Antyutopia

Z Wikipedii

Zasugerowano, aby ten artykuł zintegrować z artykułem Dystopia. (dyskusja)

Antyutopia (utopia negatywna, dystopia) - utwór przedstawiający społeczeństwo przyszłości, którego organizacja polega na ograniczaniu wolności jednostki poprzez całkowite podporządkowanie jej dyktatorskiemu systemowi władzy. Stanowi przeciwieństwo utopii, gdyż ukazany w niej doskonały porządek społeczny opiera się najczęściej na całkowitym i totalitarnym kontrolowaniu ludzi, czyniąc z nich bezwolne przedmioty, "żywe maszyny". Granica między utopią i antyutopią nie jest jednak sztywna. W obu przypadkach utwory opisują zamknięte, wyizolowane społeczeństwa, przy czym rzeczywistość opisywana w antyutopiach jest nie do przyjęcia przez czytelnika. Najczęściej różnica ta wynika z intencji autora, który tego samego typu światy może opisać w sposób pozytywny lub negatywny.

Elementy antyutopii pojawiły się już w Podróżach Guliwera J. Swifta, rozwój zaś tej formy literackiej nastąpił w XX wieku (m.in. powieść Rok 1984 G. Orwella). Inne znane antyutopie to m.in. Nowy, wspaniały świat Aldousa Huxleya, Władca much Williama Goldinga, Fahrenheit 451 Raya Bradbury'ego Pianola Kurta Vonneguta czy Folwark zwierzęcy G. Orwell'a.

W polskiej literaturze antyutopie opisywane były w fantastycznych powieściach Limes inferior Janusza Zajdla, Powrót z Gwiazd Stanisława Lema czy w trylogii Apostezjon (Wir pamięci, Rozpad połowiczny, Mord założycielski) Edmunda Wnuka-Lipińskiego. Do antyutopii zaliczyć też można Pożegnanie jesieni Witkacego. Powieści Zajdla można interpretować jako krytykę ustroju PRL. Antyutopią jest także pierwsza polska powieść "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki", Ignacego Krasickiego. Tytułowy bohater trafia na wyspę Nipu, która tylko pozornie wydaje się być rajem.

Warto wspomnieć o antyutopii rosyjskiej (radzieckiej), której przykładem jest powieść My (1920) Jewgienija Zamiatina, na której wzorował się G. Orwell pisząc swoją antyutopię Rok 1984 oraz Moskwa 2042 (1986) Władimira Wojnowicza, w której jedna z postaci w sposób groteskowy nawiązuje do osoby Aleksandra Sołżenicyna. Powieści antyutopijne także pisane były przez braci Strugackich, jak np. Żuk w mrowisku, Przenicowany świat, czy Ślimak na zboczu.