Larwa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy zoologii. Zobacz też: larwy – złe duchy w mitologii rzymskiej.

Larwa (łac. larva – maska, widmo, lm larvae) – postać i stadium rozwoju postembrionalnego (młodocianego) zwierzęcia, charakteryzujące się możliwością wzrostu, często różniące się anatomicznie, fizjologicznie i ekologicznie od postaci dojrzałej osobników tego samego gatunku. Występuje powszechnie w rozwoju bezkręgowców, ryb i płazów.

Różne typy larw chrząszczy

Charakterystyka ogólna[edytuj | edytuj kod]

Stadium larwalne występuje w rozwoju osobniczym zwierząt, które składają jaja o ilości żółtka niewystarczającej do pełnego rozwoju od zarodka do postaci dojrzałej płciowo. Osobnik młodociany w postaci larwy może samodzielnie pobierać pokarm ze środowiska. Często może też realizować ekspansję terytorialną gatunku. Larwy mają narządy cenogenetyczne, czyli specyficzne dla zarodka, nieprzydatne w życiu osobnika dorosłego, nazywane narządami larwalnymi[1], oraz dobrze wykształcone narządy gębowe. Zwykle nie rozmnażają się – wyjątkiem są występujące u niektórych gatunków zjawiska pedogenezy i neotenii. Niektóre larwy tylko nieznacznie różnią się od postaci dorosłych, a u innych różnice w budowie, trybie życia, a często także zajmowanego środowiska są na tyle duże, że w wielu przypadkach formy larwalne opisywano jako odrębne gatunki, np. leptocefale.

W dalszym etapie rozwoju osobniczego następuje przeobrażenie (metamorfoza), podczas którego zanikają narządy larwalne.

Typy larw[edytuj | edytuj kod]

Larwa motyla Lycaena phlaeas (Czerwończyk żarek)

Rozróżnia się wiele typów form larwalnych, charakterystycznych dla poszczególnych grup systematycznych. U niektórych gatunków może istnieć więcej niż jedno stadium larwalne.

Typy form larwalnych
Nazwa larwy Grupa
akantella[2] kolcogłowy
akantor[3] kolcogłowy
aksolotl ambystoma meksykańska
aktinotrocha[4] kryzelnice
aktinula niektóre stułbiopławy
amfiblastula gąbki
aurikularia (usznica, uszatka) strzykwy
bipinnaria (dwurzęsica)[3] rozgwiazdy
brachiolaria (ramienica)[2] rozgwiazdy
celoblastula[5] gąbki
cerkaria przywry digenetyczne
czerw wiele błonkoskrzydłych i muchówek
dipleurula szkarłupnie i półstrunowce
doliolaria (witellaria) strzykwy
drutowiec sprężykowate
echinopluteus (pluteus) jeżowce i niektóre wężowidła
efyra krążkopławy
gąsienica motyle
glochidium skójkowate
kijanka płazy bezogonowe
koracidium[3] tasiemce
larwa Desora wstężnice
larwa Ivaty wstężnice
larwa Gotta
larwa Schmidta wstężnice
larwa Müllera wirki
larwa Pandory lejkogębce
leptocefal węgorze
metacerkaria przywry digenetyczne
metatrochofora jedna z form larwalnych u wieloszczetów
mikrofilaria[3] nicienie z rodziny Filariidae
miracidium (dziwadełko) przywry digenetyczne
nimfa (ostatnie stadium) jętki, krótkoczułkowe, pluskwiaki, ważki, pajęczaki
ofiopluteus wężowidła
parenchymula gąbki
pędrak chrząszcze
pilidium (pillidium) wstężnice
planula większość stułbiopławów
plerocerkoid[6] tasiemce
pływik wiele skorupiaków
redia przywry digenetyczne
sporocysta przywry digenetyczne, apikompleksy
stomoblastula[5] gąbki
ślepica minogi
tornaria jelitodyszne
trochofora niektóre mięczaki, pierścienice
wągier[2] tasiemce
weliger (żeglarek) większość mięczaków
żywik dziesięcionogi

Owady[edytuj | edytuj kod]

Larwy owadów o przeobrażeniu zupełnym nie są podobne do imagines, podczas gdy większość larw owadów o przeobrażeniu niezupełnym przypomina postać dorosłą danego gatunku[1].

Oligopodialna larwa ważki żagnicy sinej

W zależności od etapu opuszczenia jaja, co wiąże się z liczbą odnóży, wyróżnia się[1]:

  • larwy oligopodialne,
  • larwy polipodialne,
  • larwy postoligopodialne,
  • larwy protopodialne,
  • larwy apodialne (larva apodia) – larwy bez odnóży, występują m.in. u muchówek i błonkówek.

Inne nazwy stosowane w entomologii, uwzględniające kształt larwy lub sposób życia:

  • larwy kampodeowe (kampodealne),
  • larwy pędrakowate (scarabeiformes) (zobacz pędrak),
  • larwy gąsienicokształtne (euricikształtne),
  • ośliczkowate larwy omarlicowatych (Silphidae),
  • larwy cyklopoidalne pasożytniczych błonkówek.

Płazy[edytuj | edytuj kod]

Larwa płazów nazywana jest kijanką. Wyróżnia się dwa jej typy: larwę limnofilną charakterystyczną dla wód stojących (np. u traszek) oraz larwę reofilną charakterystyczną dla wód płynących (np. u salamandry).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło larwa w Wikisłowniku
Wikimedia Commons

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Józef Razowski: Słownik entomologiczny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987. ISBN 83-01-07907-X.
  2. 2,0 2,1 2,2 Drugie stadium.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Pierwsze stadium.
  4. Zoologia : bezkręgowce. T. 1. Red. nauk. Czesław Błaszak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009. ISBN 978-83-01-16108-8.
  5. 5,0 5,1 Niektórzy autorzy uznają stadium celoblastuli i stomoblastuli za stadium zarodkowe (Czesław Jura: Bezkręgowce : podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 978-83-01-14595-8.)
  6. Trzecie stadium.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Biologia. Multimedialna encyklopedia PWN Edycja 2.0. pwn.pl Sp. z o.o., 2008. ISBN 978-83-61492-24-5.
  2. Mały słownik biologiczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1972.
  3. Czesław Jura (red.): Biologia rozwoju owadów, PWN, Warszawa 1988.
  4. Aleksander Rajski: Zoologia. T. 1: Część ogólna B. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1986. ISBN 83-01-06182-0.
  5. Józef Razowski: Słownik entomologiczny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987. ISBN 83-01-07907-X.