Wzrost gospodarczy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Wzrost gospodarczy – zwiększenie się rocznej produkcji dóbr i usług w kraju. Jeśli w kolejnym roku w całej gospodarce uda się sprzedać więcej towarów i usług niż w roku poprzednim – mamy do czynienia ze wzrostem gospodarczym. Kiedy jesteśmy w stanie więcej zarobić, źródłem wzrostu jest nasza praca. Ale jeśli w tym samym czasie, gdy wzrosły nasze zarobki, o tyle samo podniosły się ceny towarów, które kupujemy, mieliśmy do czynienia tylko ze wzrostem nominalnym. Nie możemy bowiem kupić więcej niż poprzednio. Dlatego cieszyć się można tylko z wzrostu realnego, czyli po uwzględnieniu inflacji. Wzrost gospodarczy odnosi się tylko do zmian ilościowych, przy założeniu, że podstawowe wielkości makroekonomiczne charakteryzują się długofalowym trendem.

Źródła wzrostu gospodarczego[edytuj | edytuj kod]

Głównym czynnikiem pobudzającym wzrost gospodarczy w krótkim okresie jest popyt konsumpcyjny i inwestycyjny, krajowy i zagraniczny. W długim okresie natomiast – dostateczna podaż i efektywność czynników wytwórczych. Coraz częściej czynnikiem wzrostu staje się też handel zagraniczny. Tempo wzrostu (lub spadku) produktu krajowego brutto jest (w przybliżeniu) sumą wskaźników obrazujących zmiany stanu zatrudnienia oraz wydajności pracy. Jednym z najważniejszych źródeł wzrostu wydajności jest postęp techniczny oraz dynamika inwestycji.

Mierniki wzrostu gospodarczego[edytuj | edytuj kod]

  • produkt krajowy brutto – całkowita wartość dóbr i usług wytworzonych przez społeczeństwo w ciągu danego roku na terenie danego kraju (kiedy rośnie PKB społeczeństwo staje się bogatsze),
  • produkt narodowy brutto – całkowita wartość wyrobów i usług wytworzonych przez obywateli danego kraju w ciągu jednego roku, PNB uwzględnia również dochody krajowych firm uzyskane za granicą, nie uwzględnia dochodów obcych firm działających w kraju,
  • stopa wzrostu dochodu narodowego (lub realnego produktu krajowego brutto). Oznacza ona stosunek przyrostu dochodu narodowego w badanym okresie do wielkości dochodu narodowego w okresie bazowym.
  • wielkość produktu PKB przypadająca na jednego mieszkańca (PKB per capita).

Należy pamiętać, że PKB jest tylko pewną konwencją liczenia wartości produkcji w danym okresie. W uproszczeniu jest to suma wartości wszystkich dóbr i usług finalnych wytworzonych w danym okresie. Wartość jest zaś iloczynem ilości i ceny poszczególnych dóbr. Dlatego też możliwy jest wzrost PKB przy niezmienionej produkcji a jedynie przy rosnących cenach. Doświadczać mogą tego, na przykład, kraje-producenci ropy naftowej przy rosnących cenach tego surowca. Ponadto teoretycznie jest także możliwy spadek PKB przy wzroście wolumenu produkcji a jednoczesnym względnie silniejszym spadku cen. Jest to tak zwany argument wzrostu zubożającego obecny w teorii handlu międzynarodowego.

Od niedawna część badaczy kwestionuje PKB jako uniwersalną miarę wzrostu gospodarczego. Nowe sugerowane miary w większym stopniu mają koncentrować się na wzroście wartości posiadanych przez osoby fizyczne i firmy dóbr i oparte są o powiązane ze sobą miary PKB oraz indeksy cen: PPI i CPI.

Bariery wzrostu gospodarczego[edytuj | edytuj kod]

Bariery rozwoju gospodarczego są bardzo zróżnicowane w zależności od: osiągniętego poziomu rozwoju, historycznie ukształtowanego sposobu i poziomu życia ludności, powierzchni i zaludnienia kraju, położenia geograficznego, zasobności w bogactwa naturalne, tradycji wytwórczych i kulturalnych, kierunków specjalizacji produkcji i usług, udziału w międzynarodowym podziale pracy i innych. Bariery rozwoju grupować można według różnych kryteriów. Z reguły wyodrębnia się 4 główne aspekty rozwoju gospodarczego: polityczny, społeczny, techniczny i przyrodniczy.

