Żaglica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Żaglica
Istiophorus platypterus[1]
(Shaw, 1792)
Żaglica
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada promieniopłetwe
Rząd okoniokształtne
Podrząd makrelowce
Rodzina żaglicowate
Rodzaj Istiophorus
Gatunek żaglica
Synonimy
  • Histiophorus dubius Bleeker, 1873
  • Histiophorus gladius (Bloch, 1793)
  • Histiophorus immaculatus Rüppell, 1830
  • Histiophorus indicus Cuvier, 1832
  • Histiophorus orientalis Temminck & Schlegel, 1844
  • Istiophorus albicans (Latreille, 1804)
  • Istiophorus amarui Curtiss, 1944
  • Istiophorus brookei Fowler, 1933
  • Istiophorus dubius Bleeker, 1873
  • Istiophorus eriquius Jordan & Ball, 1926
  • Istiophorus gladifer Lacepède, 1801
  • Istiophorus gladius (Bloch, 1793)
  • Istiophorus gladius greyi Jordan & Evermann, 1926
  • Istiophorus gladus (Bloch, 1793)
  • Istiophorus greyi Jordan & Evermann, 1926
  • Istiophorus greyii Jordan & Evermann, 1926
  • Istiophorus immaculatus (Rüppell, 1830)
  • Istiophorus japonicus Jordan & Thompson, 1914
  • Istiophorus ludibundus Whitley, 1933
  • Istiophorus orientalis (Temminck & Schlegel, 1844)
  • Istiophorus triactis Klunzinger, 1871
  • Makaira albicans Latreille, 1804
  • Scomber gladius Bloch, 1793
  • Xiphias platypterus Shaw, 1792
  • Xiphias velifer Bloch & Schneider, 1801
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Żaglica[3], żaglica pacyficzna[4] (Istiophorus platypterus) – gatunek morskiej ryby okoniokształtnej z rodziny żaglicowatych (Istiophoridae), najszybciej pływająca ryba świata, ceniony obiekt połowów sportowych i komercyjnych.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Część systematyków uważa atlantycką populację tej ryby za odrębny gatunek Istiophorus albicans[5][6]. Brak jednak dowodów genetycznych w regionie kontrolnym mtDNA, które by wykazywały, że atlantycki Istiophorus albicans i indo-pacyficzny I. platypterus są odrębnymi gatunkami[2]. Pomimo tego, że od dawna większość[7][8][9][10][11] autorów była za uznaniem jednego, kosmopolitycznego gatunku, w wielu publikacjach wymieniane były i są obydwa.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Gatunek kosmopolityczny szeroko rozprzestrzeniony i pospolity[2] we wszystkich tropikalnych i umiarkowanie ciepłych wodach oceanicznych świata, a również w Morzu Śródziemnym i Czerwonym – jeśli przyjąć, że jest to jeden gatunek[12]. Bardzo rzadko spotykany jest w kanale La Manche[11]. Żyje w wodach pelagialnych, zwykle nadszelfowych, najczęściej na głębokości do 40 m[2]. Odbywa długie wędrówki w głąb oceanów[8], ale częściej jest spotykana w pobliżu wybrzeży lądu i wysp niż na pełnym morzu[2][10].

Cechy morfologiczne[edytuj | edytuj kod]

Żaglica czasami wystawia płetwę grzbietową ponad powierzchnię wody

Budowa ciała typowa dla żaglicowatych. Grzbiet niebieskawoszary, boki i brzuch srebrzystobiałe. W poprzek ciała przebiegają regularne pasy złożone z ciemnych plamek. Łuski duże, wyraźnie wydłużone. Płetwa grzbietowa – duża, długa i bardzo wysoka, znacznie przerastająca wysokość tułowia[7][10] – ma niebieskie ubarwienie z czarnymi cętkami. Swoim kształtem przypomina duży żagiel, stąd zwyczajowa nazwa gatunku. Płetwa ta może być składana przez rybę do tyłu w podłużne zagłębienie. W czasie walki jest sztywno ustawiana, czasami wystawiana ponad powierzchnię wody[9].

