Abd al-Hakim Amir

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Muhammad Abd al-Hakim Amir
عبد الحكيم عامر
1955
1955
marszałek marszałek
Data i miejsce urodzenia 11 grudnia 1919
Astal
Data i miejsce śmierci 14 września 1967
Kair
Przebieg służby
Lata służby 1938 - 1967
Siły zbrojne Siły zbrojne Egiptu
Główne wojny i bitwy I wojna izraelsko-arabska 1948-1949, Kryzys sueski, Wojna domowa w Jemenie Północnym, Wojna sześciodniowa
Abd al-Hakim Amir
minister obrony
Przynależność polityczna Arabska Unia Socjalistyczna
Okres urzędowania od 1956
do 1967
Poprzednik Husajn asz-Szafi’i
Następca Szams ad-Din Badran

Muhammad Abd al-Hakim Amir, Mohamed Abdel Hakim Amer[1] (arab. محمد عبد الحكيم عامر, Muḥammad ʿAbd al-Ḥakīm ʿĀmir; ur. 11 grudnia 1919, zm. 14 września 1967) – egipski wojskowy, działacz ruchu Wolnych Oficerów i uczestnik rewolucji 1952. W latach 1953-1967 głównodowodzący armią egipską, dowodził jej siłami w czasie kryzysu sueskiego, interwencji w Jemenie Północnym oraz wojny sześciodniowej. Obarczony winą za wywołanie wojny i klęskę Egiptu w tym konflikcie, popełnił samobójstwo w więzieniu.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wczesna działalność[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny zamożnych właścicieli ziemskich[1]. Ukończył egipską Akademię Wojskową. Studiował w tym samym czasie, co większość późniejszych przywódców ruchu Wolnych Oficerów, na czele z Gamalem Abdelem Naserem, Anwarem as-Sadatem, Abd al-Latifem al-Baghdadim i Zakarijją Muhji ad-Dinem. Podobnie jak oni w czasie studiów zaczął wyrażać poglądy nacjonalistyczne i antybrytyjskie[2]. Po ukończeniu Akademii służył w Chartumie[3].

Udział w rewolucji egipskiej. Głównodowodzący egipskich sił zbrojnych[edytuj | edytuj kod]

Należał do najważniejszych członków stowarzyszenia Wolnych Oficerów, chociaż nie zasiadł w kierującym nim komitecie[1]. Wziął udział w przewrocie wojskowym 23 lipca 1952, który odsunął od władzy króla Faruka I, zasiadł w Radzie Rewolucyjnych Dowódców. Po sierpniu 1952, gdy wpływy w radzie stracili zwolennicy komunistów, stał się jedną z najbardziej wpływowych osób w państwie[4]. W czerwcu 1953 Gamal Abdel Naser, de facto przewodzący rewolucji, przeforsował usunięcie gen. Muhammada Nadżiba ze stanowiska głównodowodzącego egipskich sił zbrojnych i wprowadzenie na jego miejsce Amira, który przy tej okazji został awansowany ze stopnia majora od razu na stopień generalski[5]. Po utworzeniu przez Egipt i Syrię Zjednoczonej Republiki Arabskiej został delegowany przez Nasera do nadzorowania władz syryjskich[6] (Północnej Prowincji). Zahamował postępy reformy rolnej, która zaczęła być w Syrii wdrażana w 1958 na wzór egipski, aby zyskać popularność wśród syryjskich kupców i właścicieli ziemskich[7]. Szybko stał się w Syrii wyjątkowo niepopularny[6]. Dowodził armią egipską w czasie kryzysu sueskiego oraz egipskimi siłami interwencyjnymi w Jemenie Północnym[8]. 20 lutego 1958 awansowany na stopień marszałka polowego[9].

W 1962 mógł odsunąć Nasera od władzy poprzez przeprowadzenie nowego przewrotu wojskowego, jednak ostatecznie zadowolił się zwolnieniem swojego stanowiska spod kontroli Rady Prezydenckiej, co gwarantowało mu faktyczną swobodę w działaniu. Stosunki między dawnymi bliskimi współpracownikami poważnie się pogorszyły. Rywalizacja z Amirem o popularność i autorytet w społeczeństwie była jednym z powodów, dla którego Naser jeszcze w 1961 ponownie pogłębił lewicowy kurs swojej polityki, tworząc komisję przygotowującą pierwszy Narodowy Kongres Sił Pracujących[10].

