Łuna 9

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Łuna 9
Luna-9 spacecraft.jpg
Zaangażowani Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ZSRR
Indeks COSPAR 1966-006A
Rakieta nośna Mołnia 8K78M
Miejsce startu Bajkonur, Kazachstan
Cel misji Księżyc
Orbita (docelowa, początkowa)
Czas trwania
Początek misji 31 stycznia 1966 (11:41:37 UTC)
Data lądowania 3 lutego 1966 (18:44 UTC)
Koniec misji 5 lutego 1966
Wymiary
Wymiary wys. 2,7 m
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Łuna 9 – misja radzieckiej bezzałogowej sondy kosmicznej do badań Księżyca. Pierwsze w historii udane miękkie lądowanie statku kosmicznego na Księżycu.

Plan przebiegu misji[edytuj | edytuj kod]

Próbnik księżycowy wystrzeliwany był za pomocą rakiety Mołnia 8K78M. Podczas lotu w kierunku Księżyca orientacja pojazdu utrzymywana była za pomocą KTDU SAV - systemu astronawigacyjnego, na który składały się sensory zorientowane odpowiednio na Ziemię, Księżyc i Słońce. W odległości 8300 km od Srebrnego Globu system ten uruchamiał żyrostabilizatory, które ustawiały pojazd w odpowiedniej orientacji do rozpoczęcia manewru lądowania. Na wysokości 75 km rozpoczynał się właściwy moment wyhamowywania pojazdu poprzez silniczki KTDU. Gdy sonda znalazła się w odległości 25 km, poduszka powietrzna była automatycznie nadmuchiwana powietrzem o ciśnieniu 1 atmosfery, wtedy też wyłączane były silniczki członu napędowego. Poduszka z aparatem lądującym odrzucana była na kilka sekund przed zderzeniem się pojazdu z powierzchnią. Osłaniany poduszką aparat uderzał w powierzchnię z prędkością 15 m/sek., zaś po wytraceniu prędkości poduszka była odrzucana, pojazd zaś stabilizował swoje położenie na gruncie za pomocą czterech, symetrycznych pokryw. Wtedy też uruchamiana była aparatura naukowa i rozpoczynała się właściwa część misji.

Konstrukcja próbnika[edytuj | edytuj kod]

Łuna 9 była sondą klasy fabrycznej Łuna E-6, zbudowaną wspólnie przez naukowców z Instytutu Ławoczkina i Korolowa. Składała się z trzech zasadniczych części:

  • KTDU – moduł silnikowy,
  • dwuczęściowa poduszka powietrzna pokrywająca lądownik,
  • ALS – lądownik z aparaturą naukową.

Lądownik przypominał kształtem kwiat, którego cztery ruchome panele otwierały się i rozkładały na zewnątrz, stabilizując w ten sposób sondę po osiągnięciu przez nią powierzchni Księżyca. Na aparaturę naukową składały się cztery anteny telekomunikacyjne, kamera fotograficzna wraz z systemem ruchomych luster pozwalających na wykonanie zdjęć całej okolicy. Masa całego kompleksu wynosiła 1422 kg z czego właściwy lądownik zabierał od 82 do 150 kg (jego masa była większa w jego zaawansowanych wersjach, m.in. w Łunie 9).

Przebieg misji[edytuj | edytuj kod]

Zanim doszło do pierwszego udanego tzw. miękkiego lądowania aparatu ziemskiego na Księżycu, w latach poprzedzających to zdarzenie Rosjanie przeżywali wiele porażek. Skupiały się one na bezowocnych próbach osadzenia sondy na powierzchni naszego kosmicznego sąsiada. Serie lądowników zawodziły w różnych momentach, stąd z wyjątkowo dużą ostrożnością spoglądano w kierunku kolejnej próby osiągnięcia wyznaczonego celu. W przeciwieństwie do Amerykanów, Rosjanie od dłuższego czasu skupili swą uwagę na budowie sondy zdolnej łagodnie wylądować na Księżycu. Długo oczekiwany efekt dotychczasowych kilkuletnich i bezskutecznych prób przyniosło w końcu wydarzenie z początku lutego 1966.

Rutynowo kompleks Łuna 9 bezproblemowo osiągnął orbitę parkingową, a czwarty stopień rakiety nakierował sondę na tor w kierunku Księżyca. Po kilku dniach lotu Łuna 9 oddzieliła się od wypalonego stopnia rakiety i zaczęła fazę bezpośredniego zbliżenia ku powierzchni. W dniu 3 lutego 1966 aparat lądujący oddzielił się od reszty i opadł na powierzchnię osłaniany specjalnym, napełnionym gazem pojemnikiem, który całkowicie zamortyzował siłę uderzenia w grunt. Wkrótce po tym niepotrzebna już pokrywa została odrzucona i dzięki obciążeniu u dołu, pozycja lądownika została ustabilizowana. Również zaraz po osiągnięciu powierzchni, lądownik otworzył cztery klapy, a przyczepione do nich sznurki spowodowały otworzenie się anten, co umożliwiło natychmiastowy kontakt z Ziemią[1]. W kilka minut później system fotograficzny oparty na serii luster rozpoczął obfotografowywać lądownik celem ułatwienia naukowcom w stwierdzeniu jakichkolwiek uszkodzeń aparatury.

Zaraz po przesłaniu na Ziemię serii zdjęć obrazujących lądownik, kamera pokładowa rozpoczęła wykonywać zdjęcia tego, na co najbardziej czekali specjaliści na Ziemi - pierwsze w historii ujęcia wykonane z powierzchni Księżyca. Były to pierwsze dowody faktu zdobycia Księżyca przez robota zbudowanego przez człowieka. W trakcie swej krótkiej, bo zaledwie dwudniowej misji przeprowadzono siedem sesji radiowych trwających razem 8 godzin i 15 minut, ponadto Łuna 9 przeprowadziła trzy sesje zdjęciowe, które po zestawieniu objęły cztery panoramy oddalonego o 1,4 km horyzontu oraz zdjęcia skał księżycowych znajdujących się w pobliżu miejsca lądowania. Dzięki tym ostatnim zdjęciom można było wizualnie poznać wielkość i ilość odłamków wyrzuconych z pobliskich kraterów. Łuna 9 przesłała także pierwsze informacje o twardości gruntu, jego mechanice i wytrzymałości oraz spoistości.

Efekty misji[edytuj | edytuj kod]

Łuna 9 jako pierwszy, sztuczny obiekt ziemski, który udanie wylądował na powierzchni Księżyca ustanowiła nowy etap jego eksploracji. Ogrom dotychczasowych wysiłków radzieckich uczonych, chcących łagodnie osadzić robota na powierzchni naszego sąsiada kosmicznego został w końcu uwieńczony sukcesem. Łuna 9 stanowiła przełom w podboju najbliższej przestrzeni kosmicznej i była wyznacznikiem położenia dużego nacisku na kolejne misje z udziałem lądowników, również po stronie amerykańskiej.

Przypisy

  1. James Harford - Siergiej Korolow O krok od zwycięstwa w wyścigu na Księżyc

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]