Promienie płetw brzusznych są bardzo długie, sięgające niemal otworu odbytowego[7][13].

Opis płetw: D1 XLI–XLIV, D2 6–7, A1 IX–XIV, A2 7–8[8]. Liczba kręgów, jak u wszystkich żaglicowatych, wynosi 24.

Przeciętna długość ciała wynosi 100–150 cm, maksymalna 348 cm[13]. Waży zwykle od 10 do 40 kg[8]. Maksymalna odnotowana masa ciała to 100,2 kg[13].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Jest uznawana za najszybciej pływającą rybę świata[14] – osiąga prędkość 100–130 km/h. Składa wówczas płetwę grzbietową w szczelinie na grzbiecie, a płetwę odbytową i brzuszne wzdłuż ciała[8]. W czasie nagłych zwrotów rozpościera „żagiel”, by zapobiec poślizgowi[10].

Żaglica w muzeum

Żaglice żyją w małych grupach złożonych z 3–30 osobników lub w parach, ale często są spotykane w luźnych zgrupowaniach rozprzestrzenionych na większym obszarze[2].

Żywią się rybami, skorupiakami i głowonogami. Długim i cienkim rostrum ogłuszają i zabijają swoje ofiary. Tarło odbywają zwykle latem w otwartych wodach oceanu[8].

Znaczenie dla człowieka[edytuj | edytuj kod]

Żaglica jest cenionym obiektem połowów sportowych. Złowiona na wędkę walczy bardzo długo, często wyskakując wysoko ponad powierzchnię wody, aby uwolnić się od haka[9][10]. Od połowy XX wieku jest też poławiana komercyjnie. Wykorzystywane jest mięso świeże, wędzone i mrożone. Używane do sashimi i sushi lub spożywane po upieczeniu[13].

Połowy żaglicy w tonach od 1950 do 2009
(na podstawie danych FAO)

Przypisy

  1. Istiophorus platypterus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Istiophorus platypterus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. G. Nikolski: Ichtiologia szczegółowa. Tłum. Franciszek Staff. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1970.
  4. FishBase.org za: Edward Jackowski. Nazewnictwo ryb [nazwy naukowe, polskie i angielskie]. „Magazyn Przemysłu Rybnego”. 6, 2001. ISSN 1428-362X (pol.). 
  5. Istiophorus albicans. (ang.) w: Froese, R. & D. Pauly. FishBase. World Wide Web electronic publication. www.fishbase.org [dostęp 29 grudnia 2012]
  6. FishBase i Nelson [za:] Nakamura, 1990
  7. 7,0 7,1 7,2 Joseph S. Nelson: Fishes of the World. John Wiley & Sons, 2006. ISBN 0-471-25031-7.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 Stanisław Rutkowicz: Encyklopedia ryb morskich. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1982, s. 500–501. ISBN 83-215-2103-7.
  9. 9,0 9,1 9,2 Ryby. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976, seria: Mały słownik zoologiczny.
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 Włodzimierz Załachowski: Ryby. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997. ISBN 83-01-12286-2.
  11. 11,0 11,1 Fritz Terofal, Claus Militz: Ryby morskie. Leksykon przyrodniczy. Przekład i adaptacja: Henryk Garbarczyk i Eligiusz Nowakowski. Warszawa: Świat Książki, 1996. ISBN 83-7129-306-2.
  12. Eschmeyer, W. N. (ed).: Catalog of Fishes electronic version (6 December 2012) (ang.). California Academy of Sciences. [dostęp 29 grudnia 2012].
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 Istiophorus platypterus. (ang.) w: Froese, R. & D. Pauly. FishBase. World Wide Web electronic publication. www.fishbase.org [dostęp 29 grudnia 2012]
  14. Ryby : encyklopedia zwierząt. Henryk Garbarczyk, Małgorzata Garbarczyk i Leszek Myszkowski (tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN : Dorota Szatańska, 2007. ISBN 978-83-01-15140-9.