W lipcu 1963 został pierwszym z siedmiu wiceprezydentów Egiptu przy prezydencie Naserze[11]. Pełnił także funkcje przewodniczącego Naczelnego Komitetu Gospodarczego, Komitetu Likwidacji Feudalizmu, Komitetu Wielkiej Tamy, Komitetu Śledczego ds. korupcji w administracji państwowej oraz Federacji Piłki Nożnej[12]. W 1964 otrzymał medal Bohatera Związku Radzieckiego[9].

Wojna sześciodniowa i upadek[edytuj | edytuj kod]

W 1967 Amir przyczynił się (choć jest kwestią kontrowersyjną, w jakim stopniu) do przekonania prezydenta Nasera, że siły egipskie są przygotowane do wojny z Izraelem. Wobec szeregu porażek politycznych i prestiżowych Egiptu w poprzednich latach (brak sukcesów w wojnie jemeńskiej, rozpad unii z Syrią, stagnacja ekonomiczna) Naser uznał, iż sukces w walce z Izraelem mógłby poprawić pozycję kraju w świecie arabskim. Wojna zakończyła się jednak całkowitą klęską Egiptu i jego sojuszników[12].

Information icon.svg Osobny artykuł: Wojna sześciodniowa.

Amir nawet po klęskach podległych sobie sił przekonywał, że Egipcjanie w istocie odnosili na froncie sukcesy, nie mógł jednak długo ukrywać prawdy[13]. 8 czerwca podał się do dymisji ze wszystkich piastowanych stanowisk razem z prezydentem Naserem. Prezydent cieszył się autentyczną popularnością w społeczeństwie, Amir zaś stracił ją przez swój wystawny tryb życia i liczne skandale obyczajowe[13]. W rezultacie 10 czerwca Zgromadzenie Narodowe zaapelowało do Nasera o wycofanie swojej dymisji. Naser pozostał u władzy i obarczył głównodowodzącego armią całą winą za przegraną wojnę[13]. Oskarżył go o organizowanie zamachu stanu i doprowadził do jego aresztowania razem z 50 bliskimi współpracownikami, w tym ministrami spraw wewnętrznych i obrony. W kolejnych latach obarczano go również winą za niepowodzenie egipskiej interwencji w Jemenie[13].

14 września 1967 Amir popełnił samobójstwo w więzieniu; podejrzewano, że w istocie padł ofiarą morderstwa[13]. Według jednej z wersji przebywający w więzieniu oficer otrzymał szansę honorowego odebrania sobie życia, zanim stanie przed sądem oskarżony o zdradę stanu[8]. W 2012 sprawą śmierci Amira, na wniosek jego rodziny, ponownie zajęła się prokuratura wojskowa[8].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Stępniewska-Holzer B., Holzer J.: Egipt. Stulecie przemian. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2006, s. 104. ISBN 9788389899583.
  2. Stępniewska-Holzer B., Holzer J.: Egipt. Stulecie przemian. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2006, s. 64. ISBN 9788389899583.
  3. Stępniewska-Holzer B., Holzer J.: Egipt. Stulecie przemian. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2006, s. 72. ISBN 9788389899583.
  4. Stępniewska-Holzer B., Holzer J.: Egipt. Stulecie przemian. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2006, s. 111. ISBN 9788389899583.
  5. Stępniewska-Holzer B., Holzer J.: Egipt. Stulecie przemian. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2006, s. 112. ISBN 9788389899583.
  6. 6,0 6,1 Stępniewska-Holzer B., Holzer J.: Egipt. Stulecie przemian. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2006, s. 131. ISBN 9788389899583.
  7. Ł. Fyderek: Pretorianie i technokraci w reżimie politycznym Syrii. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2011, s. 44. ISBN 9788376381114.
  8. 8,0 8,1 8,2 Military prosecutor to investigate death of former Egypt defence minister Abdel-Hakim Amer
  9. 9,0 9,1 Амер Абдель Хаким
  10. Stępniewska-Holzer B., Holzer J.: Egipt. Stulecie przemian. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2006, s. 133. ISBN 9788389899583.
  11. Stępniewska-Holzer B., Holzer J.: Egipt. Stulecie przemian. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2006, s. 134. ISBN 9788389899583.
  12. 12,0 12,1 Stępniewska-Holzer B., Holzer J.: Egipt. Stulecie przemian. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2006, s. 157-159. ISBN 9788389899583.
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 Stępniewska-Holzer B., Holzer J.: Egipt. Stulecie przemian. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2006, s. 160-163. ISBN 9788389899583.