Bariery polityczno-ekonomiczne[edytuj | edytuj kod]

  • bariera ustrojowo-ideologiczna
  • bariera braku stabilizacji wewnętrznych stosunków politycznych
  • bariera politycznego podziału świata
  • bariera instytucjonalno-organizacyjna

Bariery społeczno-ekonomiczne[edytuj | edytuj kod]

  • bariera demograficzna
  • bariera konsumpcji (płacy realnej)
  • bariera infrastruktury społecznej
  • bariera żywnościowa

Czynniki wzrostu gospodarczego[edytuj | edytuj kod]

Ekonomiści wymieniają cztery podstawowe czynniki wzrostu gospodarczego (cztery „siły napędowe” wzrostu). Są to:

  • praca (w ujęciu ilościowym – podaż pracy, jak i jakościowym – dyscyplina pracy, wykształcenie, kwalifikacje, motywacja)
  • zasoby naturalne (ziemia, zasoby mineralne, paliwa, jakość środowiska)
  • kapitał – środki wykorzystywane w procesie produkcji
  • technologia (nauka, technika, zarządzanie, przedsiębiorczość)

Zależność pomiędzy czynnikami wzrostu gospodarczego przedstawia funkcja produkcji:

Q=A f(K,L,R), gdzie:

  • Q – produkcja
  • K – produkcyjne użycie kapitału
  • L – nakłady pracy
  • R – nakłady zasobów naturalnych
  • A – poziom technologii w gospodarce
  • f – funkcja produkcji

Przykłady krajów o wysokim wzroście gospodarczym[edytuj | edytuj kod]

Przykładów wysokiego wzrostu gospodarczego jest wiele. Po drugiej wojnie światowej okres szybkiego wzrostu doświadczyły kraje Europy Zachodniej odbudowujące swój potencjał gospodarczy, w tym szczególnie wysokie tempo wzrostu osiągnęła Republika Federalna Niemiec. Wiele lat wysoką dynamiką wzrostu mogła pochwalić się Japonia, która również wyrosła na jedną z największych potęg gospodarczych. W latach 90. jej sukces powtarzały tzw. azjatyckie tygrysy – kraje takie, jak Korea Południowa czy Tajlandia. Obecnie krajem, który może poszczycić się najwyższą dynamiką PKB, są Chiny.

Również kraje socjalistyczne mogły pochwalić się wysokimi wskaźnikami tempa wzrostu gospodarczego w okresie intensywnej industrializacji. Jednakże gospodarki tych państw doświadczyły poważnych kryzysów zmierzających ostatecznie do odrzucenia systemu centralnego planowania.

Mimo że dodatni wzrost gospodarczy może wydawać się zjawiskiem powszechnym, to we współczesnej historii nie brakuje wielu przykładów ujemnego wzrostu gospodarczego. Znaczny spadek PKB może być wywołany zniszczeniami wojennymi. Doświadczyło tego wiele państw europejskich podczas I i II wojny światowej. Negatywny wpływ na produkcję potęgowało także zamknięcie granic ograniczające przepływy kapitału i wymianę handlową. Przykładowo, Polska doświadczyła po I wojnie światowej głębokiego spadku produkcji na skutek zarówno zniszczeń wojennych, jak i załamania eksportu na rynek rosyjski. Poziom rozwoju z 1913 r. udało się osiągnąć powtórnie tuż przed wybuchem II wojny światowej.

