Zastava 750

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zastava 600/750/850
Ilustracja
Zastava 750 sprzed 1968 roku
Inne nazwy Yugo 750/850 (Turcja)
Zastava lub Fiat 750Z (Kolumbia)
Producent Zastava
CCA
Tofaş
Projektant Dante Giacosa (Fiat 600)
Okres produkcji 1955–1985
Miejsce produkcji Kragujevac
Kolumbia Bogota
Turcja Bursa
Następca Zastava/Yugo Koral
Dane techniczne
Segment A/B
Typy nadwozia 2–drzwiowy fastback
Silniki Benzynowe:
633 cm³ (600)
767 cm³ (750)
848 cm³ (850)
Skrzynia biegów 4–biegowa manualna
Napęd silnik z tyłu, napęd na tylne koła
Długość 3295 mm
Szerokość 1378 mm[1]
Wysokość 1405 mm[1]
Rozstaw osi 2000 mm
Masa własna 605 kg[1]
Zbiornik paliwa 30 l[1]
Liczba miejsc 4
Ładowność 4 osoby + 40 kg bagażu
Dane dodatkowe
Modele
bliźniacze
Fiat 600
SEAT 600
Konkurencja Polski Fiat 126p
Trabant 601
ZAZ-965/965A

Zastava 600/750/850 – odmiana licencyjna samochodu Fiat 600, produkowana w Jugosławii przez zakłady Zastava w latach 1955–1985.

Historia i opis modelu[edytuj | edytuj kod]

Produkcję pojazdu jako Zastava 600 rozpoczęto 18 października 1955 roku w jugosłowiańskiej fabryce Zavodi Crvena Zastava w Kragujevacu (Socjalistyczna Republika Serbii)[2]. Pojazd stanowił początkowo montowaną z włoskich części wersję samochodu Fiat 600[3]. Porozumienie o współpracy koncernu Fiat z jugosłowiańskimi zakładami Crvena Zastava, dotyczące różnych modeli samochodów, podpisano 12 sierpnia 1954 roku[2].

W 1960 roku pojawiła się wersja 750, odpowiadająca włoskiemu Fiatowi 600D[a], wyposażona w benzynowy silnik R4 o pojemności 767 cm³ umieszczony wzdłużnie z tyłu. Silnik był chłodzony cieczą, osiągał moc 25 KM przy 4800 obr./min, moment obrotowy wynosił 46 Nm przy 2500 obr./min, a stopień sprężania 7,5. Samochód rozwijał prędkość maksymalną 110 km/h[3]. Oznaczenie „750” dla jugosłowiańskich samochodów przyjęto jako lepiej korespondujące z pojemnością silnika[2].

Z uwagi na duży popyt w Jugosławii na tanie samochody, po rozpoczęciu montażu podjęto decyzję o uruchomieniu ich produkcji licencyjnej, pozwalającej na zwiększenie liczby gotowych pojazdów. Od lat 60. Zastava 750 wytwarzana była od podstaw w Jugosławii, przy tym silniki produkował Zakład im. 21 Maja w Belgradzie[4]. Od 1968 roku produkowano model Zastava 750M, w którym zmieniono kierunek otwierania drzwi, zawieszając je na przedniej krawędzi[5]. W 1969 roku wprowadzono większe reflektory z przodu oraz zrezygnowano z chromowanych kłów na zderzakach[5]. Z biegiem czasu zrezygnowano z chromowanych ozdób przedniego pasa samochodu, pozostawiając jedynie uproszczony znak firmowy pośrodku gładkiego przodu. W 1975 roku zmodernizowano wnętrze, wprowadzając m.in. deskę przyrządów z miękkimi bezpieczniejszymi nakładkami i innym zestawem wskaźników, kierownicę od Fiata 126 i pasy bezpieczeństwa[6]. Podstawowy model wówczas nazywano Zastava 750S, a wersję z lepszym wyposażeniem 750L (Luxe – miała ona m.in. lepsze wykończenie, półkę pod deską rozdzielczą i małe kły na zderzakach, z gumowymi nakładkami; wersja S miała podłużną gumową nakładkę na zderzaku)[6].

