Czortków

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czortków
Чортків
Ilustracja
Panorama miasta
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Ukraina
Obwód tarnopolski
Prawa miejskie 1522
Powierzchnia 30 km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

29 500
983 os./km²
Nr kierunkowy +380-3552
Kod pocztowy 48500, 48505
Położenie na mapie obwodu tarnopolskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu tarnopolskiego
Czortków
Czortków
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Czortków
Czortków
Ziemia 49°00′N 25°46′E/49,000000 25,766667
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina
Galeria: synagoga, cerkwie, kościół
Czortków. Synagoga
Czortków. Synagoga
Czortków. Synagoga
Czortków. Synagoga
Czortków. Synagoga
Czortków. Synagoga
Czortków. Synagoga
Synagoga
Synagoga
Czortków. Cerkiew Zaśnięcia
Czortków. Cerkiew Zaśnięcia
Cerkiew Zaśnięcia
Dzwonnica cerkwi uspieńskiej
Czortków. Cerkiew
Cerkiew w Czortkowie
Czortków. Kościół pw. św. Stanisława
Czortków. Kościół pw. św. Stanisława
Czortków. Kościół pw. św. Stanisława
kościół św. Stanisława
Galeria: zamek, inne
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Ruiny zamku w Czortkowie
Czortków.Jatki
Czortków.Jatki
Czortków. Targ
Pałac
Herb Czortkowa z okresu II Rzeczypospolitej
Położenie na mapie województwo tarnopolskiego w roku 1939

Czortków[1][2] (ukr. Чортків) – miasto wydzielone z rejonu na Ukrainie, w obwodzie tarnopolskim, siedziba rejonu czortkowskiego, do 1939 (formalnie do 1945[3]) w Polsce, siedziba powiatu czortkowskiego województwa tarnopolskiego.

Czortków leży nad Seretem.

Mały przemysł spożywczy i odzieżowy.

Historia[edytuj]

1940-1941 Aresztowania przez NKWD i deportacje Polaków na Syberię i do Kazachstanu
1940 21/22 stycznia – powstanie czortkowskie; pierwszy na okupowanym terytorium Polski powstańczy zryw podczas II wojny światowej, krwawo stłumione przez NKWD
1941, czerwiec – po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej NKWD przystąpiło do ewakuacji części więźniów z Czortkowa i wymordowania pozostałych. Według relacji świadka polskiego, kolumnę więźniów pędzono droga na Żytomierz, przez Winnicę i Humań. Słabnących dobijano po drodze tak, że większość została zamordowana przed dotarciem do Humania. Inną grupę więźniów transportowano koleją przez siedemnaście dni z Czortkowa do Gorkiego. Podróż w wagonach, pełnych odchodów zwierzęcych, odbywała się w ścisku i upale, co spowodowało dużą śmiertelność – w jednym z wagonów ze stu trzydziestu pięciu osób zmarły trzydzieści cztery. Ciała zmarłych strażnicy usuwali co kilka dni. Pozostałych w czortkowskim więzieniu NKWD zamordowało przy użyciu karabinów maszynowych, a ich zwłoki zakopano na dziedzińcu więziennym
1941, 1/2 lipca w nocy NKWD morduje 8 dominikanów (Anatola Znamirowskiego, Andrzeja Bojakowskiego, Jacka Misiutę, Justyna Spyrłaka, Hieronima Longawę, Reginalda Czerwonka, Metodego Iwanuszczowa i Józefa Wincentowicza), w ich siedzibach w mieście i poza miastem, nad przepływającym w pobliżu Seretem,
1941, 6 lipca – pogrom Żydów.
1941, getto w Czortkowie i 1941-1942 zagłada Żydów,
1944, 23 marca – wkroczenie Armii Czerwonej. Tymczasowe ulokowanie do 1947 roku w mieście władz obwodu tarnopolskiego,

Zabytki[edytuj]

