Zamek w Stopnicy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Odbudowany zamek w Stopnicy

Zamek w Stopnicy – zamek królewski wzniesiony w Stopnicy około 1350 roku przez króla Kazimierza Wielkiego[potrzebny przypis] w zachodniej części dawnego miasta.

Zamek królewski w Stopnicy położony był w drugiej połowie XVI wieku w powiecie wiślickim województwa sandomierskiego[1].

Pełnił on funkcję stacji królewskiej przy drodze z Krakowa do Sandomierza oraz ośrodka okolicznych dóbr. Nie jest znany kształt zamku z czasów Kazimierza Wielkiego, ponieważ niewielki zamek przez niego wybudowany (określony przez Długosza wręcz jako kamienny dwór) został przebudowany w XVI wieku. Starosta Marcin Zborowski w tym też okresie na terenie zamku założył zbór kalwiński. Na początku XVII wieku zamek składał się z kamienicy gotyckiej, drugiego budynku z kaplicą i z krużgankami w stylu renesansowym i trzeciego budynku drewnianego z murowanymi piwnicami. Zamek został zniszczony w czasie potopu szwedzkiego. Po zniszczeniu w roku 1661 zamek został odbudowany w nowym kształcie (w stylu włoskim), przez Jana Klemensa Branickiego[potrzebny przypis]. W roku 1783 starosta Eliasz Wodzicki przebudował zamek na pałac. Z lustracji z 1789 roku wynika, że założenie składało się od tego czasu z głównego dworu oraz dwóch oficyn. Jedynym z zachowanych elementów dawnej architektury zamku była już tylko okazała skarpa od południowo-wschodniej jego strony[potrzebny przypis]. Przed II Wojną światową w zamku mieściła się siedziba starostwa powiatowego i gimnazjum. Podczas działań wojennych w 1944 roku całkowicie spłonął.

Do rejestru zabytków nieruchomych wpisane zostały relikty zamku w budynku magazynu (nr rej.: A.76 z 16.10.1956)[2].

W 2004 roku gmina Stopnica wykupiła budynek od upadającej rejonowej spółdzielni ogrodniczo-pszczelarskiej w Busku-Zdroju, która to do niedawna prowadziła w nim punkt skupu owoców i warzyw. Zamek został odbudowany na podstawie zdjęć i materiałów archiwalnych w większości z lat 30. XX wieku. Obiekt został oddany do użytku w styczniu 2011 roku i umieszczono w nim Gminny Ośrodek Kultury.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Województwo sandomierskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapy, plany, Warszawa 1993, k. 4
  2. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 2018-06-30. s. 4. [dostęp 2015-10-12].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kalina Dariusz, "Zamek w Stopnicy" [w:] Późnośredniowieczne zamki na terenie dawnego województwa sandomierskiego, Wydawnictwo: Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków, Regionalny Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków w Kielcach, Kielce 2005, ISBN ​ISBN 83-921638-1-8
  • Bohdan Guerquin, Zamki w Polsce, Krzysztof Racinowski (ilust.), Warszawa: „Arkady”, 1984, ISBN 83-213-3239-0, OCLC 835911338.
  • Ryszard Garus, Znakowane szlaki turystyczne woj. kieleckiego, Kielce 1990