Żyworodność

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy rozmnażania zwierząt. Zobacz też: żyworodność roślin.

Żyworodność, żyworództwo, wiwiparia (łac. viviparia, od vivus – żyć oraz parire – urodzenie) – rodzaj reprodukcji polegający na tym, że komórki jajowe zapładniane są w obrębie dróg rodnych samicy i przechowywane w obrębie jej układu rozrodczego, rozwój zarodkowy przebiega w organizmie matki, zarodek jest odżywiany za pośrednictwem łożyska lub funkcjonalnie podobnych struktur, zarodki wylęgają się przed opuszczeniem organizmu matki i przychodzą na świat zwykle w pełni ukształtowane. Dzięki temu rozwój płodu przebiega pod osłoną ciała matki, niezależnie od czynników zewnętrznych, a rodzice nie są zmuszeni do wyszukiwania podłoża odpowiedniego do złożenia jaj, co zwierzętom żyworodnym umożliwia zasiedlenie wielu środowisk.

W klasyfikacji form rozrodu kręgowców przyjmowane są dwa kryteria[1]:

  1. sposób, w jaki organizm potomny opuszcza ciało matki – stosowany od czasów Arystotelesa i jego Historia animalium (Historia Zwierząt) podział na zwierzęta składające jaja oraz zwierzęta rodzące młode wolne od osłonek jajowych,
  2. źródło energii pobieranej przez zarodek – tylko z żółtka (lecytotrofia) lub najpierw ze zredukowanego żółtka, a następnie z organizmu matki (matrotrofia).

Na początku XIX wieku termin żyworodność część zoologów zaczęła stosować wyłącznie w odniesieniu do ssaków łożyskowych. Dla formy rozrodu organizmów lecytotroficznych pozostających w ciele matki wprowadzono termin jajożyworodność. Termin ten był później przez niektórych biologów (m.in. Richard Owen) przypisywany formom jajorodnym lub o słabo wykształconym łożysku (np. torbacze). W drugiej połowie XX wieku definicja żyworodności była różnie przedstawiana w literaturze przez różnych autorów i obejmowała:

  1. wszystkie przypadki żyworodności,
  2. reprodukcję, w czasie której nie występują osłony jajowe zarodków,
  3. składanie częściowo rozwiniętych jaj (stekowce i łuskonośne),
  4. wszystkie przypadki zapłodnienia wewnętrznego.

W wyniku wielu długich dyskusji wśród naukowców termin jajożyworodność został ostatecznie odrzucony jako przestarzały, a jego stosowanie jest niezalecane[1].

Żyworodność wyewoluowała z jajorodności we wszystkich gromadach kręgowców, z wyjątkiem ptaków[1][2]. Występuje u ssaków łożyskowych, torbaczy, ryb chrzęstnoszkieletowych i kostnoszkieletowych, płazów, gadów oraz nielicznych bezkręgowców. Wyróżnia się żyworodność fakultatywną i obligatoryjną. Znane są przypadki jajorodności u ryb żyworodnych i odwrotnie[3].

Ssaki (z wyjątkiem stekowców) rozwijają się bez osłonek jajowych i rodzą w pełni rozwinięte. Rozwój żyworodności u ryb przebiegał w dwóch kierunkach: zarodki spodoustych rozwijają się w jajowodach, a kostnoszkieletowych w jajnikach. U ryb o bardziej zaawansowanym stopniu żyworodności występują różne typy łożysk przypominające łożysko ssaków[4], a woreczek żółtkowy zarodka jest silnie zredukowany.

U zwierząt żyworodnych, których zarodki odżywiają się żółtkiem (lecytotrofia) i zachowują całkowitą autonomię podczas rozwoju występuje żyworodność lecytotroficzna, wcześniej nazywana jajożyworodnością[2][5].

W entomologii żyworodność definiowana jest jako rodzenie larw (larworodność)[6].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Daniel G. Blackburn. Classification of the reproductive patterns of amniotes. „Herpetological Monographs”. 14, s. 371–377, 2000 (ang.). 
  2. 2,0 2,1 Anna Pecio. Ewolucja żyworodności wśród ryb (Pisces). „Przegląd Zoologiczny”. 1–2, s. 29–47, 2001. 
  3. Karol Opuszyński: Podstawy biologii ryb. Warszawa: Państwowe Wydawnictwa Rolnicze i Leśne, 1983.
  4. Mały słownik zoologiczny: ryby. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976.
  5. Joseph S. Nelson: Fishes of the World. Wyd. 4. John Wiley & Sons, 2006. ISBN 0-471-25031-7. (ang.)
  6. Józef Razowski: Słownik entomologiczny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987. ISBN 83-01-07907-X.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Encyklopedia Biologia. Greg, 2008. ISBN 978-83-7327-756-4.
  2. Mały słownik zoologiczny: ryby. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976.
  3. Daniel G. Blackburn. Classification of the reproductive patterns of amniotes. „Herpetological Monographs”. 14, s. 371-377, 2000 (ang.). 
  4. Karol Opuszyński: Podstawy biologii ryb. Warszawa: Państwowe Wydawnictwa Rolnicze i Leśne, 1983.
  5. Anna Pecio. Ewolucja żyworodności wśród ryb (Pisces). „Przegląd Zoologiczny”. 1-2, s. 29-47, 2001.