Po II wojnie światowej także nie brakowało przykładów negatywnego rozwoju gospodarczego. Uzyskujące niepodległość byłe kolonie europejskie w Afryce, mimo początkowego ożywienia, wkraczały na drogę długotrwałego regresu. Za taki stan rzeczy często obwinia się silne zróżnicowanie etniczne społeczeństw państw Afryki subsaharyjskiej, co jest zarzewiem konfliktów wewnętrznych. Chlubnym wyjątkiem pośród państw czarnej Afryki jest Botswana. Także państwa uznane za wysoko rozwinięte mogą doświadczać znacznego spadku PKB. Przykład stanowi Wenezuela, będąca w latach 60. w czołówce gospodarek świata, obecnie odrabiająca 40 lat stracone dla rozwoju. Inną grupę państw, które doświadczyły spadku PKB, stanowią gospodarki przechodzące transformację systemowo-ustrojową. Wszystkie państwa bloku wschodniego doświadczyły znacznego spadku PKB. Na ogół po okresie regresu następował okres szybkiego wzrostu gospodarczego. Niemniej, niektóre gospodarki państw byłego ZSRR, na przykład Ukraina i Mołdawia, nie osiągnęły ciągle poziomu sprzed 1990 r.

Czynniki wpływające na dynamikę wzrostu PKB[edytuj | edytuj kod]

Analiza historii gospodarek świata pokazuje że szczególnie wysoką dynamiką wzrostu gospodarczego lub szansę na jego osiągnięcie wyróżniają się państwa cechujące się wysokim stopniem wolności gospodarczej i niewielkiej ingerencji państwa w gospodarkę. Najlepszym przykładem są np. Chiny, kraj który w czasach rządów Mao Zedonga przeżył katastrofalną zapaść wskutek wprowadzanych brutalnymi metodami reform i przekształcenia w gospodarkę socjalistyczną. W efekcie kraj przeżył klęskę głodu i ogólnego zacofania. Jednak wskutek rynkowych reform wprowadzonych za rządów Deng Xiaopinga na przełomie lat 70 i 80 XX wieku Chiny odniosły wielki sukces. Nastąpiła reforma rolna (likwidacja kolektywnego rolnictwa), rozpoczęto prywatyzację, stworzono strefy ekonomiczne na wybrzeżu otwarte na firmy z zachodu. Symbolem sukcesu gospodarczego Chin stała się dzielnica finansowa Pudong w Szanghaju. W rezultacie reform Denga Chiny uzyskały bardzo stabilny wzrost gospodarczy i w ciągu 10 lat od wprowadzenia zmian niegdyś głodujące Chiny zaczęły eksportować ryż. Już na początku XXI wieku PKB Chin przekroczyło bilion dolarów. A po kolejnej dekadzie urosło jeszcze ponad sześciokrotnie. Dzięki stabilnemu rozwojowi Chiny oparły się nawet kryzysowi finansowemu w 2008 r.

Innym przykładem państwa o dużym stopniu wolności gospodarczej jest np. Singapur. Państwo-miasto choć powierzchnią, ludnością i zasobami naturalnymi absolutnie nie mogłoby się mierzyć z Chinami to jednak dzięki postawieniu na dużą swobodę gospodarczą Singapur jest dziś w czołówce państw o wysokiej dynamice wzrostu. W czasie kryzysu w pierwszym kwartale 2010 r. wzrost PKB sięgnął ponad 45%. Co postawiło Singapur na pozycji światowego lidera tempa wzrostu gospodarczego. Również w Europie możemy obserwować podobne przykłady.

Liechtenstein w pewnym stopniu wzorując się na Singapurze rozszerzył zakres wolności gospodarczej i postawił na politykę niskich podatków. W efekcie Liechtenstein jest dziś domem dla tysięcy przedsiębiorstw z Europy i ze świata. Podobnym przykładem jest Luksemburg gdzie ze względu na niskie podatki zamożni obywatele innych państw lokują swoje majątki a przedsiębiorstwa swoje siedziby. Niskie podatki pozwoliły też Irlandii szybko przejść przez kryzys finansowy. Rząd Irlandii postawił na niski podatek CIT (12,5%) w rezultacie wiele przedsiębiorstw z innych państw przeniosło się na zieloną wyspę.