  • Ruiny zamku w Czortkowie, dokładnie w Wygnance z początku XVII wieku.
  • dominikański kościół pw. św. Stanisława. Pierwszy kościół wybudowano wraz z klasztorem oo. dominikanów w 1619 r. Jego fundatorem był Stanisław Golski, który po śmierci został pochowany w krypcie kościoła. Świątynię odwiedzali polscy królowie, m.in. Jan Kazimierz czy Jan III Sobieski. Obecny kościół został wybudowany w 1918 r., w stylu gotyku nadwiślańskiego, według projektu polskiego architekta Jana Sas-Zubrzyckiego, autorami figur świętych byli Czesław Stowp i Damian Stankiewicz. W 1941 roku Sowieci uciekając na wschód podpalili kościół i klasztor podpalili, rujnując budowlę. Po zakończeniu II wojny światowej i wyjeździe Polaków z tutejszych ziem władza sowiecka zamknęła kościół i urządziła w nim magazyn nawozów sztucznych, a znajdujące się w nim cenne organy drezdeńskie zostały zniszczone. Ojcom dominikanom kościół został oddany w stanie ruiny w roku 1989. Pierwszym proboszczem został pochodzący z Czortkowa o. Reginald Wiśniewski. W kościele do końca II wojny światowej znajdował się uważany za cudowny obraz Matki Boskiej Czortkowskiej. Od zniszczenia uchronili go byli polscy parafianie, którzy po przymusowym wysiedleniu przewieźli obraz w nowe granice Polski, a w latach 80. XX wieku złożyli w w warszawskim kościele pw. św. Jacka, gdzie znajduje się po dziś dzień. Obecnie w czortkowskim kościele znajduje się koronowana kopia obrazu;
  • cerkiew greckokatolicka pw. Zaśnięcia Bogarodzicy z XVI w., podobnie jak zamek, we wsi Wygnanka z dzwonnicą z XVII wieku;
  • ratusz miejski z czworokątną oryginalną wieżą wybudowaną w latach 1905-1908, prace nad budową ratusza ostatecznie zakończono w 1924 roku. Na wieży znajduje się zegar wykonany na polecenie polskich władz samorządowych w Szwajcarii (w Bernie) w firmie „Aoasta”;
  • stary polski cmentarz z licznymi nagrobkami (zachowany, lecz w znacznym stopniu zdewastowany, mauzoleum i katakumby polskich ofiar egzekucji ukraińskich z lat 1918-1919. Spoczywają tam prochy polskich obrońców Czortkowa z okresu walk polsko-ukraińskich, m.in. młodzi Polacy 16-, 17-letni gimnazjaliści.
  • nowa synagoga z XX w. w stylu mauretańskiego neogotyku.
pomniki, muzea

Demografia[edytuj]

  • 1921 – 5191 mieszkańców
  • 1931 – 19 000 mieszkańców, w tym 46,4% Polaków, 22,8% Ukraińców, 30% Żydów
  • 1959 – 60% Ukraińców, 25% Rosjan, 3% Polaków, 2% Żydów
  • 1991 – 28 000 mieszkańców
  • 2001 – 29 075 mieszkańców, 90% Ukraińców
  • 2012 – 29 500 mieszkańców[5]

W przeszłości miasto było głównie zamieszkane przez Polaków, Rusinów – następnie Ukraińców oraz Żydów (w 1941 na skutek wydarzeń wojennych ludność żydowska wzrosła do ok. 8 tys., tworząc liczący się w ich środowisku ośrodek chasydzki skupiony wokół potomków cadyka Dawida Mojżesza (zm. 1900). Obecnie miasto jest zamieszkane głównie przez Ukraińców oraz przez – niegdyś całkowicie nieobecną – mniejszość rosyjską, osiedloną w czasach radzieckich.

Ludzie związani z miastem[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Czortkowem.

Ciekawostki[edytuj]

Cudowny obraz Matki Boskiej Różańcowej, ofiarowany przez króla Polski Jana Kazimierza dominikanom z Czortkowa, znajduje się obecnie w kościele Św. Jacka przy ul. Freta w Warszawie, gdzie został przywieziony przez polskich parafian wypędzonych ze swojego miasta po 1945 roku.

Współpraca zagraniczna[edytuj]

Miasto Kraj Data podpisania umowy
 Leżajsk  Polska  ???
 Dobrodzień  Polska 26.06.2004
 gmina Dobrodzień  Polska 26.06.2004
 Zawadzkie  Polska  ???

Pobliskie miejscowości[edytuj]

Przypisy

  1. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dnia 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 15: Województwo tarnopolskie. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1923, s. 8.
  2. Zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 lutego 1937 r. o ustaleniu urzędowych nazw miast (M.P. z 1937 r. Nr 69, poz. 104).
  3. Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej (Dz. U. z 1946 r. Nr 2, poz. 5).
  4. Główny Urząd Statystyczny, Statystyka Polski, Seria C, z.78 Drugi powszechny spis ludności z 9.XII.1931 Województwo tarnopolskie, tabela 12 s. 33 wersja elektroniczna. Statystyka wyznań wykazuje 8829 osób wyznania rzymskokatolickiego, 5732 mojżeszowego i 4327 greckokatolickiego, tamże tabela 11.
  5. Чисельність наявного населення України на 1 січня 2013 року. Київ: Державний комітет статистики України, 2013, s. 96.
  6. Kronika. „Nowa Reforma”, s. 2, Nr 264 z 11 listopada 1896. 

Linki zewnętrzne[edytuj]