W 1978 roku przedstawiono modele 750SC i LC z silnikiem o mocy zwiększonej do 22 kW/30 KM, który rozpędzał auto do prędkości 120 km/h[6]. Od lipca 1980 roku zastąpiły je w produkcji modele 750SE i 750LE, z silnikiem spełniającym europejskie normy czystości, zamkniętym układem chłodzenia z termostatem, dwuobwodowym układem hamulcowym i innymi ulepszeniami[6]. W roku 1980, na salonie samochodowym w Belgradzie, przedstawiono model 850 z silnikiem z Fiata 850 o pojemności 848 cm³, moc 23,4 kW/32 KM rozpędzającym auto do 125 km/h. Produkcję zakończono 18 listopada 1985 roku, powstało 923 487 egzemplarzy modelu[6][7].

Od 1977 do 1984 roku samochód montowany był przez fabrykę Compañía Colombiana Automotriz (CCA) w stolicy Kolumbii – Bogocie, pod nazwą Zastava 750Z lub Fiat 750Z[7]. Po zakończeniu produkcji oprzyrządowanie zostało sprzedane tureckim zakładom Tofaş, gdzie były dalej wytwarzane pod marką Yugo[6].

Pojazd potocznie nazywany jest w krajach byłej Jugosławii „ficią” (Fića (Фићa) lub Fićo (Фићo) w Serbii, Bośni, Czarnogórze i Chorwacji, Fičo lub Fičko w Słowenii oraz Fikjo (Фиќо) w Macedonii). Przydomek pochodzi od nazwy głównego bohatera komiksu publikowanego przez gazetę „Borba” w początkowych latach produkcji samochodu[7]. Samochód odegrał zasadniczą rolę w powszechnym zmotoryzowaniu Jugosławii po II wojnie światowej, podobnie jak inne tanie i proste małe samochody w innych krajach[6]. Auta eksportowano także do innych krajów, początkowo tylko bloku wschodniego z uwagi na warunki licencji[1]. Pierwszym krajem, dokąd je eksportowano, była Polska[1], w latach 1965–1970 (dopóki nie rozpoczęto tam produkcji Polskiego Fiata 126p). Od połowy lat 70. eksportowano je także do Ameryki Łacińskiej[1].

Dane techniczne[edytuj | edytuj kod]

Wersja Silnik: Śr. × skok tłoka: St. sprężania: Moc maks: Maks. moment obrotowy 0-100 km/h: V-max:
600[8] R4 0,6 l (633 cm³) 60 mm x 56 mm 7,5:1 21,5 KM (16 kW) przy 4600 obr./min 45 Nm przy 3250 obr./min b.d. 100 km/h
750[8] R4 0,8 l (767 cm³) 62 mm x 63,5 mm 7,5:1 25 KM (18,5 kW) przy 4800 obr./min 46 Nm przy 2500 obr./min 54 s 110 km/h
750S[9] R4 0,8 l (767 cm³) 62 mm x 63,5 mm 7,5:1 30 KM (22 kW) przy 5400 obr./min 51 Nm przy 3600 obr./min 31,7 s 120 km/h
850[10] R4 0,8 l (848 cm³) 65 mm x 63,5 mm 7,4:1 32 KM (23,4 kW) przy 5400 obr./min 55 Nm przy 2500 obr./min 29,4 s 125 km/h

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Według Zastava 750, „Awtoliegendy SSSR i Socstran” nr 178, s.5-6, początkowo montowany Fiat 600D oznaczony był jako Zastava 600D, a w 1962 roku został oznaczony Zastava 750.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g Zastava 750, „Awtoliegendy SSSR i Socstran” nr 178, s.12-13
  2. a b c Zastava 750, „Awtoliegendy SSSR i Socstran” nr 178, s.4-5
  3. a b Grzegorz Gardynik: Jak powstała Zastava 750. klubzastava.pl, 2005. [dostęp 2015-11-10].
  4. Zastava 750, „Awtoliegendy SSSR i Socstran” nr 178, s.6
  5. a b Zastava 750, „Awtoliegendy SSSR i Socstran” nr 178, s.7-10
  6. a b c d e f g Zastava 750, „Awtoliegendy SSSR i Socstran” nr 178, s.10-11
  7. a b c Jason Vuic: The Yugo: The Rise and Fall of the Worst Car in History. Macmillan, 2011, s. 67. ISBN 978-1-4299-4539-4. (ang.)
  8. a b 1964 Zastava 750. automobile-catalog.com, 2015. [dostęp 2015-11-11].
  9. 1977 Zastava 750 SE. automobile-catalog.com, 2015. [dostęp 2015-11-11].
  10. 1980 Zastava 850. automobile-catalog.com, 2015. [dostęp 2015-11-11].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zastava 750. „Awtoliegendy SSSR i Socstran”. Nr 178, 2016. Moskwa: DeAgostini. ISSN 2071-095X (ros.).