Stany Zjednoczone w swej historii przeżywały wzloty i upadki. Do tych pierwszych na pewno można zaliczyć rozkwit gospodarczy w XIX i na początku XX wieku. Także stabilny wzrost za prezydentury Johna Kennedy’ego spowodowany obniżką podatku dla bogatych Amerykanów z 91 do 70%. Prawdziwy boom gospodarczy Stany Zjednoczone przeżyły w latach 80 XX wieku gdy prezydentem został Ronald Reagan z jego słynną polityką – Reaganomiką. Prezydent Reagan dokonał dalszej obniżki podatków w efekcie USA przeżyła okres silnego wzrostu gospodarczego. Równocześnie z Reaganem w Wielkiej Brytanii rządziła premier Margaret Thatcher i jej polityka – thatcheryzm charakteryzująca się bardzo ortodoksyjnym przestrzeganiem norm liberalizmu gospodarczego i obyczajowego konserwatyzmu. Choć rządy Lady Thatcher budziły kontrowersje i ogólny sprzeciw także wśród samych Brytyjczyków nie można zaprzeczyć że gospodarka Wielkiej Brytanii w tym okresie dokonała dużego skoku naprzód.

Również Polska w swej historii miała moment gdy funkcjonowała u nas wolność gospodarcza. Gdy PRL chylił się ku upadkowi a gospodarka Polski była w zapaści ministrem przemysłu w rządzie Mieczysława Rakowskiego został Mieczysław Wilczek. Przygotował on ustawę o działalności gospodarczej zwaną popularnie ustawą Wilczka. Dokument ten dawał rodzącej się dopiero prywatnej przedsiębiorczości nieznaną dotąd wolność gospodarczą, co w połączeniu ze stosunkowo niskim opodatkowaniem pracy w tym czasie zaowocowało polskim cudem gospodarczym na przełomie lat 80 i 90. Jak grzyby po deszczu rosły prywatne przedsiębiorstwa: małe, średnie i duże. Pojawiały się pierwsze kantory, a sklepy zapełniły się towarami dotąd znanymi Polakom jedynie ze sklepów Pewex. Niestety liberalna ustawa Wilczka była od początku lat 90. modyfikowana, wypełniana koncesjami, regulacjami, przepisami i w rezultacie czego straciła swój wolnościowy charakter. Pomimo tego w pierwszych latach 90. polska gospodarka w trudnym dla siebie okresie zmieniała się dynamicznie. Wprawdzie od razu pojawił się problem bezrobocia jednak dzięki ustawie Wilczka miliony Polaków zwalnianych z likwidowanych wówczas zakładów państwowych: fabryk, kopalń, hut, PGR-ów i prywatyzowanych wówczas przedsiębiorstw mogło znaleźć zatrudnienie w sektorze prywatnym. Szacuje się, że do połowy lat 90. w wyniku ustawy Wilczka powstało około 6 milionów nowych miejsc pracy. Do tego dynamika wzrostu PKB była w tym okresie znacząca. Do dziś efektem ustawy Wilczka, która formalnie przestała obowiązywać 1 stycznia 2000 roku jest przedsiębiorczość Polaków. Do tej pory w małych i średnich przedsiębiorstwach zatrudnienie znajduje kilka milionów obywateli kraju. Pomimo narastających trudności wynikających z nadmiernych regulacji i wszechwładnej biurokracji polscy mikro i średni przedsiębiorcy wypracowują ponad połowę rocznego PKB Polski.

Korzyści ze wzrostu gospodarczego[edytuj | edytuj kod]

Korzyścią ze wzrostu gospodarczego i rozwoju gospodarczego jest podwyższenie standardu życia, lepsza sytuacja socjalna, większe bezpieczeństwo publiczne. Jednak sam wzrost PKB nie gwarantuje wzrostu stopy życiowej czy dobrobytu społeczeństwa. Wzrost PKB może iść w parze ze wzrostem biedy, na co wskazują przykłady takie jak Brazylia, gdzie szesnastokrotnemu wzrostowi gospodarczemu po II wojnie światowej nie towarzyszyło zmniejszenie nędzy. Dlatego też skuteczniejszym miernikiem korzyści ze wzrostu gospodarczego dokładniej opisującym jego wymiar jest ujęcie PKB per capita, czyli PKB w przeliczeniu na jednego mieszkańca.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Wzrost gospodarczy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]