i muzeum
  • współczesny pomnik Petra Chamczuka
  • rejonowe muzeum krajoznawcze.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • 1901 – 4551[potrzebny przypis] mieszkańców, w tym 427 rzymskich katolików, 889 grekokatolików, 2209 izraelitów, 1 ormianin, 2 ewangel[12].
  • 1921 – 5191 mieszkańców
  • 1931 – 19 000 mieszkańców, w tym 46,4% Polaków, 22,8% Ukraińców, 30% Żydów
  • 1959 – 60% Ukraińców, 25% Rosjan, 3% Polaków, 2% Żydów
  • 1991 – 28 000 mieszkańców
  • 2001 – 29 075 mieszkańców, 90% Ukraińców
  • 2012 – 29 500 mieszkańców[13]

W przeszłości miasto było głównie zamieszkane przez Polaków, Rusinów – następnie Ukraińców oraz Żydów. W 1941 r. na skutek wydarzeń wojennych ludność żydowska wzrosła do ok. 8 tys., tworząc liczący się w ich środowisku ośrodek chasydzki skupiony wokół potomków cadyka Dawida Mojżesza (zm. 1900). Obecnie miasto jest zamieszkane głównie przez Ukraińców oraz przez – niegdyś całkowicie nieobecną – mniejszość rosyjską, osiedloną w czasach radzieckich.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Czortków jest siedzibą greckokatolickiej eparchii buczackiej. W mieście znajduje się katedralny sobór pw. Zwierzchnich Apostołów Piotra i Pawła.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W czasach II RP siedzibę miał tu klub piłkarski Czortkowia Czortków.

Ludzie związani z miastem[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Czortkowem.

Współpraca zagraniczna[edytuj | edytuj kod]

Miasto Kraj Data podpisania umowy
 Leżajsk  Polska ???
 Dobrodzień  Polska 26.06.2004
 gmina Dobrodzień  Polska 26.06.2004
 Zawadzkie  Polska ???

Pobliskie miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Чисельність населення (за оцінкою) на 1 вересня 2019 року // Головне управління статистики у Тернопільській області.
  2. Постанова Верховної Ради України від 19 вересня 2013 року № 609-VII «Про віднесення міста Чортків Чортківського району Тернопільської області до категорії міст обласного значення»
  3. Karta Podola, znaczney [!] Części Wołynia, płynienie Dniestru od Uścia, aż do Chocima y Ładowa, Bogu od swego zrzodła, aż do Ładyczyna, Pogranicze Mołdawy, Woiewodztw [!] Bełzkiego, Ruskiego, Kiiowskiego [!] y Bracławskiego.
  4. Wodociągi miejskie w Czortkowie. „Nowości Illustrowane”. Nr 6, s. 6, 10 lutego 1906. 
  5. Główny Urząd Statystyczny, Statystyka Polski, Seria C, z.78 Drugi powszechny spis ludności z 9.XII.1931 Województwo tarnopolskie, tabela 12 s. 33 wersja elektroniczna. Statystyka wyznań wykazuje 8829 osób wyznania rzymskokatolickiego, 5732 mojżeszowego i 4327 greckokatolickiego, tamże tabela 11.
  6. Zbrodnicza ewakuacja więzień i aresztów NKWD na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej w czerwcu – lipcu 1941 roku. Materiały z sesji naukowej w 55. rocznicę ewakuacji więźniów NKWD w głąb ZSRR, GKBZPNP-IPN, 10 czerwca 1996, 62–64; 133–134, ISBN 83-903356-6-2.
  7. Wołodymyr Dobrianski, «Чортківська офензива» та домініканський костел святого Станіслава у Чорткові: дослідження свідчень 100-річної давнини // Бережани та Бережанщина в період «Чортківської офензиви»: події, особистості, пам’ять, Бережани, 2019, 39–48 s.
  8. Wołodymyr Dobrianski, Чортківський костел святого Станіслава і домініканський монастир: становлення та Перша світова війна // Землі Опілля в історико-культурному розвитку України. Доля історико-архітектурної спадщини західноукраїнських земель у часи Першої світової війни та революційних подій 1917–1921 рр. Тези доповідей і повідомлень VI Всеукраїнської наукової конференції. 18.10.2018 r. / Надія Волинець, Володимир Парацій, Бережани, 2018, 25–27 s.
  9. У Чорткові на Тернопільщині від ракетної атаки зруйновані три навчальних заклади // Укрінформ, 13.6.2022.
  10. Карти Google.
  11. cerkiew Św. Pokrowy na mapie google.
  12. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1901. Lwów: drukarnia Władysława Łozińskiego, 1901, s. 359.
  13. Чисельність наявного населення України на 1 січня 2013 року, Київ: Державний комітет статистики України, 2013, s. 96.
  14. Roman Banach, 1944.pl [dostęp 2020-01-24].
  15. Listy z kraju. Czortków. „Kurjer Lwowski”. 502, s. 6, 27 października 1909.
  16. Henryk Kopia, Spis nauczycieli szkół średnich w Galicyi oraz polskiego gimnazyum w Cieszynie, Lwów: Towarzystwo Nauczycieli Szkół Wyższych, 1909, s. 45.
  17. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum im. Juljusza Słowackiego w Czortkowie za rok szkolny 1927-1928. Czortków, 1928, s. 12, 42.
  18. Arie Wolf. Pan Dyrektor Matuszewski – pamięci wybitnego pedagoga – polonisty.
  19. Kronika.Kurjer Lwowski”. ?, s. 4, 10 września 1913.
  20. Kronika, „Nowa Reforma”, 11 listopada 1896, s. 2.
  21. Jadwiga Kowalska. Niemożliwe stało si możliwym! (Zabytkowy kościół w Zbarażu uratowany).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]