Anna Komnena

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Anna Komnena (ur. 1 grudnia 1083 – zm. między 1153-1155), autorka Aleksjady, dzieła opisującego panowanie jej ojca, cesarza Bizancjum Aleksego I Komnena.

Pochodziła z bizantyńskiego rodu arystokratycznego Komnenów osiadłego w Azji Mniejszej, była pierworodną córką Aleksego Komnena, cesarza bizantyńskiego 1081-1118, oraz Ireny Dukeny. Urodziła się w czasie wojny jej ojca z Normanami. Poród odbył się w sali pałacowej zwanej Purpurą (gr. Πορφυρα), przysługiwał jej więc tytuł księżniczki urodzonej w purpurze, tj. porphyrogennety. Jako noworodek została zaręczona z Konstantynem Angelosem Dukasem, przez co cesarz Aleksy spełnił zobowiązania wobec wpływowego rodu Dukasów. Jako następczyni tronu wraz z przyszłym mężem była wymieniana w aklamacjach, przysługiwało jej prawo noszenia diademu cesarskiego. Do ósmego roku życia wychowywała się wedle bizantyjskiego zwyczaju w pałacu swojej przyszłej teściowej Marii. W tym czasie zdobyła bardzo szerokie wykształcenie w zakresie historii, geografii, filozofii i literatury. Doskonale poznała Biblię, jak i klasyków greckiej literatury (poematy Homera) i historiografii (Herodot i Tukidydes) czy retoryki (Demostenes).

Kiedy urodził się jej brat, Jan, i cesarz Aleksy postanowił uczynić go następcą, narzeczonemu Anny, Konstantynowi Dukasowi odebrano insygnia władzy cesarskiej w postaci purpurowych sandałów. To zaprzepaściło nadzieje Anny na panowanie w cesarstwie. Konstantyn wkrótce zmarł. Kiedy Anna ukończyła w 1097 roku trzynaście lat, poślubiła Nikefora Bryenniosa. Nikefor otrzymał tytuł cezara, a Anna - cezarissy. Mieli czworo dzieci: Aleksego, Jana, Irenę i jeszcze jedną córkę.

Wraz z matką, cesarzową Ireną Dukeną, próbowała wpłynąć na ojca, aby uczynił następcą na tronie jej męża kosztem brata Jana. Ich nadzieje jednak nie zrealizowały się. Działający energicznie Jan, przy pomocy brata Izaaka, zdołał opanować Wielki Pałac, zdobyć pierścień ojca i został proklamowany na cesarza 16 sierpnia 1118 roku. W rok po śmierci Aleksego Anna stanęła na czele spisku zawiązanego w celu zamordowania i obalenia nowego cesarza i osadzenia na tronie Nikefora Bryenniosa. Do jej działań sceptycznie podchodził mąż, lojalny wobec Jana II Komnena. Po wykryciu spisku w 1118 roku została wraz z matką i siostrą Eudokią pozbawiona majątku i umieszczona w klasztorze Matki Boskiej Niepokalanej w północno-zachodniej części Konstantynopola, który ufundowała jej matka Irena.

Ujście dla swej energii znalazła wówczas w pracy dziejopisarskiej. Zapewne inspirowana niedokończonym dziełem historycznym swojego męża Nikefora Bryenniosa, opisała klasyczną greką dzieje panowania ojca. Z Aleksjady przebija fascynacja autorki sukcesami Aleksego I Komnena w umacnianiu cesarstwa po okresie osłabienia w połowie XI wieku. Gloryfikujące cesarza dzieło miało wpływ na jego bardzo pozytywną ocenę przez późniejszych historyków jako zjednoczyciela i odtwórcy potęgi Bizancjum. Współcześnie ocena jego postaci nie jest już tak jednoznaczna.

Pomimo powyższego zarzutu i poważnych błędów w chronologii Aleksjada jest nadal podstawowym źródłem do historii Bizancjum opisywanego w niej okresu. Jest również ważnym źródłem do historii pierwszej wyprawy krzyżowej. W szczególności pozwala na przyjrzenie się krucjacie mającej niemały wpływ na politykę cesarstwa z bizantyjskiego punktu widzenia.

Ostatnie lata życia Anna spędziła w komnatach przylegających do wspomnianego klasztoru, skupiając wokoł siebie grono uczonych i pisarzy. Przed śmiercią została mniszką. Zmarła w zupełnym odosobnieniu między rokiem 1153 a 1155 przeżywszy około 70 lat. Już przez swoich współczesnych została uznana za najbardziej wykształconą kobietę w Bizancjum.

Przekład w języku polskim[edytuj | edytuj kod]

  • Anna Komnena, Z Aleksjady, przeł. O. Jurewicz, „Meander” 24 (1969), s.83-92.
  • Anna Komnena, Aleksjada, Z języka greckiego przełożył, wstępem i przypisami opatrzył Oktawiusz Jurewicz, T. 1-2. Wrocław 1969-1972. Biblioteka Przekładów z Kultury Antycznej nr 15, 19 (wyd. 2 - 2005).